Uitgeverij Van Oorschot is een Nederlandse zelfstandige literaire uitgeverij, gevestigd aan de Herengracht 613 te Amsterdam. De uitgeverij werd in de zomer van 1945 opgericht door Geert van Oorschot en zijn echtgenote Hillie Munneke en geldt sindsdien als een van de bepalende literaire fondsen van het Nederlandse taalgebied. Bekend werd het huis door zijn verzorgde dundrukedities van klassieke auteurs, de Russische Bibliotheek, het literaire tijdschrift Tirade en de uitgave van werk van schrijvers als Willem Frederik Hermans, Gerard Reve, M. Vasalis, Annie M.G. Schmidt en J.J. Voskuil.

Geschiedenis Oprichting en eerste jaren (1945–1950) Geert van Oorschot was vóór de oorlog werkzaam bij uitgeverij Querido, waar hij in 1942 directeur werd nadat Emanuel Querido onder druk van de Duitse bezetter zijn bedrijf moest verlaten. Toen het bedrijf in 1944 werd geliquideerd, zorgde Van Oorschot ervoor dat de boekenvoorraad in het geheim werd opgeslagen, zodat een doorstart na de oorlog mogelijk bleef. Kort na de bevrijding huurde het echtpaar een kantoorpand met bovenwoning aan de Herengracht 613, waar de uitgeverij sindsdien gevestigd is.

Op 30 juni 1945 verscheen het eerste door Van Oorschot uitgegeven blad, De Baanbreker – Onafhankelijk weekblad voor socialistische politiek en cultuur, dat tot september 1946 bestond. De eerste zelfstandige boekuitgave was de dichtbundel Gestalten en seizoenen van Charles B. Timmer, verschenen op 20 november 1945 onder de naam N.V. Uitgeversmaatschappij G.A. van Oorschot Amsterdam. In 1947 werd de naam gewijzigd in G.A. van Oorschot – Uitgever – Amsterdam. Tot 1950 was het fonds beperkt; de jonge dichter Hans Lodeizen debuteerde er in 1949 met Het innerlijk behang. In datzelfde jaar publiceerden Gerard Reve (Werther Nieland) en Willem Frederik Hermans (De tranen der acacia's) hun eerste boek bij Van Oorschot, nadat zij elders waren gedebuteerd.

Bloei en de grote reeksen (1950–1987) Vanaf 1950 zette de uitgeverij in op een drietal hoofdlijnen die het fonds voor decennia zouden bepalen. De vormgeving werd toevertrouwd aan de Duits-Nederlandse typograaf Helmut Salden, die met zijn dundrukbanden het herkenbare gezicht van het fonds bepaalde. In deze periode verschenen de verzamelde werken van onder anderen Multatuli, Louis Couperus, J.H. Leopold, Ter Braak en Du Perron, en de Russische Bibliotheek met vertalingen van onder anderen Tsjechov, Dostojevski en Tolstoj.

In 1957 richtte Van Oorschot het literaire tijdschrift Tirade op, dat ondanks wisselende redacties tot op heden verschijnt en in 2025 zijn vijfhonderdste nummer beleefde. Naast Hermans, Reve en Vasalis voegden zich in de loop van de jaren auteurs als Anton Koolhaas, Karel van het Reve, Renate Rubinstein (die op de uitgeverij als typiste begon), Hanny Michaelis, Annie M.G. Schmidt, Elisabeth Eybers en J.J. Voskuil bij het fonds. Schrijvers als Jan Wolkers, Harry Mulisch en Arnon Grunberg werden door Van Oorschot afgewezen of liepen elders binnen.

De relatie van de uitgever met zijn auteurs was hartelijk en grillig tegelijk. Conflicten en rechtszaken vormden volgens biograaf Arjen Fortuin een rode draad in de geschiedenis, in het bijzonder in de eerste decennia. Met Reve eindigde de samenwerking voor de rechter; met Voskuil en met Albert Vigoleis Thelen werd de verstandhouding stroef. In 1985 verscheen ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan de bloemlezing Gedichten, waarvoor Elisabeth Eybers, Fritzi Harmsen van Beek, Judith Herzberg, Hanny Michaelis, Annie M.G. Schmidt en M. Vasalis ieder tien gedichten uit eigen werk bloemleesden.

Geert van Oorschot overleed op 18 december 1987.

