Het oeuvre van Willem Frederik Hermans bestaat in hoofdzaak uit de romans, novelle- en essaybundels van de Nederlandse schrijver Willem Frederik Hermans (1921 - 1995). Daarnaast publiceerde Hermans onder meer drie dichtbundels, enkele toneelstukken en scenario's, een biografie van Multatuli, en vertalingen. Ook stelde hij fotoboeken en collages van eigen hand samen. De bibliografie van Hermans telt 86 zelfstandige publicaties,Janssen en Van Stek (2005) variërend van bibliofiele uitgaven tot romans, en 1032 niet-zelfstandig verschenen publicaties,Delvigne en Janssen (1996) uiteenlopend van stukken in de schoolkrant tot bijdragen in boeken. De beschrijving van de eerste drukken en herdrukken van de zelfstandige publicaties vertegenwoordigen samen 'ruim vijfhonderd boeken' tot 2005.Janssen en Van Stek (2005), 'Verantwoording'

Zijn scheppende werk bestrijkt uiteenlopende genres, van surrealistische of fantastische literatuur tot enkele vrijwel strikt autobiografische vertellingen. De geschriften illustreren zijn poëticale opvattingen van de 'klassieke roman', volgens welke een roman een gefantaseerde geschiedenis is met een hechte constructie waarin elk detail zinvol is. De schrijfstijl kenmerkt zich door opvallende beeldspraak en een uitgekiende verteltechniek waarin literaire genres soms op functionele wijze geparodieerd worden. Zijn in essentie kennistheoretische thematiek behelst dat de werkelijkheid ondoorgrondelijk is, waaruit impliciet volgt dat kennis van het verleden, de medemens en zichzelf in principe onbetrouwbaar is.

Hermans' literaire loopbaan begon officieel met een verhaal, 'En toch... was de machine goed', dat vlak voor het uitbreken van de oorlog in het Algemeen Handelsblad verscheen. Na de oorlog probeerde hij enkele jaren van het schrijven te leven en publiceerde een stroom van romans, verhalen, essays en kritieken in periodieken als Criterium, waarvan hij ook redacteur was, Podium, en Litterair Paspoort. In 1952 accepteerde hij een betrekking als fysisch geograaf aan de Rijksuniversiteit Groningen, wat hem een vast inkomen bezorgde. De doorbraak naar een groot publiek vond plaats met de verschijning in 1958 van De donkere kamer van Damokles, dat meteen als een meesterwerk werd beschouwd. Ook de opvolger, Nooit meer slapen uit 1966, wordt gezien als een van de belangrijkste naoorlogse romans. Tot de hoogtepunten van het oeuvre worden ook een aantal novellen gerekend, waarvan Atonale, Het behouden huis en De blinde fotograaf veel bestudeerd zijn.

Nadat Hermans in 1973 de universiteit had verlaten en naar Parijs was verhuisd, nam zijn productie weer toe. De laatste twintig jaar van zijn leven schreef hij, naast romans en verhalen, veel beschouwingen en columns, aanvankelijk voor dagbladen en periodieken als Het Parool, NRC Handelsblad, Nieuwsnet en Hollands Diep, en later ook geregeld voor Elsevier Weekblad. Hermans wordt met Gerard Reve en Harry Mulisch beschouwd als een van de drie belangrijkste naoorlogse Nederlandse schrijvers.

Werken

Vertalingen en vakliteratuur Willem Godschalck van Focquenbroch, Focquenbroch. Bloemlezing uit zijn lyriek (ed. Willem Frederik Hermans, 1946) J.B. Priestley, Zonlicht op zaterdag (vert. L.A. de Witt, pseud. van WFH; 1947) Description et genèse des dépôts meubles de surface et du relief de l'Oesling (proefschrift, 1955) Haroun Tazieff, Kraters in lichterlaaie (vert. WFH, 1954) Erosie (studieboek, 1960) Ludwig Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus (vert. WFH, 1975) Henri Béraud, De martelgang van de dikzak (vert. WFH, 1981) Zeven gedichten van O.V. de L. Milosz (vert. WFH, 1981)

