Militärbefehlshaber (officieel afgekort MilBfh.) (Nederlands: militaire bevelhebber) was een hoge functie in de Wehrmacht in de bezette gebieden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze functie werd normaal gesproken door een generaal van het Heer- of Luftwaffe bekleed.
Taak De militaire bevelhebber was als chef van het militair bestuur de hoogste vertegenwoordiger van de bezettende mogendheid in de bezette land. Hij oefende controle uit over het bezette land als een de facto militaire gouverneur. Hiervoor had hij zijn eigen staf. Afhankelijk van de grootte van het bezette gebied werd het verdeeld in militaire administratieve districten, Oberfeldkommandaturen en Feldkommandaturen.
De militaire bevelhebbers werd door de Oberkommando des Heeres (OBdH) benoemd, en oefenden namens het OBdH de uitvoerende macht uit. In de dagelijks gang van zaken kreeg de militaire bevelhebber zijn instructies van de generaalkwartiermeester (Generalquartiermeister) van het Heer.
Afgrenzing van andere functies in de bezette land De gestationeerde inzetbare gevechtseenheden in de bezette gebied van de Wehrmacht waren niet ondergeschikt gesteld aan de militaire bevelhebber. Maar ondergeschikt gesteld aan de opperbevelhebber (Oberbefehlshaber (OB)) van het gebied, die rapporteerde rechtstreeks aan het Oberkommando der Wehrmacht (OKW), of aan het Oostfront, aan het Oberkommando des Heeres (OKH). De enige uitzondering op deze scheiding was het gebied Südost (ruwweg het grondgebied van Joegoslavië), waar de functies van militair bevelhebber en opperbevelhebber waren gecombineerd in de Wehrmachtbefehlshaber Südost.
In de landen en gebieden onder het civiele bestuur (Noorwegen, Nederland, Denemarken, Kanaaleilanden) was er geen militaire bevelhebber. Daar oefende een Wehrmachtbefehlshaber (WBF) de militaire soevereiniteit uit, maar was niet verantwoordelijk voor het bestuur.
Bevelsgebied van de militaire bevelhebber België en Noord-Frankrijk Op 20 mei 1940 werd het commando militair bevelhebber België opgericht. Vanaf 28 mei 1940 werd het hernoemd en uitgebreid in militair bevelhebber België en Noord-Frankrijk. Het bevelsgebied bestond uit het grondgebieden van het bezette België, samen met de twee Franse departementen Pas-de-Calais en Noord. Het hoofdkwartier was gestationeerd in Brussel.
Nr. Afbeelding Militärbefehlshaber Belgien/Nordfrankreich Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100px General der InfanterieAlexander von Falkenhausen(1878-1966) 22 mei 1940 15 juli 1944 Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, E - F, General der Infanterie Alexander von Falkenhausen. Geraadpleegd op 13 januari 2023.Special Camp 11: General der Infanterie z.V. Alexander von Falkenhausen. Geraadpleegd op 13 januari 2023.Kursietis 1999, p.308.Lexikon der Wehrmacht: Militärbefehlshaber Belgien-Nordfrankreich. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 6 maart 2025. 2 General der InfanterieMartin Grase(1891-1963) 18 juli 1944 16 september 1944 Lexikon der Wehrmacht: Grase, Martin. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 22 februari 2025.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Martin Grase. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Kursietis 1999, p.317.
Frankrijk Op 16 mei 1940 werd het commando militair bevelhebber Frankrijk (MBF) in Parijs opgericht. Eind juni 1940 bekleedde de chef van de militaire bestuur (General der Infanterie Alfred Streccius) de functie van hoofd van het bestuur. Het bevelsgebied besloeg het bezette Frankrijk, met uitzondering van de twee departementen Pas-de-Calais en Noord, die waren toegewezen aan de militaire bevelhebber van België en Noord-Frankrijk. Het hoofdkwartier van de militaire bevelhebber en zijn centrale afdelingen bevond zich in het Hotel Majestic aan de Avenue Kléber. De verslagen van de situatie van de MBF staan online.Centre national de la recherche scientifique: Lagerberichte des Militärbefehlshabers Frankreich. Geraadpleegd op 14 januari 2023.
Nr. Afbeelding Militärbefehlshaber Frankreich Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 100pxStülpnagel (rechts) General der InfanterieOtto von Stülpnagel(1878-1948) 25 oktober 1940 13 februari 1942 Lexikon der Wehrmacht: von Stülpnagel, Otto Edwin. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 5 oktober 2024.Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Otto von Stülpnagel. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Kursietis 1999, p.368.Lexikon der Wehrmacht: Militärbefehlshaber Frankreich. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 3 april 2025. 2 100px General der InfanterieCarl-Heinrich von Stülpnagel(1886-1944) 14 februari 1942 21 juli 1944 TRACESOFWAR: Stülpnagel, von, Carl-Heinrich. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Lexikon der Wehrmacht: von Stülpnagel, Carl-Heinrich Rudolf Wilhelm. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 10 oktober 2024.Frankfurter Bürgerstiftung: Stülpnagel, Carl-Heinrich von. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Axis History Forum: Carl-Heinrich von Stülpnagel. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 januari 2023.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Carl-Heinrich Rudolf Wilhelm von Stülpnagel. Geraadpleegd op 13 januari 2023. 3 100px General der FliegerKarl Kitzinger(1886-1962) 22 juli 1944 4 oktober 1944 leobw: Kitzinger, Karl. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 mei 2025.The Luftwaffe, 1933-45: Luftwaffe Officer Career, Section G - K, KITZINGER, Karl. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 19 januari 2025.Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Karl Kitzinger. Geraadpleegd op 13 januari 2023.
