Een jambe (mv. jamben) (Oudgrieks: ἴαμβος, iambos) is een versvoet bestaande uit een onbeklemtoonde lettergreep gevolgd door een beklemtoonde. Men noteert de jambe als .
Poëzie In de Nederlandse poëzie is de jambe de meest gebruikte versvoet. De jambe als versmaat vindt zijn oorsprong in de oude Griekse lyriek, waar de 'iambos' een hekeldicht was. Onder anderen Archilochus (7de eeuw v.Chr.) en Hipponax (6de eeuw v.Chr.) waren jambendichters. De jambe is vernoemd naar de mythologische figuur Iambe (of omgekeerd). Eén jambische maat bestaat uit twee jambische versvoeten ( — —). De jambe werd ook gebruikt voor de gesproken gedeeltes van de Griekse tragedie, die bestaan uit drie jambische maten (zogenaamde 'jambische trimeters'). Een alexandrijn is (in de Nederlandse traditie) een zesvoetige jambische versregel, met eventueel een cesuur na de derde versvoet.
Bij de Grieken bestond een jambe uit een korte gevolgd door een lange lettergreep. In de Nederlandse poëzie speelt dit onderscheid niet langer een rol en gaat het enkel om de combinatie onbeklemtoonde - beklemtoonde lettergreep. Bijvoorbeeld:
Vera JanacopoulosCantilene
Ambrosia, wat vloeit mij aan?uw schedelveld is koeler maanen alle appels blozen
de klankgazelle die ik vondhoe zoete zoele kindermondvan zeeschuim en van rozen
o muze in het morgenlichto minnares en slank gedichter is een god verscholen
violen vlagen op het moselysium, de vlinders losen duizendjarig dolen
(Jan Engelman)
Fonologie
In de fonologie wordt de term "jambe" in algemene zin gebruikt om de prosodische structuur van woorden en lettergrepen te beschrijven. Zo heeft bijvoorbeeld het Hixkaryana een jambische lettergreepstructuur. Dit blijkt uit een vorm als òw-to-hó-na, waarvan de laatste lettergreep extrametrisch is.
Het woord jambe heeft zelf een trochaïsche structuur, de tegenhanger van de jambische structuur.Anneke Neijt, Universele fonologie: een inleiding in de klankleer (1991). Hierin: "Het woord jambe is een trochee, en het woord trochee is een jambe".
Zie ook Jambische pentameter Enjambement Trochee Metrum
Categorie:Versvoet
Categorie:Fonologie