miniatuur|Links-boven Ness Ziona in 1930; daaronder Rehovot miniatuur|Kaart van 1940 met links-onder de locatie van het IIBR Het Israëlisch Instituut voor Biologisch Onderzoek (Hebreeuws: המכון למחקר ביולוגי בישראל, Ha-Machon Habiologi, Engels: Israel Institute for Biological Research (IIBR)) is een wetenschappelijk en militair onderzoeksinstituut van de Israëlische overheid, dat is gespecialiseerd in toegepast onderzoek op het gebied van biologie, chemie en milieu, met name op het gebied van geneeskunde. Het is gevestigd in Ness Ziona, 20 kilometer zuidelijk van Tel Aviv. Het valt onder de directe verantwoordelijkheid van de premier van Israël, maar werkt nauw samen met het Ministerie van Defensie.
Het instituut heeft twee hoedanigheden. Naar buiten toe presenteert het zich als een algemeen wetenschappelijk onderzoeksinstituut en publiceert daarover open artikelen in wetenschappelijke tijdschriften. Anderzijds is het direct gelieerd aan het Ministerie van Defensie (MOD) en houdt zich bezig met onderzoek op het gebied van biologische en chemische stoffen in relatie tot oorlogsvoering. Het onderzoek is 'dual-use', dat wil zeggen zowel civiel als militair toepasbaar. De militaire activiteiten zijn geheim.
Het Israëlisch Instituut voor Biologisch Onderzoek heeft zich vanaf de oprichting bezig gehouden met onderzoek naar en ontwikkeling van biologische en chemische wapens. Het IIBR zegt daar zelf over: "De capaciteiten, wetenschappelijke prestaties en internationale reputatie van IIBR zijn het resultaat van decennia van research and development (R&D) gericht op verdediging tegen chemische and biologische bedreigingen.""The capabilities, scientific achievements and international reputation of IIBR are a result of decades of research and development (R&D) aimed at defense from chemical and biological threats." About the institution (aug 2022 bekeken). Gearchiveerd op 8 april 2023. Algemeen wordt aangenomen dat het IIBR een faciliteit is voor de productie van chemische en biologische wapens en tegengif tegen zulke wapens. Israël heeft geen van de verdragen tegen verspreiding van ABC-wapens getekend of geratificeerd en heeft als strategie om geen officiële uitspraken te doen over het bezit van atomaire, biologische of chemische wapens.
Historie Het IIBR heeft zijn oorsprong in het Israëlische leger (IDF). Het werd in 1952 als onderzoeksinstituut van de Israëlische overheid opgericht door een groep wetenschappers uit het "Science Corps" van de IDF, samen met academici van universiteiten.IIBR – Who We are (aug 2022 bekeken). Gearchiveerd op 8 april 2023. Later werd het een civiele organisatie, die echter nauw samenwerkt met Defensie.Israeli Research Center to Announce It Developed Coronavirus Vaccine, Sources Say. Haaretz, 18 maart 2020 (premium). "The Institute for Biological Research [...] was established in 1952 as part of the Israel Defense Forces' Science Corps, and later became a civilian organization. It is technically under the supervision of the Prime Minister's Office, but is in close communication with the Defense Ministry.". Gearchiveerd op 1 mei 2022.Israel Institute for Biological Research IIBR (aug 2010 gearchiveerd) "IIBR is under the jurisdiction of the Israel Prime Minister's Office and works in close cooperation with a host of government agencies including the Ministry of Industry and Trade, Ministry of Health, Ministry of Science and Development, Ministry of Agriculture, Ministry of Energy, Ministry of Defense and Ministry of the Environment."
