thumb|right|310px|Azerbeidzjaanse postzegels met thema's uit de Schaakolympiade De 42e Schaakolympiade, georganiseerd door de Fédération Internationale des Échecs (FIDE) en bestaande uit een open toernooiHoewel vaak aangeduid als het mannentoernooi, staat deze sectie open voor zowel mannelijke als vrouwelijke spelers. en een vrouwentoernooi, plus diverse neven-evenementen ter promotie van het schaken, werd gehouden in Bakoe, Azerbeidzjan, van 1 tot 14 september 2016. Dit was de eerste keer dat de Schaakolympiade werd gehouden in Azerbeidzjan, waar voormalig wereldkampioen Garri Kasparov is geboren.
Er waren in totaal 1587 deelnemende schakers, waarvan 894 in het open toernooi en 693 in het vrouwentoernooi. Het aantal registrerende teams was 180 uit 175 landen in het open toernooi en 142 uit 138 landen in het vrouwentoernooi. Eritrea, Kosovo en Zuid-Soedan namen voor de eerste keer deel aan het toernooi. De speellocatie was de Baku Crystal Hall. De hoofd-arbiter van de Olympiade was de Azerbeidzjaanse Internationaal Arbiter Faiq Hasanov.
Voor de eerste keer sinds de 22e Schaakolympiade in 1976 werd het open toernooi gewonnen door de Verenigde Staten. In totaal was dit de zesde keer dat zij het open toernooi wonnen. China won voor de eerste keer sinds de 31e Schaakolympiade in 1994 het vrouwentoernooi. De Oekraïense schaker Andrei Volokitin, die was ingedeeld als reservespeler, was de beste individuele speler van het open toernooi, met 8½ pt. uit 9 partijen, met de performance-rating 2992. De Russin Valentina Goenina, spelend aan het tweede bord, was de beste individuele speelster in het vrouwentoernooi, met 8 pt. uit 10 partijen, en als performance-rating 2643.
Speellocatie thumb|De Baku Crystal Hall tijdens het Eurovisiesongfestival 2012 De Schaakolympiade werd gehouden in de Baku Crystal Hall. Deze was gebouwd voor het Eurovisie Songfestival dat plaatsvond van 22 tot 26 mei 2012. Later in 2012 werden hier concerten gegeven door Jennifer Lopez, Shakira en Rihanna. In maart 2014 vonden hier de volleybalwedstrijden plaats tussen de vier finalisten van de 2013–14 CEV Champions League voor vrouwen. In juni 2015, tijdens de eerste editie van de Europese Spelen, vonden hier de wedstrijden boksen, karate, taekwondo, schermen en volleyball plaats.
De totale oppervlakte van het complex is 30.958 m2, de oppervlakte van de arena is 10.964 m2. In het midden is de hoogte 24 m. De arena wordt verlicht door 12.000 led-lichtpunten op 1 meter hoogte. De gang rondom de arena heeft 30 toegangspunten. De hal heeft 12.000 zitplaatsen, maar heeft ruimte voor 27.000 mensen.
Het gebouw heeft een kristalvorm, waarbij de buitenkant wordt verlicht door een enorm aantal ledlampen. Bij de bouw wilde Azerbeidzjan dat het gebouw een herkenbaar object zou worden dat een brug zou slaan tussen Azië en Europa. De ledverlichting kreeg een upgrade, waardoor er dynamisch mee kon worden gevarieerd.
Financiering Het budget voor de Olympiade was 13,3 miljoen euro. Circa 6,8 miljoen euro werd gebruikt voor de onderkomens van spelers en delegaties, en 1 miljoen euro ging naar de FIDE Commissie voor Wereldkampioenschappen & Olympiades en intellectueel eigendom.
Deelnemende teams Er hadden zich voor het open toernooi 180 teams geregistreerd, uit 175 landen, maar 10 landen kwamen niet opdagen, waardoor er 170 deelnemende teams waren. Aan het vrouwentoernooi werd deelgenomen door 134 teams uit 130 landen. Tien landen die FIDE-lid waren hadden geen team op de Olympiade. Dit waren drievoudig kampioen (2006, 2008 en 2012) in het open toernooi Armenië, en ook Bhutan, Burundi, Cambodja, Comoren, Gabon, Laos, Nauru, Salomonseilanden en Oost-Timor. De Nederlandse Antillen, hoewel sinds 2010 niet meer een bestaande entiteit, hadden toestemming om onder deze naam deel te nemen, omdat de Schaakfederatie van Curaçao bij de FIDE officieel geregistreerd blijft staan als vertegenwoordiger van het voormalige "land". Eritrea, Kosovo en Zuid-Soedan namen voor de eerste keer deel aan de Schaakolympiade. Voor het eerst werd door de volgende landen deelgenomen aan het vrouwentoernooi: Djibouti, Guam, Guyana, de Malediven, Sierra Leone en Tanzania.