Na 1987 Na de dood van de oprichter werd de uitgeverij voortgezet door zijn weduwe en, later, door zoon Wouter van Oorschot, geruime tijd samen met medewerkster Gemma Nefkens, die in totaal zevenendertig jaar aan de uitgeverij verbonden bleef. In 1991 begon Van Oorschot in samenwerking met Athenaeum met de Franse Bibliotheek, die later zelfstandig werd voortgezet. In deze periode debuteerden of stapten over naar Van Oorschot onder anderen Nico Dros, Stephan Enter, Carl Friedman, D. Hooijer, Otto de Kat, Frida Vogels en Marjoleine de Vos; ook Jan Fontijn, Guus Middag, Willem Jan Otten en Adriaan Morriën kwamen bij de uitgeverij terecht. Wouter van Oorschot vertrok in 2015.

In de jaren daarna bouwde het huis verder aan zijn fonds met onder anderen Ester Naomi Perquin, Tijs Goldschmidt en de Vlaamse dichter Ruth Lasters. In 2022 startte de uitgeverij in samenwerking met de gevluchte Russische schrijver Maxim Osipov het tijdschrift Fifth Wave, een platform voor onafhankelijke Russische literatuur. Op de zolder van het pand aan de Herengracht is sinds enige jaren de Schrijversvakschool gevestigd.

Fonds en reeksen Reeksen Russische Bibliotheek – vanaf 1953, vertalingen van Russische klassieken op dundruk. Franse Bibliotheek – vanaf 1991, aanvankelijk samen met Athenaeum. Stoa-reeks Verzamelde werken van onder anderen Multatuli, Louis Couperus, J.H. Leopold, J.A. dèr Mouw, Ter Braak, Du Perron en Maarten Biesheuvel.

Tijdschriften Tirade (1957–heden) Fifth Wave (2022–heden) De Baanbreker (1945–1946, niet meer in fonds)

Vormgeving De vormgeving van het fonds werd lange tijd verzorgd door de typograaf Helmut Salden (1910–1996), wiens dundrukedities met sober geornamenteerde stempels in goud en kleur de uitgeverij een herkenbaar gezicht gaven. Saldens werk wordt beschouwd als bepalend voor het naoorlogse Nederlandse boekontwerp.

Auteurs (selectie)

A. Alberts J.M.A. Biesheuvel Louis Couperus J.A. dèr Mouw E. du Perron Stephan Enter Elisabeth Eybers Carl Friedman Chr.J. van Geel Tijs Goldschmidt Willem Frederik Hermans Judith Herzberg D. Hooijer Otto de Kat Anton Koolhaas Ruth Lasters J.H. Leopold Hans Lodeizen Hanny Michaelis Adriaan Morriën Multatuli Maxim Osipov Willem Jan Otten Ester Naomi Perquin Gerard Reve Karel van het Reve Renate Rubinstein J.C. van Schagen Annie M.G. Schmidt A.L. Snijders Ter Braak Jac. P. Thijsse M. Vasalis Frida Vogels J.J. Voskuil Marjoleine de Vos

Literatuur Arjen Fortuin, Geert van Oorschot, uitgever. Amsterdam: Van Oorschot, 2015, . Arjen Fortuin, Alsof het gedrukt staat. 80 jaar Van Oorschot in kleine geschiedenissen. Amsterdam: Van Oorschot, 2025. G.A. van Oorschot, Brieven van een uitgever. Amsterdam: Van Oorschot, 1995, . G.A. van Oorschot & W.F. Hermans, Hierbij de hele God in proef. Brieven aan Willem Frederik Hermans (bezorgd door Nop Maas). Amsterdam: Van Oorschot, 2003, . G.A. van Oorschot & Gerard Reve, Briefwisseling 1951–1987 (bezorgd door Nop Maas). Amsterdam: Van Oorschot, 2005. G.A. van Oorschot & M. Vasalis, Briefwisseling 1951–1987 (bezorgd door Nop Maas). Amsterdam: Van Oorschot, 2009. G.A. van Oorschot & Jeroen Brouwers, Briefwisseling 1968–1986 (bezorgd door Lodewijk Verduin). Amsterdam: Van Oorschot, 2024.

Externe link

Categorie:Nederlandse uitgeverij Categorie:Economie in Amsterdam Categorie:Cultuur in Amsterdam