Ersatzheer (Nederlandse letterlijke vertaling: Reserveleger) was een onderdeel van de Wehrmacht in de Tweede Wereldoorlog. Het Ersatzheer was gestationeerd in het rijksgebied, en bestond uit commando- en bestuursautoriteiten, trainingseenheden en bewakingstroepen. Taak Het Ersatzheer had in het bijzonder de taak in het Heimatkriegsgebiet (vrije vertaling: Vaderlandse oorlogsgebied), de opleiding van reservemanschappen en het aanvragen en testen van technische vernieuwingen. Het omvatte de afdelingen met inspecteurs voor de verschillende dienstvakken van het Heer, voor opleidingen en voor officiersopleiding. Daarnaast behoorden het Allgemeine Heeresamt, het Heereswaffenamt en het Heeresverwaltungsamt met de militaire districtscommando's tot het Ersatzheer. In 1944 werd het Heerespersonalamt ook ondergeschikt gesteld aan het Ersatzheer.
De divisies hadden in het vaderlandsegebied opleidingseenheden van regimentssterkte, die ondergeschikt gesteld waren aan het Ersatzheer. In deze regimenten ondergingen alle nieuwe opgestelde soldaten een basistraining, en werden vervolgens naar hun eigenlijke gevechtseenheid gestuurd. In het Ersatzheer werden alle soldaten ondergeschikt gesteld die met verlof, of in een veldhospitaal warenGoogle Boeken: Beyond the Beachhead: The 29th Infantry Division in Normandy. p.224. Geraadpleegd op 6 november 2022. Gearchiveerd op 2 juli 2023.. Of anderszins in reconvalescentie of voor training in het rijksgebied waren. De indeling in het Ersatzheer was automatisch, en duurde tot de soldaat was teruggekeerd naar zijn eenheid aan het front.
Het Ersatzheer in de Tweede Wereldoorlog Op 26 augustus 1939 tijdens de mobilisatie werden er uit delen van het Allgemeines Heeresamt (AHA) een afdeling Chef der Heeresrüstung und Befehlshaber des Ersatzheeres (BdE) in het Oberkommando des Heeres opgericht. Op 1 september 1939 werd Generaloberst Friedrich Fromm benoemd tot bevelhebber van het Ersatzheer. Het Ersatzheer zorgde voor de training en aanvullende eenheden voor de eenheden van het Heer die aan het front werden ingezet. De personeelssterkte van het Ersatzheer fluctueerde sterk (cijfers afgerond)Auswahl und Ausbildung junger Offiziere 1930–1945 Zur sozialen Genese des deutschen Offizierkorps. p.184. Geraadpleegd op 11 oktober 2022. Gearchiveerd op 5 maart 2023..
Jaar Veldleger Ersatzheer Totaal1939 2.741.000 996.000 3.737.0001940 3.650.000 900.000 4.550.0001941 3.800.000 1.200.0005.000.0001942 4.000.000 1.800.000 5.800.0001943 4.250.000 2.300.000 6.550.0001944 4.000.000 2.510.000 6.510.0001945 3.800.000 1.500.000 5.300.000 Tegen het einde van de oorlog waren er steeds meer soldaten nodig aan het front, daarom nam de personeelssterkte van het Ersatzheer in die tijd steeds verder af. Na de aanslag op Hitler van 20 juli 1944, was het de bedoeling om het Ersatzheer in staat van paraatheid te brengen zodat het kritieke punten in het Rijk konden worden gecontroleerd. Nadat de aanslag was mislukt, droeg Adolf Hitler het bevel over het Ersatzheer over aan Reichsführer-SS Heinrich Himmler, dit omdat Hitler de officieren van de Wehrmacht niet langer vertrouwdeGoogle Boeken: US Infantryman vs German Infantryman: European Theater of Operations 1944. p.10. Geraadpleegd op 3 november 2022. Gearchiveerd op 2 juli 2023.. Himmler benoemde vervolgens SS-Obergruppenführer Hans Jüttner als zijn stafchef. Fromm werd door het Volksrechtbank ter dood veroordeeld wegens "lafheid in het aangezicht van de vijand". Het kon niet bewezen worden dat hij direct betrokken was bij de aanslag, maar werd op 19 maart 1945Heuer 2002, p.70. gefusilleerd in de gevangenis van Brandenburg-Görden.
Tegen het einde van de oorlog werden de trainingseenheden steeds meer ingezet tegen de oprukkende geallieerden. Het Ersatzheer vormde de laatste inspanning van de Wehrmacht.
