Diébédo Francis (Francis) Kéré (Burkina Faso, 1965) is een Burkinees-Duits architect, die kantoor houdt in Berlijn.
Zijn projecten worden gekenmerkt door sociaal bewogen en duurzame architectuur, inventieve combinatie van lokale materialen, traditionele vakmanschap en moderne technieken, gecombineerd met bioklimatisch ontwerp. Hiermee verlegt Kéré de grenzen van de traditionele Afrikaanse architectuur om een eigentijdse Afrikaanse architectuurstijl te creëren.
Met het winnen van de Pritzker Prize in 2022 is Kéré de eerste architect van Afrikaanse afkomst ooit die deze "Nobelprijs voor de architectuur" gewonnen heeft.
Biografie links|miniatuur|Het dorpje Gando in 2000 Diébédo Francis werd in 1965 in Gando, Burkina Faso, geboren. Hij was de oudste zoon van het dorpshoofd. Gando was een arme, rurale gemeenschap van 2500 inwoners, zonder elektriciteit, waar water uit de put gehaald moest worden en het analfabetisme boven het nationale gemiddelde van 75% lag.
Er was daar geen school en Kéré werd de eerste in zijn dorp die naar school zou gaan. Daarvoor verhuisde hij op zevenjarige leeftijd van zijn familie naar zijn oom in de nabije stad Tenkodogo waar wel een school was. Daar was het klaslokaal klein, gebouwd van cementblokken en had het geen ventilatie en licht. Urenlang opgesloten in het extreme klimaat met meer dan honderd klasgenootjes, zwoer Kéré op een dag de scholen te gaan verbeteren.
Op zijn twintigste reisde Kéré af naar Berlijn met een beurs voor een opleiding tot timmerman.Nast (2022) Aldaar leerde hij overdag daken en meubels te maken, terwijl hij 's avonds school volgde. In 1995 kreeg hij een beurs om naar de Technische Universität Berlin te gaan, waar hij in 2004 als architect afstudeerde.
Ondanks de fysieke afstand tot zijn geboorteland heeft Kéré altijd zijn banden met Burkina Faso behouden. Bewust van het voorrecht gestudeerd te kunnen hebben, richtte hij in 1998 Schulbausteine für Gando ("schoolbouwstenen voor Gando") op, een stichting die later omgedoopt is tot Kéré Foundation, om fondsen te werven en te pleiten voor het recht van het kind op een comfortabel klaslokaal.
De afstudeeropdracht voor zijn architectenopleiding werd in 2001 zijn eerste gebouw: de basisschool in Gando, met inventieve vormen, in een combinatie van lokale materialen en moderne techniek, gebouwd door de mensen van Gando. Zij waren onder begeleiding van Kéré betrokken van ontwerp tot voltooiing, met ideeën, arbeid en middelen.
De school in Gando leverde hem in 2004 de Aga Khan Award for Architecture op, wat hem hielp om in 2005 Kéré Architecture op te zetten in Berlijn. Deze praktijk ontwikkelde lagere en middelbare scholen en voorzieningen voor vervolgopleidingen medische zorg, niet alleen in Burkina Faso, maar ook in Kenia, Mozambique en Oeganda.
De bouwwerken van Kéré in Afrika hebben een kettingreactie veroorzaakt: niet alleen is er meer en beter onderwijs en ziekenzorg beschikbaar, ook genereert zijn werk banen op de korte en lange termijn. Zijn werk heeft zich echter niet beperkt tot schoolgebouwen in Afrika en omvat ook tijdelijke en permanente constructies in Denemarken, Duitsland, Italië, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Voorts heeft hij het parlementsgebouw van Burkina Faso gebouwd. Tussen 2019 en 2021 ontwierp hij het parlementsgebouw van Benin. Het is geïnspireerd op de West-Afrikaanse schaduwrijke praatbomen en moet begin 2025 voltooid worden.
Werken
Gando en omgeving, Burkina Faso Kéré heeft zijn vroege jeugd in Gando doorgebracht, maar moest verhuizen om na de basisschool verder te leren. Hij heeft zijn band met Gando echter nooit verloren en zag het als zijn plicht om iets voor Gando te doen. Zijn eerste projecten werden daar uitgevoerd.