thumb|Azerbeidzjaanse postzegel uitgebracht wegens de Schaakolympiade 2016
Wedstrijdregels Het toernooi werd gespeeld volgens het Zwitserse systeem. Voor de eerste 40 zetten van ieder partij waren 90 minuten per speler beschikbaar, waarna 30 minuten extra beschikbaar kwamen, met een increment van 30 secondes per zet. Spelers mochten op elk moment een remise-aanbod doen. Er werden in totaal 11 rondes gespeeld, ieder team nam deel aan alle rondes.
In iedere ronde speelde ieder team aan vier borden tegen één ander team; teams mochten gebruik maken van één reservespeler die in een volgende ronde als vervanger kon worden ingezet. De vier partijen werden gelijktijdig gespeeld, per partij werd bij winst 1 punt, bij remise ½ punt gescoord. Per team werden per ronde de scores bij elkaar opgeteld om te bepalen welk team de ronde had gewonnen. Een gewonnen ronde leverde twee matchpunten op, bij gelijkspel kreeg elk team één matchpunt. Op basis van reeds behaalde matchpunten werden teams gerangschikt in een tabel, waarbij tiebreakers voor deze tabel waren: i) het Sonneborn-Berger systeem, ii) het totaal behaalde aantal punten in de partijen, iii) de som van de matchpunten van de tegenstanders, met uitzondering van de laagste.
Open toernooi Voor het open tournooi hadden zich 180 teams, uit 175 landen, ingeschreven. Het organiserende land Azerbeidzjan, nam deel met drie teams. De International Braille Chess Association (IBCA), International Physically Disabled Chess Association (IPCA) en het International Chess Committee of the Deaf (ICCD) namen elk deel met één team.
Van de top 10 spelers uit de FIDE-ratinglijst (per augustus 2016) namen er acht deel aan de Olympiade. Uitsluitend ontbraken voormalig wereldkampioen Viswanathan Anand en Levon Aronian. Onder de deelnemers aan het open toernooi waren: wereldkampioen en speler met de hoogste rating ter wereld Magnus Carlsen, de uitdager in het Wereldkampioenschap schaken 2016 Sergej Karjakin en de voormalig wereldkampioenen Vladimir Kramnik en Veselin Topalov. Grootmeester Eugenio Torre was voor de 23e keer onderdeel van het team van de Philipijnen, hij had sinds 1970 in iedere Schaakolympiade gespeeld, behalve in Dresden in 2008. Bij Oekraïne ontbrak Vasyl Ivantsjoek, die voor het eerst niet meespeelde na deelname aan 14 Olympiades op rij (1988–2014) waarvan 13 keer aan het eerste bord (1990–2014). Bij Israël ontbrak voormalig wereldkampioen Boris Gelfand nadat hij 8 opeenvolgende Olympiades (2000–2014) leider van het team geweest was; hij was in conflict gekomen met het bestuur van de Israëlische schaakfederatie.
thumb|upright|Andrei Volokitin uit Oekraïne was de beste speler in het open toernooi Het sterkste team van het toernooi was Rusland, met een gemiddelde rating van 2760. De teamcaptain was de president van de Russische schaakfederatie en vice-president van de FIDE Andrej Filatov. Het team bestond uit wereldkampioen-uitdager Sergej Karjakin, Vladimir Kramnik, Aleksandr Grisjtsjoek, Jevgeni Tomasjevski en Ian Nepomniachtchi. Achtvoudig kampioen van Rusland en nummer 4 op de ratinglijst van Russische schakers Peter Svidler maakte geen deel uit van het team. De Verenigde Staten waren het op een na sterkste team met drie top tien spelers, Fabiano Caruana, Hikaru Nakamura en Wesley So, en verder Samuel Shankland en Ray Robson. So en Shankland hadden voorafgaand aan de Olympiade aangetoond in goede vorm te zijn na het respectievelijk winnen van de Sinquefield Cup 2016 en het Schaakfestival van Biel. Verdedigend kampioen China was naast Rusland het enige team waarvan alle spelers een rating dan 2700 hadden. De teamstelling was hetzelfde als toen ze de Olympiade wonnen, alleen was Ni Hua vervangen door Li Chao. Het eerste team van organiserend land Azerbeidzjan was nummer 4 in sterkte, met een gemiddelde rating boven de 2700. De enige wijziging in hun teamsamenstelling ten opzichte van de vorige Schaakolympiade was de vervanging van Gadir Guseinov door Arkady Naiditsch, die in vier eerdere Olympiades aan het eerste bord van het Duitse team speelde.