Militaire districtscommando's na 1939 Wehrkreis(Militaire district)GebiedHoofdkwartier I Oost-Pruisen, Bezirk Bialystok Koningsbergen II Pommeren, Mecklenburg Stettin III Altmark, Neumark, Brandenburg Berlijn IV Saksen, Oost-Thüringen, Noord-Bohemen, Noordelijk Sudetenland Dresden V Elzas, Baden, Württemberg Stuttgart VI Westfalen, Noordelijk Rijnland, Oost-België Münster VII Zuid-Beieren München VIII Silezië, Oostelijk Sudetenland Breslau IX Hessen, West-Thüringen Kassel X Provincie Sleeswijk-Holstein, Noordelijke van de provincie Hannover Hamburg XI Vrijstaat Brunswijk, Anhalt, Zuidelijke van de provincie Hannover Hannover XII Zuidelijk Rijnland, CdZ-Gebiet Lothringen, Palts, Luxemburg Wiesbaden XIII Noord-Beieren, Noordwestelijk Sudetenland Neurenberg XVII Rijksgouw Wenen, Lage Donau, Opper-Donau (met zuidelijk Sudetenland) Wenen XVIII Rijksgouw Salzburg, Tirol/Vorarlberg, Karinthië, Stiermarken (met noordelijk Slovenië) Salzburg XX Rijksgouw Danzig-West-Pruisen, Westelijk Oost-Pruisen Danzig XXI Rijksgouw Wartheland Poznań Böhmen und Mähren Protectoraat Bohemen en Moravië Praag
Commandanten van het Ersatzheer Nr. Afbeelding Commandanten van het Ersatzheer Aangetreden Einde termijn Duur termijn 1 100px General der InfanterieJoachim von StülpnagelLexikon der Wehrmacht: von Stülpnagel, Joachim Fritz Constantin. Geraadpleegd op 11 oktober 2022. Gearchiveerd op 11 oktober 2022.Familie von Stülpnagel: Joachim Fritz Constantin von Stülpnagel (232). Geraadpleegd op 11 oktober 2022. Gearchiveerd op 21 maart 2023.(1880-1968) 26 augustus 1939 31 augustus 1939 5 dagen 2 100px GeneraloberstFriedrich FrommGoogle Boeken: The German Replacement Army (Ersatzheer). p.1. Geraadpleegd op 3 oktober 2022. Gearchiveerd op 2 juli 2023.(1888-1945) 31 augustus 1939Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALOBERST, A - H, Generaloberst Friedrich (Fritz) Fromm. Geraadpleegd op 14 oktober 2022./1 september 1939Heuer 2002, p.67. 20 juli 1944Kursietis 1999, p.282. 4 jaar, 323 dagen 2 100px Reichsführer-SSHeinrich Himmler(1900-1945) 20Tixier 2019, p.Reichsführer SS HIMMLER./21 juli 1944 28/29 aprilWayback Machine: Axis Biographical Research: SS & GERMAN POLICE, REICHSFÜHRER-SS UND CHEF DER DEUTSCHEN POLIZEI, REICHSFUHRER-SS (UND CHEF DER DEUTSCHEN POLIZEI), HIMMLER, (Dipl.-Landwirt) Heinrich. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. 1945 291 dagen
Stafchef en plaatsvervangend commandant van het Ersatzheer Nr. Afbeelding Stafchef van het Ersatzheer Aangetreden Einde termijn Duur termijn 1 100px GeneralmajorGerhard Kühne(1899-1948) 1 april 1943Axis History Forum: Let's build - OKW / Befehlshaber des Ersatzheeres, AHA. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALMAJOR, K, Generalmajor Gerhard Kühne. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 14 oktober 2022. 31 mei 1944 1 jaar, 1 maand en 30 dagen 2 100px Oberst i.G.Claus Schenk von Stauffenberg(1907-1944) 1 juni 1944 20 juli 1944 1 maand en 19 dagen 3 100px SS-Obergruppenführer en Generaal in de Waffen-SSHans Jüttner(1894-1965) 20Wayback Machine: Axis Biographical Research: SS & GERMAN POLICE, SS-OBERGRUPPENFÜHRER, SS-OBERGRUPPENFÜHRER & GENERAL DER POLIZEI, (H - L), JÜTTNER, Hans (RK d.KVK m. Schw.; DKiS). Geraadpleegd op 14 oktober 2022./21 juli 1944Tixier 2019, p.SS OGRUF Jüttner. 2 mei 1944Miller 2015, p.370./mei 1945 4 maand en 11 dagen 4 100px SS-Obergruppenführer en Generaal in de Waffen-SS en politieCurt von Gottberg(1896-1945) 2 december 1944Miller 2006, p.457.Tixier 2019, p.SS OGRUF GOTTBERG.Schulz 2003, p.428. 8 mei 1945 5 maand en 6 dagen
Organisatie Chef des Ausbildungswesens im Ersatzheer (vrije vertaling: Chef van het Opleidingswezen in het Reserveleger): General der Pioniere Walter KuntzeGoogle Boeken: The German Replacement Army (Ersatzheer): INTRODUCTION. p.3. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. (15 september 1942 - 31 januari 1945Kursietis 1999, p.336./15 maart 1945Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, General, General (K - L), General der Pioniere Walter Kuntze. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.Lexikon der Wehrmacht: Kuntze. Geraadpleegd op 15 oktober 2022. Gearchiveerd op 15 oktober 2022.)