Basisschool, Gando (2001, 2008) miniatuur|Basisschool in Gando. De lagere school in Gando is gebouwd door de dorpsgemeenschap. Op lemen muren ligt een dubbele dakconstructie van adobe en metaal die de hitte van de zon tegenhoudt, waardoor het binnen tot zes graden koeler is dan wanneer alleen metalen dakplaten gebruikt zou worden. Geïnspireerd door dit model hebben twee naburige dorpen eveneens nieuwe scholen met eigen handen gebouwd en gefinancierd door gemeenschapsleden die elders wonen.miniatuur|Uitbreiding van dezelfde basisschool in Gando. In 2008 begon Kéré aan een grote uitbreiding die plaats bood aan 120 extra leerlingen. De uitbreiding werd wederom gebouwd met lokale arbeidskrachten en materialen.
Lerarenhuisvesting, Gando (2004) miniatuur|Lerarenhuisvesting, Gando Kort na de bouw van de lagere school van Gando moest huisvesting gevonden worden voor gekwalificeerde onderwijzers en hun gezinnen die het personeel van de school in Gando kwamen versterken.
Het doel was te voorzien in kwaliteitswoningen, die diende als een stimulans geschoolde personen uit steden en stedelijke locaties aan te trekken naar afgelegen rurale gebieden. Het ontwerp van deze huizen was en in lijn met de lokale tradities en leende zich voor uitbreiding volgens de behoeften van de gebruikers.
Zes van dergelijke modules zijn geplaatst in een wijde boog ten zuiden van het scholencomplex. Dit sluit aan op de traditionele Burkinese bouwstijl. Het project combineerde voorts op innovatieve wijze duurzame bouwmaterialen als adobe met moderne materialen zoals golfplaten dakbedekking en traditionele bouwmethodes. Het hoofddoel was de gemeenschap (wederom) bij de bouw te betrekken.
Middelbare school, Dano (2007) miniatuur|De middelbare school in Dano De middelbare school van Dano, die geïnspireerd is op het vorige project van Kéré in Gando, is gemaakt van lateriet, een gesteente dat in de regio overvloedig aanwezig is. het schoolgebouw is georiënteerd over de oost-westas. Het lessenaarsdak loopt flink op, ter bescherming van de muren tegen het felle zonlicht. Het gebouw bestaat uit drie klaslokalen, een computerlokaal, kantoren en een overdekte buitenruimte. Natuurlijke ventilatie gaat door dunne openingen in het plafond en het schuine metalen golfplaten dak. Dit project werd uitgevoerd in samenwerking met jongeren die waren opgeleid in de projecten in Gando.
Bibliotheek, Gando (2012) miniatuur|Bibliotheek in Gando, Burkina FasoBinnen het onderwijscomplex van Gando bevindt de bibliotheek zich tussen de oorspronkelijke school en de uitbreiding ervan. Hierdoor is een overdekte binnenplaats tussen beide schoolgebouwen. De bibliotheek, gebouwd met dezelfde techniek als de twee schoolgebouwen, bestaat uit gestampte aarde en een verhoogd dak van metaalplaten. De bibliotheek verschilt echter van qua vorm van de schoolgebouwen, door de combinatie van een elliptische binnenruimte in een rechthoekige structuur van eucalyptushout. Het eucalyptus zit als een tweede huid om het gebouw en dient om de temperatuur in het gebouw te verlagen, maar creëert ook een studieruimte rond de bibliotheek met kleine nissen waar de leerlingen beschut tegen het zonlicht kunnen zitten, rusten en lezen.
In de betonnen dak zijn traditionele kleipotten geplaatst - met de hand gemaakt door de vrouwen uit het dorp om licht en luchtstromen door te laten.
Atelier, Gando (2018) De werkplaats van Gando was gebouwd als ontmoetingsplaats waar plaatselijke ambachtslieden, bouwers, architecten, studenten en bezoekers ideeën kunnen uitwisselen. Het atelier is een centrum voor duurzame bouwtechnologieën en onderzoek en ontwikkeling van lokale bouwmethoden. Het voorziet voorts in de coördinatie en ondersteuning van bouwprojecten in de regio. Het gebouw zelf dient hierbij als voorbeeld van de creatieve uitwisseling van traditie en moderniteit.
Nationale Park van Mali (2010) miniatuur|Centrum van aarde-architectuur in Mopti Ter viering van de 50-jarige onafhankelijkheid van Mali, ontwierp Kéré een aantal gebouwen voor het Nationale Park in Bamako, met als doel de toen verwaarloosde botanische en dierentuinen te verenigen.
