miniatuur|Strand van Port Safaga, Egypte miniatuur|Plasticvervuiling in Douala, Kameroen miniatuur|Afvalberg op het kunstmatig eiland Thilafushi, Malediven Plasticvervuiling is de opeenhoping van plastic voorwerpen en deeltjes (bijvoorbeeld petflessen, tassen en microkorrels) in de natuurlijke omgeving die een negatieve invloed hebben op mensen, dieren in het wild en hun leefgebied.Plastic pollution, Encyclopædia Britannica, geraadpleegd op 1 augustus 2022We Made Plastic. We Depend on It. Now We’re Drowning in It., National Geographic magazine, juni 2018
Plastic is overal te vinden. In 2018 werd een plastic zak ontdekt in de Marianentrog, met een diepte van ongeveer elf kilometer de diepst bekende plek in de oceaan, en in 2020 werden kleine plastic partikels ontdekt in de sneeuw dicht bij de piek van Mount Everest, de hoogste berg ter wereld.Adrift, the curious tale of the Lego lost at sea, pag.106 In 2019 vonden onderzoeksteams in het ijs en de sneeuw van het noordpoolgebied rond Spitsbergen en Canada duizenden stukjes microplasticsWetenschappers vinden ook plastic in het zuiverste ijs van de Noordpool , VRT NWS, 15 augustus 2019 en uit een studie in april 2022 van het Alfred Wegener Instituut blijkt de plasticvervuiling op de Noordpool nog erger dan gedacht.Onderzoekers vinden zelfs plasticdeeltjes in ijs en sneeuw: vervuiling op Noordpool is erger dan eerst gedacht, VRT NWS, 5 april 2022 Er werden zelfs nanoplastics gevonden diep in de longen van mensenBritse onderzoekers vinden microplastics diep in onze longen (en meer dan ze hadden verwacht), VRT NWS, 9 april 2022 en in de placenta van zwangere vrouwen.Plastic soep en plastic vervuiling in Nederland, Plastic soep surfer, geraadpleegd op 5 augustus 2022
Algemeen Kunststoffen, als vervuilende stoffen, worden op grootte ingedeeld in nano-, micro-, meso- of macroplastics.Plastics in the marine environment: the dark side of a modern gift, Hammer, J; Kraak, MH; Parsons, JR, Reviews of Environmental Contamination and Toxicology 220: 1–44 (2012) Kunststoffen zijn goedkoop en duurzaam, waardoor ze heel geschikt zijn voor verschillende toepassingen en als gevolg hiervan kiezen fabrikanten ervoor om plastic te gebruiken in plaats van andere materialen. De chemische structuur van de meeste kunststoffen maakt ze echter resistent tegen veel natuurlijke afbraakprocessen, waardoor ze langzaam worden afgebroken. Samen zorgen deze twee factoren ervoor dat grote hoeveelheden plastic als verkeerd beheerd afval in het milieu terechtkomen en in het ecosysteem blijven bestaan.When The Mermaids Cry: The Great Plastic Tide, Coastal Care, geraadpleegd op 1 augustus 2022
Plasticvervuiling kan zowel land, waterwegen als oceanen teisteren. Naar schatting komt er jaarlijks mogelijk tot 8,8 miljoen ton plastic afval vanuit kustgemeenschappen in de oceaan terecht.Plastic waste inputs from land into the ocean, Science.org, Jambeck, Jenna R.; Geyer, Roland; Wilcox, Chris; Siegler, Theodore R.; Perryman, Miriam; Andrady, Anthony; Narayan, Ramani; Law, Kara Lavender (13 februari 2015) Naar schatting was er eind 2013 een totaal van 86 miljoen ton plastic afval, naar schatting circa 1,4% van het plastic dat tussen 1950 en 2013 wereldwijd werd geproduceerd, in de oceaan terechtgekomen.Estimating the global inflow and stock of plastic marine debris using material flow analysis: a preliminary approach, Jang, Y. C., Lee, J., Hong, S., Choi, H. W., Shim, W. J., & Hong, S. Y., Journal of the Korean Society for Marine Environment and Energy vol. 18 nr.4, pag. 263–273, november 2015 Sommige onderzoekers voorspellen dat er in 2050 in gewicht meer plastic dan vis in de oceanen zou kunnen zijn.How to stop the sixth mass extinction, John D.Sutter, CNN World, 12 december 2016 Levende organismen, met name zeedieren, kunnen schade oplopen door mechanische effecten zoals verstrikking in plastic voorwerpen of in problemen komen door de inname van plastic afval of door blootstelling aan chemicaliën in plastic die hun fysiologie verstoren. Gedegradeerd plastic afval kan ook mensen beïnvloeden door zowel directe consumptie (bijvoorbeeld in leidingwater), als indirecte consumptie (door het eten van dieren), met verstoring van verschillende hormonale mechanismen tot gevolg.
