Clitocybe is een geslacht van schimmels behorend tot de familie Tricholomataceae. De typesoort is de nevelzwam. Ze leven saprotisch, door bodemresten te ontbinden.
Kenmerken Clitocybe bevat soorten met kleine tot zeer grote vruchtlichamen. Het kleurenspectrum varieert van overwegend wit via grijs tot vleesroodachtige en vleesbruine tinten. De hoeden hebben een trechtervorm. De rand is aanvankelijk gekruld. Het oppervlak kan droog en glad zijn, fijn vervilt, fijn geschubd of gematteerd. Hygrofane hoeden vertonen een doorschijnende golving. Aan de onderzijde zijn er overwegend zwakke tot duidelijk aflopende lamellen. De lamellen zijn dun, ongevorkt en smal. Het kleurenpalet varieert van wit tot crème tot grijsbruin. De sporenprint is wit, crème tot roze van kleur. De meestal centrale en cilindrische steel heeft een stevige tot elastische consistentie. Het is nauwelijks broos, vlezig zacht, maar niet kraakbeenachtig. De altijd droge stamschors is kaal, vezelig of mat. Het onderste uiteinde van de steel is vaak viltig ruig, bevat substraatdeeltjes en kan eindigen in wortelachtige rhizomorfen. Het vlees, dat zelden verkleurt, is zacht maar niet leerachtig of taai.
Giftigheid Sommige soorten van het geslacht Clitocybe zijn eetbaar, maar vele zijn (soms zeer) giftig. Ze bevatten onder andere het neurotoxine muscarine.
Taxonomie Clitocybe werd oorspronkelijk voorgesteld door Elias Magnus Fries in 1821 als een stam in het geslacht Agaricus. Friedrich Staude verhief het tot generieke status in 1857.
Moleculaire studie heeft aangetoond dat het geslacht polyfyletisch is: veel leden zijn schijnbaar verre verwant aan andere schimmels, zoals de paarse schijnridderzwam, nu bekend als Clitocybe nuda.
Aangezien C. nebularis de typesoort is, zullen degenen die er het verst mee verwant zijn in de toekomst waarschijnlijk opnieuw worden geclassificeerd. In een artikel uit 2003 stelde de Finse mycoloog Harri Harmaja voor C. geotropa en twaalf andere Clitocybe-soorten af te splitsen in een nieuw geslacht Infundibulicybe op basis van sporeneigenschappen. Zijn C. clavipes werd later overgebracht naar het geslacht Ampulloclitocybe door Redhead en collega's, die geslachtsnaam voorrang had op Harmaja's voorgestelde Clavicybe. Andere voormalige Clitocybe-soorten zijn ondergebracht in de geslachten Atractosporocybe, Leucocybe en Rhizocybe.
Foto's
Soorten In Europa zijn ongeveer 50 soorten bekend, waaronder: Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Adonistrechterzwam Clitocybe houghtonii → Leucocybe houghtonii Bleekgrijze weidetrechterzwam Clitocybe augeana Bleekrandtrechterzwam Clitocybe marginella Bleke trechterzwam Clitocybe frysica Bleke veldtrechterzwam Clitocybe agrestis Brandplektrechterzwam Clitocybe sinopica → Bonomyces sinopicus Bruinrode duintrechterzwam Clitocybe glareosa Dikke trechterzwam Clitocybe alexandri Donkere trechterzwam Clitocybe metachroides Fijnschubbige trechterzwam Clitocybe squamulosa Geribbelde trechterzwam Clitocybe costata → Infundibulicybe costata Gestreepte trechterzwam Clitocybe vibecina Geurige schijnridderzwam Clitocybe irina → Lepista irina Giftige weidetrechterzwam Clitocybe rivulosa → Collybia rivulosa Grauwe trechterzwam Clitocybe trulliformis → Spodocybe trulliformis Groene anijstrechterzwam Clitocybe odora Grote bostrechterzwam Clitocybe phyllophila Grote trechterzwam Clitocybe geotropa → Infundibulicybe geotropa Kleine bostrechterzwam Clitocybe candicans → Leucocybe candicans Kleverig trechtertje Clitocybe barbularum Knotsvoettrechterzwam Clitocybe clavipes → Ampulloclitocybe clavipes Krulzoomtrechterzwam Clitocybe inornata → Atractosporocybe inornata Melige trechterzwam Clitocybe lohjaensis Mesttrechterzwam Clitocybe amarescens Nevelzwam Clitocybe nebularis Slanke anijstrechterzwam Clitocybe fragrans Slanke trechterzwam Clitocybe gibba → Infundibulicybe gibba Spieringtrechterzwam Clitocybe phaeophthalma → Singerocybe phaeophthalma Stinkende trechterzwam Clitocybe foetens Stronktrechterzwam Clitocybe truncicola Tweekleurige trechterzwam Clitocybe metachroa → Pseudolyophyllum metachroum Vaalroze trechterzwam Clitocybe diatreta Vage trechterzwam Clitocybe subcordispora Vliertrechterzwam Clitocybe subbulbipes Witte anijstrechterzwam Clitocybe albofragrans Witte bundelridderzwam Clitocybe connata → Leucocybe connata
Categorie:Schimmelgeslacht