Het Guido Gezellearchief is een grote verzameling teksten van de hand van Guido Gezelle (1830-1899). Het wordt tegenwoordig bewaard in de openbare bibliotheek De Biekorf van Brugge.
Achtergrond Het werk van Gezelle bestond hoofdzakelijk uit drie bestanddelen: Handschriften van zijn gedichten en teksten, drukproeven en gedrukte teksten. Circa 150.000 fiches met de door hem bijeengebrachte taalschat. Ongeveer 8.000 van de duizenden brieven die hij had ontvangen en zijn eigen brieven of afschriften ervan.
Geschiedenis Het archief werd aanvankelijk bewaard door Guido Gezelles neef Caesar, die anderen er weinig of geen toegang toe verleende. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 vluchtte Caesar Gezelle vanuit Ieper naar Frankrijk, waarbij het archief onbeheerd in de kelder van zijn woning achterliet. De hoofdredacteur van Biekorf, Lodewijk De Wolf, kon nog net voor de verwoesting van Ieper het archief opladen en wegvoeren. (Naar eigen zeggen riskeerde hij hiervoor zes- of zevenmaal zijn leven.) De Wolf heeft mogelijk ook voorkomen dat het archief onmiddellijk na de dood van Guido Gezelle zou zijn verbrand. Willy MUYLAERT, Cesar Gezelle (1875-1939) of "De centenaarslast van een grote naam", in: Liber amicorum André Vanhoutryve, Brugge, 1990
Tijdens zijn oorlogsverblijf in Versailles kreeg Caesar Gezelle het archief weer in handen. Hij verbood er opnieuw aan anderen de toegang toe, des te meer omdat hij niet wilde dat zijn concurrent Aloïs Walgrave, die net als hijzelf bezig was met een biografie over Guido Gezelle, het zou inzien. Pas na het overlijden van Walgrave en naar aanleiding van de opening van het Guido Gezellemuseum in de Rolweg, waar een broer en een zus van Frank Lateur als huisbewaarders kwamen wonen, en op aandringen van Stijn Streuvels, schonk hij vanaf 1926 grote delen van het door hem bewaarde archief aan dit museum. Het saldo dat hij nog bij zich hield, werd na zijn dood eveneens aan het Gezellemuseum geschonken.
Paul Allossery (1875-1943), stadsbibliothecaris en eerste conservator van het Gezellemuseum, lokte in de loop der jaren vele schenkingen uit van 'Gezelliana', vanwege familieleden, oud-leerlingen, kennissen en sympathisanten. Ook verwerving via aankopen bevorderde hij. Het archief werd hierdoor van langsom omvangrijker en belangrijker. Een eerste inventarisatie ervan gebeurde naar aanleiding van de Jubileumuitgave (vanaf 1930) van de bundel Verzamelde Werken.
Het archief bleef in de Rolweg in niet al te beste omstandigheden bewaard en gedeeltelijk (vooral dan een aantal gedichten in handschrift) tentoongesteld, blootgesteld aan verwering en verkleuring. Begin jaren 1970 gaf men er zich rekenschap van dat deze toestand niet kon voortduren en in 1971 werd het hele archief overgebracht naar de Brugse stadsbibliotheek, om er niet alleen op de best mogelijke wijze te worden bewaard, maar ook op verantwoorde wijze te worden geïnventariseerd en opengesteld voor wetenschappelijk onderzoek en (zo mogelijk) voor het breed publiek. Een actief beleid van verwerving, door aankoop of schenkingen, kon het Gezellearchief nog aanzienlijk uitbreiden met belangrijke stukken en verzamelingen.
De adjunct-hoofdbibliothecaris Jozef Ghyssaert werd conservator van het archief en zorgde voor optimale behandeling en bewaring. Christine D'haen werd aangeworven en werkte gedurende verschillende jaren aan het opstellen van de nieuwe inventaris.
Digitalisering van het archief De digitale revolutie rond het begin van de 21e eeuw bood de gelegenheid om verder aan de goede bewaring en publieke openstelling van het archief te werken. Onder de naam "Guido Gezellearchief" kwam er een webstek tot stand waarop het archief werd opengesteld voor het groot publiek. Dit openstellen werd hierna stelselmatig doorgezet.
De vernieuwde belangstelling voor het archief hielp ook bij het aanvullen ervan met geschonken of aangekochte stukken. Tot de schenkingen behoorde het archief van Cordelia Van de Wiele, de Kortrijkse secretaresse van Guido Gezelle, dat door het Guido Gezellegenootschap werd verworven en in 2013 aan het Gezelle-archief geschonken. Naar aanleiding van de overdracht ging een studiedag door en werd een tentoonstelling aan dit archief gewijd in het Gezellemuseum.
De Gezelliaanse taalschat (ca. 150.000 fiches) werd voor onderzoek overgebracht naar de Universiteit Leiden, waar specialisten van het Woordenboek der Nederlandsche Taal, onder meer Nienke Bakker, ze onderzochten en integreerden in de algemene taalstudie en woordenschat.
In Brugge werd werk gemaakt van het digitaliseren van de duizenden brieven van en naar Gezelle die in het archief berusten. Hiervoor werd een groep van vrijwillige medewerkers georganiseerd. Eind 2025 waren 2.650 brieven gedigitaliseerd en ter beschikking gesteld van het brede publiek, en in de eerste plaats ook van wetenschappelijke onderzoekers. De volledige digitalisering van de correspondentie werd voorzien tegen het jaar 2030.
Sinds in 2012/2014 een einde werd gesteld aan de activiteiten van het Centrum voor Gezellestudie in Antwerpen, is het Gezelle-archief in Brugge het enige centrum voor alles wat om en rond Guido Gezelle wordt georganiseerd, bijeengebracht, onderzocht, geschreven en gepubliceerd.
Literatuur Stijn STREUVELS, Kroniek van de familie Gezelle, Brugge, 1960. Els DEPUYDT, Het Gezellearchief van de Openbare Bibliotheek Brugge, in: Brugs Ommeland, 1999. An DE VOS, De bibliotheek van Guido Gezelle in het Gezellearchief te Brugge, in: Ludo Vandamme, Reizen in den geest: de boekenwereld van Guido Gezelle, Brugge, 1999. Ludo VANDAMME, Het Gezellearchief in de openbare bibliotheek Brugge, in: Biekorf, 1999.
Externe links De webstek 'Guido Gezellearchief' in Brugge De webstek gewijd aan de Gezellebrieven Voetnoot
Categorie:Guido Gezelle