In 2019 werd circa 368 miljoen ton plastic geproduceerd, waarvan 51% in Azië, waar China de grootste producent ter wereld is. Van de jaren 1950 tot 2018 is er wereldwijd naar schatting 6,3 miljard ton plastic geproduceerd, waarvan naar schatting 9% werd gerecycleerd en nog eens 12% werd verbrand. Een grote hoeveelheid plastic afval komt in het milieu terecht en veroorzaakt problemen in het hele ecosysteem.The known unknowns of plastic pollution, The economist, 3 maart 2018 Studies toonden aan dat de lichamen van 90% van de zeevogels plastic afval bevatten. In sommige gebieden zijn er aanzienlijke inspanningen geleverd om de plasticvervuiling door vrije uitloop te verminderen, door het plasticverbruik te verminderen, zwerfvuil op te ruimen en plasticrecyclage te bevorderen.
Sinds 2020 overtreft de wereldwijde massa geproduceerd plastic de biomassa van alle land- en zeedieren samen.Human-made materials now outweigh Earth's entire biomass – study, The Guardian, 9 december 2020 Een wijziging van het Verdrag van Bazel in mei 2019 regelt de export en import van plastic afval, grotendeels bedoeld om de verzending van plastic afval van ontwikkelde landen naar ontwikkelingslanden te voorkomen. Bijna alle landen hebben zich bij deze overeenkomst aangesloten.Nearly all countries agree to stem flow of plastic waste into poor nations, The Guardian, 11 mei 2019 Op 2 maart 2022 hebben in Nairobi 175 landen beloofd om tegen het einde van het jaar 2024 een juridisch bindende overeenkomst te sluiten met als doel een einde te maken aan de plasticvervuiling.Historic day in the campaign to beat plastic pollution: Nations commit to develop a legally binding agreement, UN environment programme, 2 maart 2022
De hoeveelheid plastic afval nam tijdens de coronapandemie toe als gevolg van de toegenomen vraag naar beschermingsmiddelen en verpakkingsmaterialenPlastic pollution during COVID-19: Plastic waste directives and its long-term impact on the environment, Shams, Mehnaz; Alam, Iftaykhairul; Mahbub, Md Shahriar, Environmental Advances (oktober 2021) waardoor ook grotere hoeveelheden plastic in de oceaan terechtkwamen, vooral plastic van medisch afval en mondmaskers.Increased plastic pollution due to COVID-19 pandemic: Challenges and recommendations, Ana L. Patrício Silva, Joana C. Prata, Tony R. Walker, Armando C. Duarte, Wei Ouyang, Damià Barcelò en Teresa Rocha-Santos, Chemical Engineering Journal (februari 2021)Drowning in Plastics – Marine Litter and Plastic Waste Vital Graphics, UN environment programme, 21 oktober 2021
Oorzaken en hoeveelheden miniatuur|left|De weg waarlangs plastic in de oceanen terecht komt Er zijn verschillende schattingen van hoeveel plastic afval er de afgelopen eeuw is geproduceerd. Volgens een schatting is er sinds de jaren 1950 een miljard ton plastic afval weggegooid. Anderen schatten een cumulatieve menselijke productie van 8,3 miljard ton plastic, waarvan 6,3 miljard ton afval, en slechts 9% wordt gerecycleerd.
Geschat wordt dat dit afval bestaat uit 81% polymeerhars, 13% polymeervezels en 32% additieven. In 2018 werd meer dan 343 miljoen ton plastic afval gecreëerd, waarvan 90% bestond uit plastic afval van de consumenten (industrieel, agrarisch, commercieel en gemeentelijk plastic afval). De rest was afval van de harsproductie en de productie van plastic producten (zoals materialen die werden afgekeurd vanwege ongeschikte kleur, hardheid of verwerkingseigenschappen).