Voorloper HEMED Direct na de Tweede Wereldoorlog startte de paramilitaire organisatie Haganah, de voorloper van de IDF, een kleine wetenschappelijke afdeling waarin studenten experimenteerden met wapens en explosieven. Deze werd aangeduid als het Science Corps, kortweg HEMED – een Hebreeuws acroniem voor "Heyl Mada" (wetenschappelijk korps).Ephraim Katzir. Israel MFA, 4 mei 1999. "Later, Katzir became deeply involved in the Israel Army's Science Corps, Hemed, founded at the start of the 1948 War of Independence, and for a time commanded it as a lieutenant colonel." Israel and Chemical/Biological Weapons: History, Deterrence, and Arms Control. Avner Cohen, The Nonproliferation Review, Fall-Winter 2001, vol. 8, No. 3. (zie p. 27-40) Gearchiveerd,p.30
In februari 1948 startte de microbioloog Alexander Keynan de nieuwe eenheid HEMED BEIT (Hebreeuws: het huis van HEMED), die zich bezig ging houden met biologische oorlogvoering. Ephraim Katchalski zou 45 jaar later beweren dat het een verdedigingsprogramma was tegen biologische wapens die in omringende (Arabische) landen ontwikkeld zouden worden, maar deze verklaring is twijfelachtig, aangezien er geen aanwijzingen waren voor zulke programma's. HEMED BEIT werd aanvankelijk in Jaffa gevestigd. Deze afdeling werd later verplaatst naar de locatie van het verwoeste Arabische dorp Abu Kabir en verhuisde ten slotte in 1948 naar een sinaasappelboomgaard bij Ness Ziona, waar nog altijd het IIBR is gevestigd.,p.30 Het grondstuk en landhuis in Ness Ziona behoorden aan de Al-Taji Al-Farouki familie uit Ramleh, die in de oorlog van 1948 door het zionistische leger werd verdreven.Traces of Poison–Israel's Dark History Revealed. Salman Abu Sitta, Ahram Weekly, 27 feb-5 maart 2003. Op academia.edu. Gearchiveerd op 10 september 2022. Toenmalig directeur Shmuel Shapira toonde zich in een interview in 2017 trots op het feit dat het instituut een oude Arabische villa met fruitbomen binnen het complex had geconserveerd. HEMED BEIT werd strikt gescheiden gehouden van de andere HEMED-afdelingen, en al diens operaties gedurende 1948 zijn geclassificeerd. De archieven zijn ook voor wetenschappers niet toegankelijk.,p.31
De wetenschapper Ernst David Bergmann, een wetenschappelijk collega en vertrouweling van Chaim Weizmann, werkte vanaf 1934 in het toen door Israel and Rebecca Sieff opgerichte Daniel Sieff Research Institute, het latere Weizmann Instituut van Wetenschappen in het aan Ness Ziona grenzende Rehovot. Weizmann was zelf de eerste directeur van het Sieff Institute. Gedurende de oorlog van 1948 werd het Sieff Institute onder Bergmann de facto veranderd in een basis van HEMED en stond voor een groot deel in dienst van de Haganah.Faculty of Chemistry – History. Weizmann Instituut (aug 2022 bekeken). "The war of Independence started in 1947 and significant effort was directed to the nascent country’s military needs. The scientific branch of the Israel Defense Force, HEMED, used the Sieff Institute’s chemistry facilities, and many of the members of the unit concurrently conducted their research at the Sieff Institute.". Gearchiveerd op 21 juli 2023. Na het uitroepen van de staat Israël werd HEMED in mei 1948 een afdeling van de nieuw opgerichte IDF. Ephraim Katachalsky, die zich later Ephraim Katzir zou laten noemen, werd in de rang van luitenant-kolonel benoemd tot directeur van HEMED.
