Fagradalshraun is een vulkanisch systeem en lavaveld op het schiereiland Reykjanes in IJsland. Het systeem is gelegen in het gebied tussen de berg Keilir en het Fagradalsfjallgebergte met als hoogste punt de Fagradalsfjall. Het gebied kwam sinds maart 2021 na een lange rustperiode weer tot uitbarstingen. Het systeem werd voorheen gezien als het westelijke deel van het Krýsuvík-Trölladyngja-systeem maar sinds de uitbarsting van 2021 kwam men tot de conclusie dat het een opzichzelfstaand systeem is. De naam Fagradalshraun werd in 2021 officieel aan het systeem gegeven. Voor die tijd werd deze vulkanische zone ook wel aangeduid met de naam Keilir-Fagradalsfjall. De vulkaan wordt in diverse media ook wel Fagradalsfjallvulkaan of Geldingadalirvulkaan genoemd.
Het systeem ligt aan een divergente plaatgrens van de westelijke vulkaanzone van de Euraziatische- en Noord-Amerikaanse platen onder IJsland.Catalogue of Icelandic Volcanoes - Krýsuvík-Trölladyngja In theorie kunnen uitbarstingen van Fagradalshraun voorkomen rond een denkbeeldige lijn die zich vanaf de berg Keilir in zuid-zuidwestelijke richting uitstrekt tot in of voorbij de vallei Nátthagi. Tijdens de uitbarstingen van het naastgelegen systeem Eldvörp-Svartsengi die in 2023 begonnen ontdekte men dat er een magmakamer op een diepte van acht tot twaalf kilometer onder de berg Fagradalsfjall ligt die magma aan uitbarstingen in zowel het Fagradalshraun- als het Eldvörp-Svartsengi-systeem leverde. Een verschil is dat het magma bij uitbarstingen in het Fagradalshraungebied direct vanuit deze magmakamer naar de oppervlakte stroomt terwijl er in Eldvörp-Svartsengi nog een tussenliggende kleinere tweede tot magmakamer uitgegroeide sill onder de Svartsengivlakte is. Met de ontdekking van de diepe gezamenlijke magmakamer kunnen deze twee systemen feitelijk als één systeem worden gezien.
miniatuur|De eerste eruptie in het Geldingadalir per 24 maart 2021. Sinds 2007 was de grond op Reykjanes onrustig geworden; Er was in de voorgaande 800 jaar geen uitbarsting op Reykjanes voorgevallen en weinig seismische activiteit. De Fagradalshraun is tot op heden drie maal uitgebarsten. Op 19 maart 2021 begon de eerste uitbarsting, op 3 augustus 2022 de tweede.Vulkaan in zuidwesten van IJsland barst opnieuw uit, NOS, 3 augustus 2022 Er wordt vanuit gegaan dat op Reykjanes een periode van zo’n vierhonderd jaar met uitbarstingen is aangebroken. Periodes van dit soort worden doorgaans afgewisseld met ongeveer achthonderd jaar durende periodes van rust.
Uitbarsting 2021, Geldingadalir Van begin oktober 2020 tot en met maart 2021 deed zich er een groot aantal aardbevingen voor. Er werden er door seismografen meer dan 50.000 trillingen geregistreerd.AD - IJsland opgeschrikt door 50.000 aardbevingen in drie weken. Gearchiveerd op 3 augustus 2022. Twee daarvan hadden een magnitude van 5,6 op de schaal van Richter. Hierdoor vermoedde men dat er een uitbarsting op handen was.The New York Times - Signal Possible Eruption on the Horizon. Gearchiveerd op 23 april 2023.
Halverwege maart 2021 nam het aantal aardbevingen en de kracht ervan sterk af. Dit bleek de prelude voor een eruptie op korte termijn. Op 19 maart 2021 rond 20.30 uur (lokale tijd -GMT) Tweet van meteorologisch bureau Vedurstovan, 20 maart 2021. Gearchiveerd op 28 december 2021. begon – even ten zuiden van de Fagradalsfjall in het aanliggende dal Geldingadalir – de vulkanische uitbarsting.Daily Mirror - Iceland volcano erupts spewing molten lava into skies as red glow seen for miles. Gearchiveerd op 21 november 2021. Het IJslandse Meteorologische Bureau (IMO) rapporteerde een spleetopening van 600 à 700 meter die lava begon uit te stoten. Hiermee was het de eerst bekende uitbarsting op het schiereiland in 800 jaar, en van deze berg na 6000 jaar. Er leek geen rechtstreeks gevaar te zijn voor omwonenden en de infrastructuur, maar men hield rekening met luchtvervuiling door zwaveldioxide.