Griekenland De bevelhebber Zuid-Griekenland werd vanaf 25 augustus 1943 hernoemd in militair bevelhebber Griekenland. In augustus 1944 omvatte het bevelsgebied van het stafcommando, de commandant van de vesting Kreta, en de commandant van de Oost-Egeïsche Zee. Op 15 oktober 1944 werd de functie opgeheven.
Nr. Afbeelding Militärbefehlshaber Griechenland Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 General der FliegerHellmuth Felmy(1885-1965) 21 juni 1941 8 september 1942 Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Hellmuth Felmy. Geraadpleegd op 13 januari 2023.The Luftwaffe, 1933-45: Luftwaffe Officer Career Summaries, Section A - F, FELMY, Hellmuth Walter Wolfgang. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025. 2 100pxSpeidel (midden) General der FliegerWilhelm Speidel(1895-1970) 8 september 1942 27 april 1944 Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Wilhelm Speidel. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.The Luftwaffe, 1933-45: Luftwaffe Officer Career Summaries, Section S - Z, SPEIDEL, Wilhelm Karl F.M.W.. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 28 mei 2024. 3 100px GeneralleutnantHeinz Scheurlen(1895-1971) Juni 1944 September 1944 Lexikon der Wehrmacht: Scheurlen, Heinz. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALLEUTNANT, Generalleutnant Heinz Scheurlen. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.
Servië In 1941 werd de militaire bevelhebber van Servië opgericht. Met de OKH-order: 48, 48a en 48b van juli 1943 (“Herstructurering voor de commandovoering en verdediging van het zuidoostelijk gebied”): werd het commando gewijzigd in militair bevelhebber zuidoost. Op 26 september 1944 werd de staf voor de oprichting van de Leger detachement Servië ingezet.
Nr. Afbeelding Militärbefehlshaber Serbien Aangetreden Einde termijn Duur termijn Referentie 1 General der FliegerHelmuth Förster(1889-1965) 19 april 1941 31 mei 1941 Lexikon der Wehrmacht: Förster, Helmuth. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 januari 2023.Axis Biographical Research: LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Helmuth Förster. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Google Boeken: Ein General im Zwielicht. p.115. Geraadpleegd op 13 januari 2023. 2 100px General der FlakartillerieLudwig von Schröder(1884-1941) 31 mei 1941 28 juli 1941 Lexikon der Wehrmacht: von Schröder, Ludwig. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 14 juni 2024.Axis History Forum: Char. Vizeadmiral / General der Flakartillerie Ludwig von Schröder. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 mei 2025. 3 100px General der FliegerHeinrich Danckelmann(1887-1947) 29 juli 1941 20 oktober 1941 Lexikon der Wehrmacht: Danckelmann, Heinrich. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 januari 2023.www2.dk: Luftwaffe Officer Career Summaries, Section A - F, DANCKELMANN, Heinrich Hubert. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 16 juni 2024.Axis Biographical Research: DIE LUFTWAFFE, GENERAL, General der Flieger Heinrich Danckelmann. Geraadpleegd op 13 januari 2023. 4 100px General der InfanterieFranz Böhme(1885-1947) 16 september 1941 2 december 1941 Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Gebirgstruppe Franz Boehme. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 19 januari 2025.Lexikon der Wehrmacht: Böhme, Franz Friedrich. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 16 april 2025.Specialcamp11.co.uk: General der Gebirgstruppe Franz Friedrich Böhme. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 13 mei 2025.Kursietis 1999, p.297. 5 100px General der ArtilleriePaul Bader(1883-1971) 11 december 1941 25 augustus 1943 Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, (A - B), BADER, Paul. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 27 november 2024.Lexikon der Wehrmacht: Bader, Paul. Geraadpleegd op 14 januari 2023. Gearchiveerd op 11 januari 2025.Kursietis 1999, p.293. 6 100px General der InfanterieHans-Gustav Felber(1889-1962) 15 augustus 1943 26 september 1944 Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, General der Infanterie Hans-Gustav Felber. Geraadpleegd op 13 januari 2023. Gearchiveerd op 25 januari 2025.Lexikon der Wehrmacht: Felber, Hans-Gustav. Geraadpleegd op 1 januari 2023. Gearchiveerd op 10 september 2024.Kursietis 1999, p.309.
Externe link Bundesarchiv.de: Territoriale Befehlshaber in Südosteuropa
Categorie:Organisatie in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Terminologie van nazi-Duitsland Categorie:Wehrmacht