De Verenigde Staten won het open toernooi, dit was de eerste keer sinds de 22e Schaakolympiade (1976), en in totaal de zesde keer. Ze behaalden 9 overwinningen en 2 keer een gelijkspel, waarmee ze 20 matchpunten hadden, en samen met Griekenland de enige twee teams waren die geen match hadden verloren. Oekraïne behaalde eveneens 20 matchpunten (10 overwinningen en 1 verloren) maar behaalde vanwege de tiebreak-berekening de zilveren medaille. Rusland werd derde met 18 matchpunten. Verdedigend kampioen China behaalde 15 matchpunten en eindigde als 13e. Noorwegen, met wereldkampioen Magnus Carlsen, eindigde als vijfde, wat de hoogste plaats is die ze ooit behaalden op een Schaakolympiade. Naast China behaalden de volgende teams een lager resultaat dan was verwacht: Azerbeidzjan werd 12e, Spanje werd 31e, Nederland werd 36e, en Duitsland werd 37e.
+ Open toernooi # Land Spelers Gemiddelderating Punten dSB 1 Caruana, Nakamura, So, Shankland, Robson 2765 20 413.52 Eljanov, Ponomariov, Kryvoruchko, Korobov, Volokitin 2704 20 404.53 Rusland Karjakin, Kramnik, Tomasjevski, Nepomniachtchi, Grisjtsjoek 2768 18 4 India Harikrishna, Adhiban, Gujrathi, Sethuraman, Karthikeyan 2683 16 350.5 5 Noorwegen Carlsen, Hammer, Tari, Urkedal, Getz 2654 16 344.5 6 Turkije Šolak, Ipatov, Yılmaz, Can, Esen 2617 16 341.5 7 Polen Wojtaszek, Duda, Bartel, Piorun, Świercz 2685 16 331.0 8 Frankrijk Vachier-Lagrave, Mazé, Édouard, Fressinet, Bauer 2684 16 326.5 9 Engeland Adams, Howell, McShane, Jones, Short 2685 16 323.0 10 Peru Cordova, Cori, Vera Siguenas, Cruz, Fernández 2566 16 306.0
Noot De gemiddelde ratings zijn berekend door chess-results.com, uitgaande van de individuele ratings per september 2016.
De individuele "bordprijzen" werden uitgereikt op basis van performance-ratings, aan spelers die minstens 8 partijen hadden gespeeld. Reservespeler Andrei Volokitin had de beste performance van alle spelers in het toernooi.
Bord 1: – Baadur Jobava 2926 – 8 pt. uit 10 Bord 2: – Vladimir Kramnik 2903 – 6½ pt. uit 8 Bord 3: – Wesley So 2896 – 8½ pt. uit 10 Bord 4: – Laurent Fressinet 2809 – 7 pt. uit 8 Reservebord: – Andrei Volokitin 2992 – 8½ pt. uit 9
Echter, op basis van punten werd de beste score in het open toernooi behaald door de 64-jarige Eugenio Torre die zijn 23e Olympiade speelde, en 10 pt. uit 11 behaalde en een rating-performance van 2836, waarmee hij de bronzen medaille behaalde op bord drie.
Vrouwentoernooi Een recordaantal van 142 teams, afkomstig uit 138 landen, nam deel aan het vrouwentoernooi. Het organiserende land Azerbeidzjan nam deel met drie teams, de International Physically Disabled Chess Association (IPCA) en het International Chess Committee of the Deaf (ICCD) namen elk deel met één team.
Van de top 10 speelsters uit de FIDE vrouwen-ratinglijst (augustus 2016) namen er acht deel aan de Schaakolympiade. Alleen Humpy Koneru uit India en Kateryna Lahno uit Rusland speelden niet mee. De toenmalige wereldkampioen bij de vrouwen, tevens vrouw met de hoogste Elo-rating, Hou Yifan speelde voor China aan het eerste bord. De voormalig wereldkampioenen Antoaneta Stefanova, Aleksandra Kostenjoek, Anna Oesjenina en Maria Moezytsjoek waren ook lid van hun nationale teams.
thumb|upright|De Russin Valentina Goenina was de beste individuele speelster op het vrouwentoernooi.