miniatuur|Fagradalshraun fissuur 2 (rechts) kort nadat deze zich opende op 5 april 2021. De gelijktijdig ontstane fissuur links sloot alweer snel en kreeg geen nummer. Op 5 april 2021 opende zich een tweetal fissuurvulkanen op de flanken van de Fagradalsfjall, ongeveer een kilometer noordoostelijk van de eruptie in Geldingadalir. De lava van deze nieuwe erupties stroomde uit in het dal Meradalir.Tweet van Sam Gerrits, Twitter 5 april 2021 Tweet van Sam Gerrits, Twitter 5 april 2021. Gearchiveerd op 3 augustus 2022. Op 6 april opende zich rond middernacht een fissuur aan de rand van Geldingadalir tussen de eerder genoemde erupties in. In de daarop volgende week ontstonden er nog drie openingen op dezelfde lijn. Er zouden halverwege april acht kraters actief zijn. Opvallend was dat ook vooraf aan het openen van deze fissuren de aardbevingactiviteit tijdelijk daalde en een aanstaande verandering meetbaar was en het risicogebied tijdig kon worden ontruimd. In de laatste week van april werden deze op een na inactief. Een van de openingen (fissuur 5, op sociale media onofficieel Nar gedoopt) bleef echter actief doorgroeien en begon vanaf 1 mei met een pulserend patroon elke paar minuten lava te spuiten. Tijdens deze pulsen werd de lava 200 tot 300 meter de lucht in gespoten. RVK Newscast #102: The Fire Geyser Now Reach 300 Metres, Reykjavik Grapevine, 12 mei 2021. Gearchiveerd op 29 mei 2023. Een enkele keer was de lavafontein zelfs meer dan 450 meter hoog. Opvallend aan deze uitbarsting is dat de uitstroom van lava na bijna twee maanden nog steeds bleef toenemen. "Different eruption than we are used to", RUV, 11 mei 2021. Gearchiveerd op 28 juni 2022. Ondanks dat het aantal actieve openingen van acht naar één ging nam de lava-uitstroom van de eruptie begin mei 2021 flink toe. Van 8 mei tot 3 juni bleef de gemiddelde uitstroom van lava stabiel rond twaalf kubieke meter per seconde.Eldgos í Fagradalsfjalli, geraadpleegd op 3 juni 2021
De officiële naam voor dit vulkanisch systeem werd Fagradalshraun.Tweet van wetenschapsjournalist Sam Gerrits, Twitter, 11 mei 2021. Gearchiveerd op 12 mei 2021. De bevolking van Grindavík mocht tussen 29 maart en 9 april 2021 namen voorstellen. Er kwamen 339 voorstellen. Op 20 april 2021 zou de stadsraad daaruit de namen Fagrahraun en Fagradalshraun selecteren voor de eindronde. Fagrahraun or Fagradalshraun: New Reykjanes Lava Field Awaits a Name, Iceland Review, 21 april 2021. Gearchiveerd op 7 juli 2023. Die laatste naam werd een paar weken later definitief gekozen.350 Suggestions For Name For New Lava Field Submitted, Grapevine.is, 15 april 2021. Gearchiveerd op 29 mei 2023. Andere namen die veel worden gebruikt zijn Fagradalsfjallvulkaan en Geldingadalirvulkaan.
In mei 2021 werd een dam opgeworpen waarmee men hoopte te voorkomen dat de lava vanuit het dal Meradalir de Nátthagi-vallei in zou stromen en uiteindelijk de zuidelijke kustweg van Reykjanes zou blokkeren. Langs die weg, een van de twee wegen naar Grindavík, ligt ook een intercontinentale glasvezelkabel voor dataverkeer die mogelijk in gevaar zou komen. De verwachting was dat deze dam niet heel lang effectief zou blijven maar mogelijk wel enige tijdwinst kon opleveren. Protective Walls Near Lava Buy Time in Case of Evacuation, MBL, 21 mei 2021. Gearchiveerd op 25 september 2022. Op 22 mei, enkele dagen na het gereedkomen van de dammen stroomden deze al over. Op 14 juni had de lava ook een rechtstreekse route vanuit Geldingadalir naar de Nátthagi-valei gevonden. Deze stroom verliep via de top van de heuvel Nátthaga naar het oosten. Om te voorkomen dat die stroom ook naar de westkant van die heuvel naar de vlakte Nátthagakriki zou stromen werd nogmaals een dijk aangelegd. De vrees bestond dat wanneer de eruptie in Geldingadalir zeer lang zou aanhouden, de lava zonder die dijk op den duur de geothermische centrale bij de Blue Lagoon zou kunnen bereiken. Ook werd een richel aan zuidkant van Nátthagi verhoogd met een dam om de lava zo lang mogelijk in die vallei te houden.
