Het Huis te Ubbergen was een 18e-eeuws landhuis in het Nederlandse dorp Ubbergen, in het zuidoosten van de provincie Gelderland. Oorspronkelijk stond er op dezelfde plek een 13e-eeuws kasteel, dat al een eeuw later werd herbouwd of vervangen. Het latere landhuis dateert uit 1715, het werd gebouwd nadat ook dit kasteel was afgebroken. Van dit landhuis is alleen het 19e-eeuwse koetshuis bewaard gebleven, dat tegenwoordig een rijksmonument is.
De plek functioneerde eeuwenlang als middelpunt van de heerlijkheid en het dorp Ubbergen. Het agrarische dorp was economisch gezien sterk verbonden met het kasteel en diens bewoners.
Geschiedenis Middeleeuwen De oudste vermelding van een kasteel op deze plek dateert uit 1290, toen Werenbrecht van Ubbergen de hoge rechtspraak in de heerlijkheid toegewezen kreeg door koning Rudolf I. Werenbrecht en zijn opvolgers konden dankzij de burcht de handelsroute van de nabijgelegen stad Nijmegen naar Kleef controleren. In de 14e eeuw werd het kasteel door een eerste nieuwe burcht vervangen.
De familie van Ubbergen bleef tot midden 15e eeuw de eigenaar van de heerlijkheid en het kasteel. Via vererving kregen de families Van Ooij en Van Boinenburg, Vijgh en Van Welderen de bezittingen in handen. thumb|Ruïne van het middeleeuwse kasteel, op de plek waar in 1715 het Huis te Ubbergen kwam
Afgebrand Op 23 augustus 1582, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd het kasteel in brand gestoken door burgers uit Nijmegen. Op die manier wilden zij verhinderen dat de Spanjaarden het kasteel konden gebruiken als uitvalsbasis. Het kasteel verviel hierna verder tot een ruïne. Eigenaar Arnold van Boinenburg overleed in 1587 en liet de heerlijkheid en het afgebrande slot na aan zijn dochter Johanna. Zij trouwde in 1596 met Karel Vijgh.
Het kasteel is waarschijnlijk rond 1630 weer bewoonbaar gemaakt door Nicolaas Vijgh, de zoon van Johanna en Karel. Ook de tuinaanleg is kennelijk verbeterd, want in 1660 werden de tuinen in een dichtwerkje nog uitgebreid besproken.
Nieuwbouw In 1715 werd Odilia Louise van Steelant, de kleindochter van Nicolaas Vijgh, als erfgename beleend met Ubbergen. Men was overigens al in 1712 begonnen met de afbraak van het middeleeuwse kasteel. Odilia en haar echtgenoot Johan van Welderen bouwden in 1715 op de plek van het oude kasteel een nieuw huis in barokstijl. Deze buitenplaats kreeg een grootschalig complex aan tuinen die eveneens in barokstijl werden uitgevoerd, waarschijnlijk naar een ontwerp van Daniel Marot.
In 1761 verkocht Bernhard van Welderen het Huis Ubbergen aan de broers Abraham en Jacob de Mist, twee zeepzieders uit Nijmegen. Drie jaar later was de gemeente Nijmegen kortstondig eigenaar. Na diverse wisselingen van eigenaarschap kwam het landgoed met het huis in 1818 in handen van jonkheer G.J. Dommer van Poldersveldt. Deze familie breidde het Huis Ubbergen uit en ze lieten er een nieuw park aanleggen.
Afbraak In 1868 liet de familie Dommer van Poldersveldt het Huis Ubbergen weer afbreken. Ze verhuisden naar een nieuw onderkomen: het landhuis Torensigt, dat hoger op de heuvels was gelegen. De oude tuinen werd verkaveld om als bouwgrond te dienen voor villa’s en landhuizen. Van het Huis Ubbergen bleef alleen het destijds pas gebouwde koetshuis bewaard.
Beschrijving Het 14e-eeuwse kasteel stond aan de voet van de heuvelrug. Dit was een omgracht, rechthoekig hoofdgebouw met ronde hoektorens. Aan de westzijde lag de voorburcht. In de 17e eeuw is er rondom het kasteel een tuinaanleg bewerkstelligd. Deze bestond uit een hoge, een lage, en een middentuin.
Het landhuis uit 1715 werd gebouwd op de plek waar het middeleeuwse kasteel had gestaan. Het was een rechthoekig gebouw met souterrain, beletage en een verdieping. Het huis werd afgedekt door een opgaand schilddak. De voorgevel bestond uit negen traveeën. Buiten de gracht stonden enkele bijgebouwen, waaronder een oranjerie. De reeds bestaande tuinen werden opnieuw vormgegeven, naar een barokontwerp dat was gemaakt door Daniel Marot of door een architect uit diens naaste omgeving.
Vanaf 1818 tot aan de afbraak van het landhuis was de familie Dommer van Poldersveldt eigenaar van de goederen. Zij lieten het hoofdgebouw voorzien van twee zijvleugels, terwijl de beletage en verdieping van het hoofdgebouw werden voorzien van pilasters. De tuinen werden omgevormd tot een park in landschapsstijl, met vijver, bruggetjes, tempeltje en watervallen. In een ondergrondse ruimte bracht de familie hun collectie Romeinse oudheden onder; wellicht was deze ruimte een overgebleven kelder van het middeleeuwse kasteel.
Villa Rozendal Toen het Huis te Ubbergen in 1868 werd afgebroken, bleef het 19e-eeuwse koetshuis gespaard. Dit werd omgebouwd tot een villa en kreeg de naam Rozendal. Het betreft een huis zonder verdieping en met een overstekend, met riet bedekt zadeldak. Op de dakkapel bevindt zich een dakruitertje.
Een deel van de oorspronkelijke kasteeltuinen is bewaard gebleven, zoals de grote vijver uit begin 19e eeuw.
De villa Rozendal is in 1980 ingeschreven als rijksmonument.
Afbeeldingen
Categorie:Rijksmonument in Berg en Dal Categorie:Cultuur in Ubbergen Categorie:Verdwenen kasteel in Gelderland Categorie:Geschiedenis van Ubbergen Categorie:Bouwwerk in Ubbergen