Een groot deel van het plastic afval bestaat uit plastic verpakkingen. In de Verenigde Staten wordt geschat dat plastic verpakkingen 5% van het huishoudelijk afval uitmaken. Deze verpakking omvat plastic flessen, potten, kuipen en schaaltjes, plastic folie, boodschappentassen, vuilniszakken, noppenfolie, huishoudfolie en plastic schuim, bijvoorbeeld geëxpandeerd polystyreen (EPS). Kunststofafval wordt gegenereerd in sectoren zoals de landbouw (bijv. irrigatieleidingen, hekwerk, pellets, mulch), in de bouwsector (bijv. buizen, verf, vloer- en dakbedekking, isolatie- en afdichtingsmiddelen), het transport (bijv. afgesleten banden, wegdek en wegmarkeringen), elektronische en elektrische apparatuur (e-waste) en de farmaceutica en gezondheidszorg. De totale hoeveelheid plastic afval die door deze sectoren wordt gegenereerd, is onzeker.
Verschillende onderzoeken hebben geprobeerd om plasticvervuiling in het milieu te tellen op zowel nationaal als mondiaal niveau, wat heel moeilijk blijkt te zijn. Een wereldwijde studie schat dat er in 2015 tussen de 60 en 99 miljoen ton plastic afval in het milieu terechtkwam. Volgens schattingen van 2020 is in 2016 19 à 23 miljoen ton plastic afval in aquatische ecosystemen terechtgekomen, terwijl de Pew Charitable Trusts en SYSTEMIQ (2020) schatten dat in hetzelfde jaar 9 tot 14 miljoen ton plastic afval in de oceanen belandde.
Ondanks wereldwijde inspanningen om de productie van plastic afval te verminderen, wordt verwacht dat de plasticvervuiling nog zal toenemen. Modellen geven aan dat, zonder grote ingrepen, tussen de 23 en 37 miljoen ton plastic afval per jaar in de oceanen zou kunnen komen in 2040 en tussen 155 en 265 miljoen ton per jaar in het milieu zou kunnen worden geloosd in 2060. Dergelijke stijgingen zouden waarschijnlijk toe te schrijven zijn aan een aanhoudende stijging van de productie van kunststofproducten, gedreven door de vraag van de consument, in combinatie met onvoldoende verbeteringen in het afvalbeheer. Aangezien het plastic afval dat vrijkomt in het milieu al een aanzienlijke impact heeft op ecosystemen, zou een toename van deze omvang dramatische gevolgen kunnen hebben.
De handel in plastic afval is geïdentificeerd als "een grote boosdoener" van zwerfvuil op zee. Landen die het plastic afval importeren, hebben vaak niet de capaciteit om al het materiaal te verwerken. Als gevolg hiervan hebben de Verenigde Naties een verbod ingesteld op de handel in afvalplastic, tenzij deze aan bepaalde criteria voldoet.
Soorten plastic afval miniatuur|left|Strandopruiming in Ghana, juni 2022 Er zijn drie belangrijke vormen van plastic die bijdragen aan plasticvervuiling: micro-, macro- en megaplastics. Mega- en microplastics bevinden zich in de hoogste dichtheden op het noordelijk halfrond, geconcentreerd rond stedelijke centra en kusten. Plastic is te vinden voor de kust van sommige eilanden vanwege de stroming die het afval meevoert. Zowel mega- als macroplastics worden aangetroffen in verpakkingen, schoeisel en andere huishoudelijke artikelen die bijvoorbeeld vanaf schepen zijn verloren gegaan of op stortplaatsen zijn weggegooid. Visserijgerelateerd plastic afval is eerder te vinden rond afgelegen eilanden.Accumulation and fragmentation of plastic debris in global environments, Barnes, D. K. A.; Galgani, F.; Thompson, R. C.; Barlaz, M. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 364 (1526) (14 juni 2009)
Plastic afval wordt ook gecategoriseerd als primair of secundair. Primaire kunststoffen zijn in hun oorspronkelijke vorm wanneer ze worden ingezameld. Voorbeelden hiervan zijn doppen, sigarettenpeuken en microkralen. Secundaire kunststoffen daarentegen zijn het gevolg van de afbraak van deze primaire kunststoffen.
Microafval
miniatuur|left|Microplastics in de oceaan 1950-2000 en voorspellingen naar 2050 (in miljoen ton).