Opera Village, Laongo, Burkina Faso (2011-) miniatuur|Luchtfoto van de operavillage in 2012. De ruimte van de toekomstige 'opera' in het midden is vrijgehouden. De Opera Village als idee is het geesteskind van de Duitse theater- en filmmaker Christoph Schlingensief (1960-2010). Toen hij met het idee bij Kéré aanklopte, was de reactie van de laatste: "Dit is een grap. Zo'n fantasie kan alleen afkomstig zijn van iemand die ofwel Afrika niet kent, ofwel zo verzadigd is dat hij alleen maar onzin kan bedenken." Het idee bleek echter zo gek nog niet. In plaats van het stereotype beeld van een operagebouw, bleek de filmmaker de intentie te hebben de idealen van opera te integreren met gemeenschappen in een van de armste landen van Afrika, door artistieke experimenten aan te moedigen zonder elitarisme.
Terwijl zij met het ontwerp bezig waren sloeg in augustus 2009 het noodlot toe in Burkina Faso met overstromingen die grote delen van het land deed wegvagen, waaronder het projectterrein en de woningen van de bewoners die deel van het project zouden worden. De doelstelling van het utopisch project werd daarmee omgeschakeld naar humanitaire noodhulp: het operagebouw werd op de lange baan geschoven en deel gemaakt van een spiraalvormig masterplan met de kenmerken van een Afrikaans dorp en waar de prioriteit op huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg gelegd werd. De eerste bouwfase werd in 2011 met de eerste huizen en een basisschool gecompleteerd. Het dorpje groeit sindsdien organisch door.miniatuur|De dorpsschoolNaast een reguliere schoolprogramma krijgen de kinderen op school les in film, kunst en muziek. In dit model hebben alle leraren, arbeiders en schoolkinderen dagelijks toegang tot kunst, en bestaat er een symbiotische relatie tussen het leven van de bewoners en hun culturele expressie. Experimenten staan centraal: een concert in 2011 werd bijvoorbeeld uitgevoerd op uit van recycleerde materialen gemaakte instrumenten. Het Operadorp legt geen regels op, maar leert technische vaardigheden zodat de leerlingen hun creativiteit de vrije loop kunnen laten gaan.
In 2014 werd het Centre de Santé et de Promotion Sociale in het dorpje gecompleteerd.miniatuur|Een lerarenwoningAlle gebouwen zijn vervaardigd van lokale materialen, zoals klei, gomhout, lateriet en leem, wat goedkoop en duurzaam is en dat bijdraagt aan een architectuur die in zijn natuurlijke omgeving past. De gebouwen zijn bioklimatisch, met grote luifels ter bescherming tegen zon en regen, zware muren om de warmte buiten te houden en ventilatiesystemen, zoals dubbele plafonds in klaslokalen en ventilatieschachten in docentenwoningen. Voorts zijn er zonne-energiesystemen alswel waterverzamel- en behandelingssystemen.
Chirurgische kliniek en gezondheidscentrum, Léo, Burkina Faso Chirurgische kliniek en gezondheidscentrum (2014) miniatuur|CMA Léo Dit complex is uitgerust met chirurgische faciliteiten, een afdeling voor ziekenzorg en een kraamafdeling. Het centrum bestaat uit adobe. Door de hoge thermische massa kan dit materiaal de koele nachtlucht absorberen en overdag weer afgeven, waardoor de binnenruimtes koel blijven. De kliniek heeft ook tien grote overlappende daken die de muren beschermen tegen regen en het interieur en de omliggende ruimten afschermen van de hete zon.
Om een goedkoper en eenvoudiger bouwproces te verkrijgen, werd een modulair bouwsysteem gebruikt. De speels gepositioneerde en levendig gekleurde gebouwen zijn gesitueerd rond een centrale buitengang, waardoor een verscheidenheid aan schaduwrijke tussenruimten ontstaat die zowel dynamisch als gastvrij aanvoelen. Een in het oog springende kenmerk zijn de verspringende ramen, omlijst met vierkante houten frames in levendige kleuren. Deze kenmerken zijn belangrijk om patiënten aan te trekken die normaal gesproken geen medische aandacht of begeleiding zouden zoeken.
Dokterswoningen (2018)