Het X Window System, kortweg X of ook X11 genoemd, is een platform om onder verschillende besturingssystemen, zoals Unix en VMS, een grafische bediening te kunnen gebruiken.
Beschrijving Het platform bestaat uit de X Window-server (het programma X.Org, een server die het scherm beheert) en uit zogenaamde clients, die een verbinding maken met de X-server en daaraan doorgeven wat er op het scherm moet komen. Op de meeste desktop-Unixsystemen draait een servercomponent lokaal, samen met een windowmanager en desktopomgeving, zodat een bureaublad, de taakbalk, menu's en vensters afgebeeld kunnen worden. Tussen de X-server en de clients liggen communicatie-afspraken vast: het protocol.
Het X Window System zorgt ervoor dat niet enkel in een tekstuele omgeving gewerkt kan worden, maar dat ook gebruikgemaakt kan worden van grafische elementen zoals opgemaakte tekst, knoppen, invoervakken, lijsten, menu's, een grafische muiscursor etc. Voor de weergave van de iconen werd het XBM-bestandstype ontwikkeld.
Voor praktisch alle gangbare besturingssystemen zoals Unix, Linux, Mac OS X en Windows bestaan er X Window-servers. Desktopomgevingen maken onder Linux bijna altijd gebruik van X.org.
Versiegeschiedenis VersieUitgavedatumBelangrijkste wijzigingenX1juni 1984Voor het eerst werd de naam "X" gebruikt; fundamentele veranderingen die het product onderscheiden van W (W Window System).X6januari 1985Eerste versie waarvoor die in licentie gegeven werd aan een handvol externe bedrijven.X9September 1985Kleur. Eerste versie uitgebracht onder de MIT-licentie.X10Laat 1985Ondersteuning voor IBM RT/PC, AT (op DOS) en anderenX10R2januari 1986X10R3februari 1986Eerste vrij te verspreiden versie van X. Eerdere versies vereisten een BSD-licentie vanwege codewijzigingen bij init/getty om inloggen te ondersteunen. Uwm werd de standaard windowmanager.X10R4december 1986Laatste versie van X10.X1115 september 1987Eerste versie van het huidige protocol.X11R2februari 1988Eerste X Consortium-versie.The X Window System: History and Architecture 1 September 1999X11R325 oktober 1988Introductie van de loginmanager XDMX11R422 december 1989XDMCP, twm als standaard windowmanager, applicatieverbeteringen, vorm-extensie, nieuwe lettertypen.X11R55 september 1991PEX, Xcms (kleurbeheer), font server, X386, X video extensionX11R616 mei 1994ICCCM 2.0; Inter-Client Exchange; X-sessiebeheer; Sync-extensie; X Image extension; XTEST-extensie; X Input; X Big Requests; XC-MISC; XFree86-veranderingen.X11R6.114 mei 1996X Double Buffer-extensie; toetsenbord-extensie; X Record-extensie.X11R6.2X11R6.3 (Broadway)23 december 1996Webfunctionaliteit, LBX. Laatste X Consortium-versie. X11R6.2 is een soort tussenversie. Deze bevat enkel volgende nieuwe functionaliteit bovenop X116.1: XPrint, de Xlib-implementatie van verticaal typen en de gebruikersgedefinieerde karakterondersteuning.XFree86 and X11R6.3 december 1999X11R6.431 maart 1998Xinerama.The Open Group Announces Internet-Ready X Window System X11R6.4 31 maart 1998X11R6.5Interne X.org-uitgave, niet publiekelijk beschikbaar gesteld.X11R6.5.120 augustus 2000X11R6.64 April 2001Bugfixes en XFree86-veranderingen.X11R6.7.06 april 2004Eerste X.Org Foundation-versie gebaseerd op XFree86 4.4rc2. Volledige eindgebruikersversie. Verwijderd: XIE, PEX en libxml2.X.Org Foundation releases X Window System X11R6.7 7 April 2004X11R6.8.08 september 2004Venstertransparantie, XDamage, Distributed Multihead X, XFixes en compositing.XEvIEX11R6.8.117 september 2004Beveilingsprobleem opgelost in libxpm.X11R6.8.210 februari 2005Bugfixes en driverupdates.X11R6.9X11R7.021 december 2005EXA, grote broncodeverschrijving.Changes Since R6.8 21 October 2005 Van dezelfde codebasis werd het modulaire autotooled versie 7.0 en de monolithische imake-versie strandde op 6.9.X11R7.122 mei 2006Verbeteringen aan EXA, KDrive werd geïntegreerd, AIGLX, verbeteringen voor de ondersteuning van besturingssystemen en platforms.Release notes voor X11R7.1 22 mei 2006X11R7.215 februari 2007Verwijdering van LBX en de ingebouwde toetsenbordriver, X-ACE, XCB, autoconfig-verbeteringen en opschoning van de broncode.The X.Org Foundation released 7.2.0 (aka X11R7.2) 15 February 2007X11R7.36 September 2007XServer 1.4, hotplugging voor invoer, hotplugging voor uitvoer (RandR 1.2), DTrace probes (sensoren), PCI-domeinondersteuning.X server version 1.4 release plans. Retrieved 25 August 2007.X11R7.423 September 2008XServer 1.5.1, XACE, PCI-rework, snelheidsverbeteringen voor EXA, _X_EXPORT, GLX 1.4, sneller opstarten en afsluiten.X11R7.526 oktober 2009XServer 1.7, Xi 2, XGE, E-EDID-ondersteuning, RandR 1.3, MPX, voorspelbare aanwijzersversnelling, DRI2-geheugenbeheerder, de beveilingsmodule SELinux, verdere verwijdering van verouderde bibliotheken en extensies.X11R7.620 december 2010X Server 1.9, XCB-vereiste.X11R7.76 juni 2012Veranderingen in X.org Server versie 1.10, 1.11 en 1.12; Sync-extensie: ondersteuning voor Fence-object; multitouchondersteuning voor Xi 2.2; XFixes 5.0: Pointer Barriers.
Toekomstige versies VersieUitgavedatumBelangrijkste geplande wijzigingenX11R7.82013X Resource-extensie 1.2
Naamgebruik Mensen uit de IT-sector noemen het X Window System vaak "X Window", "X11" (omdat de 11e versie gebruikt wordt, sinds 1987) of gewoon "X"X - een draagbaar, netwerktransparant window system, februari 2005. De term "X-Windows" (op dezelfde manier als in "Microsoft Windows") wordt niet officieel gebruikt, maar hier en daar gebruikt, soms opzettelijk, zoals bijvoorbeeld in het UNIX-hatershandboek.The X-Windows Disaster
Platformen Het X Window System is beschikbaar als client en/of server voor de meeste Unix en Linux varianten en OpenVMS.
Microsoft maakt sinds 2019 het Windows Subsystem for Linux (WSL) beschikbaar via de PowerShell dat het mogelijk maakt om een native Linuxdistributie naar keuze te draaien, met inbegrip van het X Window System, zonder verdere emulatoren te hoeven installeren mits het systeem beschikt over een 64-bit processor met virtualisatie in de BIOS en up-to-date videodrivers voor de grafische kaart.
Zie ook X.Org Server XFree86
Externe links X.org-projectpagina (de belangrijkste implementatie van X) XFree86 (tot 2004 een veelgebruikte implementatie van X)
Categorie:Application programming interface Categorie:Grafische gebruikersomgeving Categorie:Linux