Overzicht van voorgepubliceerde novellen NummerDatumvan publicatieTitelPeriodiekGeschrevenBoekpublicatieOpmerkingen 1 6 april 1940 En toch... was de machine goed Algemeen Handelsblad. December 1938 Volledige Werken deel 20. De titel 'De uitvinder' werd door de redactie gewijzigd. Een facsimile van de tweede bladzijde staat in Fotobiografie.Huygens ING (2020), 775-776 2 juli-augustus 1946 'Dokter Klondyke'. Criterium, 487-505 8-15 januari 1946 Moedwil en misverstand. 3 november-december 1946 'Loo-Lee' De Vlaamsche Gids, 733-741 16-29 juli 1942 Moedwil en misverstand 4 februari-maart 1947 'Een ontvoogding' Ad interim, 78-96 23-29 april 1941 Moedwil en misverstand 5 30 augustus 1947 'Leeuw in interieur' Vrij Nederland 1947 De laatste roker 6 1947 'Emigratie' Kompas der Nederlandse letterkunde juni 1946 Moedwil en misverstand 7 juli-augustus 1948 'Paranoia' Criterium (6), 7-8, 386-420 mei-juni 1948 Paranoia 8 11 juni 1949 'Ezelsoren' Het Parool juni 1949 Moedwil en misverstand 9 mei 1950 'Manuscript in een kliniek gevonden' Podium (6), 5, 259-276 november 1944 Paranoia 10 december 1950 'Het fossiel' Nieuw Vlaams Tijdschrift (5), 376-392 maart 1947 Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen Voorpublicatie onder de titel 'Natuurbad versus fabriek' 11 september 1951 'Atonale' Podium (7), 5, 326-361 29 oktober 1941 - 3 januari 1942 Tweede druk van Moedwil en misverstand, 1961 12 januari 1952 'Lotti Fuehrscheim' Nieuw Vlaams Tijdschrift (6), 5, 433-460 september 1949 Paranoia 13 22 maart 1952 'Een landingspoging op Newfoundland' Het Parool 21 maart 1952 Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen 14 oktober 1953 De kat Kilo Podium (9), 1, 52-54 15 augustus 1949 Tweede druk van Moedwil en misverstand, 1961 15 september 1955 'De teddybeer' Podium (10), 5, 261-280 18 mei - 11 oktober 1955 Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen 16 augustus 1956 'Laura en de grammofoonplaat' Podium (11), 4, 219-234 augustus 1956 Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen 17 28 februari 1957 'De balk in het ene oog' Het Vrije Volk ? 18 mei 1957 'De blinde fotograaf' Podium (12), 3, 160-184 februari 1957 Een landingspoging op Newfoundland en andere verhalen 19 november 1960 'In verwarring, onder verdoving' Taboe (1), 2, 53-56 10-14 november 1960 De laatste roker Voorpublicatie onder de titel 'Nooit meer slapen' 20 februari 1962 'Het grote medelijden' Randstad 2, 8-35 ? Een wonderkind of een total loss 21 november 1963 'Het wonderkind of een total loss' Podium (18), 2-3, 103-136 ? Een wonderkind of een total loss

Bronnen Delvigne, Rob, en Frans A. Janssen (1996). Schrijven is verbluffen. Bibliografie van de verspreide publicaties van Willem Frederik Hermans Amsterdam: Thomas Rap Huygens ING (KNAW) (2020). 'Commentaar.' In: Willem Frederik Hermans, Volledige werken 20. Ongebundeld werk 1934-1952. Amsterdam: De Bezige Bij, 2020 Janssen, Frans A., en Sonja van Stek (2005). Het bibliografische universum van Willem Frederik Hermans Eerste druk 2000. Tweede, herziene en uitgebreide druk in samenwerking met Peter Kegel, online

Noten

Hermans, Willem Frederik