Inspecties
Inspektion der Infanterie (Inspectie van de Infanterie) General der Infanterie z.V. Friedrich Roese (1 september 1939 - 1 mei 1942Lexikon der Wehrmacht: Roese, Friedrich. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 18 januari 2022.Axis Biographical Research: General der Infanterie Friedrich Roese. Geraadpleegd op 15 oktober 2022. Gearchiveerd op 15 oktober 2022.) Generalleutnant Wilhelm Bohnstedt (1 mei 1942 - 25 januari 1945TRACESOFWAR: Bohnstedt, Wilhelm. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 14 oktober 2022.Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALLEUTNANT, A-B, Generalleutnant Wilhelm Bohnstedt. Geraadpleegd op 15 oktober 2022.Lexikon der Wehrmacht: Bohnstedt, Wilhelm. Geraadpleegd op 15 oktober 2022. Gearchiveerd op 18 januari 2022.) Onbekend (25 januari 1945 - 8 mei 1945)
Inspektion der Reit- und Fahrwesens (Inspectie van de Rijders- en Chauffeurs) Oberst Willibald von Langermann und Erlencamp (24 november 1938 - 4 december 1939TRACESOFWAR: Langermann und Erlenkamp, Freiherr von, Willibald. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 14 oktober 2022.) Generalmajor Georg Hewelke (15 februari 1940 - 15 december 1940Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALLEUTNANT, (G-H), Generalleutnant Georg Hewelke. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.) Generalleutnant Erich Weingart (1 februari 1941 - mei 1945Lexikon der Wehrmacht: Weingart, Erich. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 18 januari 2022.Axis History Forum: Generalleutnant Erich Weingart (1887-1945). Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 19 oktober 2022.)
Inspektion der Artillerie (Inspectie van de Artillerie) Generalleutnant Walter Petzel (1 november 1938Lexikon der Wehrmacht: Petzel, Walter. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 17 april 2023.TRACESOFWAR: Petzel, Walter. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 14 oktober 2022.Axis History Forum: General der Artillerie Walter Petzel (1883-1965). Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 15 oktober 2022. - 26 augustus 1939/1 september 1939) General der Artillerie Fritz Brand (1 september 1939 - 1 oktober 1943) General der Artillerie Fritz Lindemann (1 oktober 1943 - 21 juli 1944Kursietis 1999, p.340.) General der Artillerie Wilhelm Berlin (21 juli 1944 - 27 februari 1945Kursietis 1999, p.294.)
Inspektion der Pioniere (Inspectie van de Genie) Generalleutnant Alfred Jakob (24 november 1938/1 september 1939 - 26 augustus 1939Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, I - J, General der Pioniere Alfred Jacob. Geraadpleegd op 14 oktober 2022./8 mei 1945Kursietis 1999, p.328.) Generalleutnant z.V. Hermann Hopff (2 september 1939 - 31 oktober 1942)
Inspektion der Festungen (Inspectie van de Fortificaties) General der Pioniere Otto-Wilhelm Förster (1 februari 1933 - 24 november 1938Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERAL, E - F, General der Pioniere Otto-Wilhelm Förster. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.) Generalleutnant Alfred Jakob (24 november 1938/1 september 1939 - 26 augustus 1939) Generalleutnant z.V. Hermann Hopff (2 september 1939 - 31 oktober 1942Lexikon der Wehrmacht: Hopff, Hermann. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 18 januari 2022.) Onbekend (31 oktober 1942 - 1 januari 1945) Generalleutnant Wilhelm Meise (1 januari 1945 - 8 mei 1945Wayback Machine: Axis Biographical Research: DAS HEER, GENERALLEUTNANT, M - N, Generalleutnant Dr.-Ing. Wilhelm Meise. Geraadpleegd op 14 oktober 2022.Axis History Forum: GL Wilhelm Meise. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 16 oktober 2022.TRACESOFWAR: Meise, Wilhelm. Geraadpleegd op 14 oktober 2022. Gearchiveerd op 14 oktober 2022.)
Inspektion der Panzertruppe (Inspectie van de Pantsertroepen)