Het IIBR Na de oorlog werd, in november 1949, het Sieff Institute omgedoopt tot het Weizmann Instituut van Wetenschappen en Ernst David Bergmann was van 1949 tot 1951 de eerste voorzitter. In 1949 bestond het personeel van de vijf HEMED-afdelingen al in meerderheid uit burgers, 560 in aantal. De afdelingen functioneerden autonoom, losjes geadministreerd door HEMED. Toen het budget in 1950/51 werd gekort, wilde de IDF HEMED niet langer ondersteunen.,p.33
Bergmann stelde voor om het Weizmann Instituut tot een dual-use onderzoeksinstituut om te vormen, maar Weizmann was tegen staats-gefinancierde wetenschap en wilde een puur civiele organisatie. Hij dwong Bergmann op 15 juli 1951 tot aftreden. Daarop benoemde Ben-Gurion hem in de dubbele functie van wetenschappelijk adviseur van de premier en hoofd van de onderzoeksafdeling van het Ministerie van Defensie (MOD). Bergmann kon in deze functie alsnog, buiten het Weizmann Instituut om, door Defensie gefinancierde onderzoekscentra realiseren onder verantwoordelijkheid van de Prime Minister’s Office (PMO). De centra werden 'Machons' genoemd en de coördinerende research-afdeling van het MOD werd aangeduid met het Hebreeuwse acroniem EMET (in het Hebreeuws "waarheid").,p.33Israel Biological Facilities. Nuclear Threat Initiative (NTI), update apr 2004 (archiefpagina)
De twee hoofdrichtingen werden een nucleaire en een chemisch-biologische tak. In 1952 ontstond het IIBR uit de samenvoeging van twee Machons, waaronder HEMED BEIT. Het geheime deel van het IIBR kreeg de codenaam Machon 2. Alexander Keynan werd de eerste directeur. Het IIBR werd gehuisvest in het gebouw van de voormalige HEMED BEIT bij Ness Ziona.,p.33 HEMED werd daarmee formeel losgekoppeld van het Weizmann Instituut. Pas omstreeks 1959 ging het nieuwe instituut zijn huidige naam te gebruiken. Keynan en Bergmann wilden wel een breed wetenschappelijk onderzoeksmandaat dat het chemisch en biologisch wapen-programma zou overstijgen. Ben-Gurion's dochter Renana Leshem werkte ongeveer 20 jaar bij het IIBR als microbioloog.,p.40
In 1951-52 werd de nucleaire tak HEMED GIMMEL omgevormd tot een door de staat gefinancierd geheim nucleair onderzoekscentrum met de codenaam Machon 4, dat naar buiten toe werd gepresenteerd als een laboratorium van de Israëlische Atoomenergie Commissie (IAEC). Bergmann was in 1952 oprichter van de IAEC. Hier ontwikkelde hij het Israëlische atoomprogramma. In juni 1952 werd Bergmann voorzitter van de IAEC. Het IAEC-laboratorium zou later het Soreq nuclear research center worden.,p.30+noot 55
Locatie Het IIBR is gevestigd aan de zuidwestelijke rand van het stadje Ness Ziona, 20 kilometer zuidelijk van Tel Aviv. Het complex is omgeven door een drie meter hoge betonnen muur met wachttorens en de modernste bewakingsapparatuur.Exposing Israel’s Most Dangerous Secret. CounterPunch, 24 juni 2011. Gearchiveerd op 25 september 2022. Het complex is omgeven door prikkeldraad.Grondstof gifgas in Boeing El Al. NRC, 30 sep 1998 Het wordt in militaire kringen beschouwd als een van de geheimste defensie-onderdelen en het publiek weet zelden wat er zich afspeelt achter de streng bewaakte muren van het instituut.What is the secretive institute that found an antibody to the coronavirus?. Jerusalem Post, 6 mei 2020. Gearchiveerd op 23 maart 2023.
Oorspronkelijk lag het instituut aan de rand van Ness Ziona, maar door stadsuitbreiding zijn de woongebieden steeds dichterbij gekomen. Een uitbreiding van het IIBR werd door de regering gestopt nadat de gemeente in 1998 bij het hooggerechtshof een zaak had aangespannen. Omwonenden waren bezorgd over het onderzoek met dodelijke micro-organismen en zeer toxische chemicaliën. Regelmatig werden er protestacties gehouden. Naar was gerapporteerd, hadden er in 18 jaar vier ongelukken plaatsgevonden, resulterend in 3 doden en 22 gewonden. FOI, Appendix 1, p. 46-50. FOI, Israel and WMD, december 2005 Volgens het weekblad Foreign Report van augustus 1998 hadden vier onderzoekers van het instituut het leven verloren.El Al-zending genoeg voor 270 kilo zenuwgas Sarin. Karel Knip, NRC, 30 sep 1998 Ook een Knesset-lid en vicevoorzitter van de wetenschapscommissie sprak in 1997 van vier doden, alhoewel het PMO dat onmiddellijk ontkende.
Bestuur en personeel Het instituut is juridisch officieel een onafhankelijke eenheid die valt onder de directe verantwoordelijkheid van de premier van Israël, maar nauw samen werkt met het Ministerie van Defensie. Tussen 1948 en 1963 stond het instituut al onder directe verantwoordelijkheid van premier Ben-Gurion. Het is een onafhankelijke juridische eenheid binnen diens ministerie, de 'Prime Minister's Office' (PMO). De medewerkers worden aangesteld door de PMO, maar sinds 1992 wordt het gecoördineerd en gebudgeteerd door het "Special Means Bureau" van het ministerie van Defensie.