In juli en augustus 2021 trok de lava van de vulkaan voornamelijk noordoostwaarts en bereikte maar weinig lava de Nátthagi-vallei. De vulkaan begon toen een eruptiecyclus van ongeveer 30 uur te vertonen met iedere cyclus een periode van rust en een periode van activiteit. Ook begon de vulkaan steeds meer de eigenschappen van een schildvulkaan aan te nemen. Halverwege augustus werden scheuren in een nabijgelegen heuvel (Gónhóll) waargenomen. Op 14 augustus ontstond een nieuwe fissuur in het verlengde van die scheuren op de rand van de vulkaan. Op 17 augustus ontstonden er nog enkele kleine fissuren terwijl die van 14 augustus flink groeide. Deze nieuwe fissuren volgden de 30-urige cyclus van de hoofdkrater, maar niet het ritme van de lava in het calderon, wat erop duidt dat de splitsing van de magmakanalen kilometers diep moet liggen. New erupting crater “acting alone”, RUV, 17 augustus 2021. Gearchiveerd op 3 augustus 2022. Van 2 tot 11 september 2021 pauzeerde de eruptie waarna er tot 18 september weer magma uit de krater stroomde. Tijdens de pauze die daarop volgde ontstond er eind september een aardbevingenzwerm bij de berg Keilir, zo’n 6,5 kilometer noordoostelijk van de vulkaanmond. Oorspronkelijk werd de uitbarsting daar verwacht maar de activiteit verplaatste zich toen naar Fagradalsfjall. Er werd rekening mee gehouden dat de magmadike, die zich van het zuidwesten van Geldingadalir tot Keilir strekte, daar zou uitbarsten. Maar, de aardbevingen konden ook onderdeel zijn van het sluiten en stollen van de dike wat het einde van de eruptie zou inluiden. Tijdens de eruptiepauze van eind september 2021, die achteraf het einde van de eruptie bleek, werd er geen nieuwe lava aan het lavaveld toegevoegd maar verplaatste vloeibare lava zich nog wel door het lavaveld. Zo zakte het lavaveld in het noorden enkele meters terwijl het aan de zuidkant in Nátthagi nog steeg.A thousand quakes but no erupting lava, RUV, 4 oktober 2021. Gearchiveerd op 6 oktober 2022. Eind november en begin december nam de onrust in de bodem af en op 20 december 2021 werd de eruptie officieel ten einde verklaard. Iceland’s volcanic eruption outside Reykjavik officially over, The Guardian, 20 december 2021. Gearchiveerd op 14 juni 2023. Met een duur van bijna zes maanden tussen 19 maart en 18 september was het de langstdurende IJslandse eruptie in vijftig jaar. Terugblikkend werd deze uitbarsting door vulkanologen a-typisch voor het gebied genoemd. Zowel de duur als de opbouw waren anders. Deze uitbarsting begon klein, groeide en veranderde zijn gedrag een paar keer. Een normale uitbarsting bereikt juist zijn hoogtepunt in de eerste uren en neemt daarna in kracht af tot deze stopt. Annað gos fljótlega haldi landris áfram af sama hraða, MBL.is, 22 december 2023 Er was tijdens de uitbarsting ongeveer 100 miljoen kubieke meter lava aan de oppervlakte gekomen. Men ging er wel vanuit dat er zich opnieuw een dike met magma zou gaan vullen en er zich te zijner tijd weer een eruptie in het gebied zal voordoen. Een dag na de officiële ten einde verklaring begon een paar kilometer westelijker in het Eldvörp-Svartsengi-systeem wederom een aardbevingenzwerm Tweet van Iceland Edition, Twitter, 27 december 2021. Gearchiveerd op 27 december 2021. waarop op 22 december er voor het gebied een code oranje voor het vliegverkeer werd ingesteld omdat een nieuwe uitbarsting weliswaar niet direct werd verwacht maar ook niet was uit te sluiten. Begin januari 2022 kwam men tot de conclusie dat er tijdens die zwermperiode weliswaar nieuw magma in een dike was gestroomd, maar dat dit inmiddels was begonnen te stollen en de oppervlakte niet zou bereiken.
Toerisme