De staatsinrichting van de Atheners (Oudgrieks: Ἀθηναίων πολιτεία / Athēnaiōn politeia) is een werk van de Griekse filosoof Aristoteles en/of zijn studenten over de constitutie van het Oude Athene. De tekst, geschreven rond 328-322 v.Chr., raakte niet handschriftelijk overgeleverd, maar is bijna integraal bekend dankzij twee papyrusvondsten aan het eind van de 19e eeuw.
Totstandkoming Het werk is ontstaan in Aristoteles' Lykeion als vrucht van een collectieve inspanning onder leiding en mogelijk redactie van de meester. Dankzij Diogenes Laertios is bekend dat de filosoof 158 staatsinrichtingen van stadstaten heeft beschreven.Leven en leer van beroemde filosofen, 5.1.27 Dit materiaal was de grondslag voor zijn politieke filosofie, die praktisch van aard was en haar neerslag kreeg in de Politika. Waar dit laatste werk door Aristoteles zelf is geschreven, zijn veel historici van mening dat De staatsinrichting van de Atheners (mee) het werk is van zijn leerlingen.
Overlevering De antieke en middeleeuwse kopiisten die het Corpus Aristotelicum hebben overgeleverd, namen daarin niet de staatsinrichtingen op. Ook die van de Atheners werd als verloren beschouwd, op enkele citaten en fragmenten na, tot in 1879 papyrusfragmenten uit El-Fajoem opdoken.Friedrich Blass, "Neue Papyrusfragmente eines Historikers im ägyptischen Museum zu Berlin" in: Hermes, 1880, p. 366–382 en 1881, p. 42–46 Ze werden in 1891 gevolgd door een nog meer spectaculaire vondst in Oxyrhynchos.
Inhoud Het eerste deel van de tekst (hoofdstukken 1 tot 41) beschrijft de politieke geschiedenis en het tweede deel het staatsbestel van de Atheense polis. Het historische deel – waarvan het begin niet bewaard is – loopt van het proces tegen de Alkmaioniden in 632 v.Chr. tot de val van de Dertig Tirannen in 403 v.Chr. Het vertelt hoe de Atheense democratie ontstond en staat stil bij Drako, Solon, Peisistratos en Perikles. Het tweede deel beschrijft de instellingen en de magistraten in de 4e eeuw v.Chr.
Manuscripten Londen, British Library, Pap. 131 Berlijn, Ägyptisches Museum
Uitgaven Aristoteles, Athenaion Politeia, ed. Mortimer Chambers, 1986. The Athenian Constitution. Written in the School of Aristotle, ed. Peter J. Rhodes, 2017.
Nederlandse vertaling Aristoteles, De staatsinrichting van Athene, vert. Josine Blok en Ton Kessels, 2019.
Literatuur Peter J. Rhodes, A Commentary on the Aristotelian Athenaion Politeia, 1993.
Voetnoten
Categorie:Werk van Aristoteles Categorie:Geschiedenis van Athene