miniatuur|Portret Adriaan Boer Focus is het oudste Nederlandse tijdschrift over fotografie en een van de oudste nog bestaande tijdschriften over fotografie in de wereld. Het werd door fotograaf Adriaan Boer (1875–1940) in 1914 opgericht als officieel orgaan van de Amateur Fotografen Vereeniging Rotterdam, de Haagsche Amateur Fotografen Vereeniging en de Nederlandsche Club voor Fotokunst. Het blad besteedt aandacht aan journalistieke fotografie, kunst-, sport-, documentaire-, natuur- en portretfotografie.
In het kader van het project Metamorfoze, het nationale digitaliseringsprogramma van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag voor het behoud van papieren erfgoed, heeft het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam de jaargangen van 1914 tot 1960 gedigitaliseerd. Het materiaal is openbaar gemaakt via Delpher.Schouw, R. Focus is cultureel erfgoed. Focus magazine. Gearchiveerd op 24 februari 2022. Geraadpleegd op 24 februari 2022Focus, 1914 - 1960. Delpher
Geschiedenis Fotografietijdschriften verschijnen in Nederland en andere landen al sinds het midden van de 19e eeuw. De vroegste Nederlandse uitgaven op dit gebied zijn inmiddels alle van de markt verdwenen; Focus was niet de eerste in zijn soort, maar wel de meest duurzame.
Focus werd opgericht door Adriaan Boer, die woonachtig was in Bloemendaal, waar het tijdschrift aanvankelijk ook gevestigd was. Later verhuisde de redactie naar Haarlem. Na het overlijden van de oprichter werd hij opgevolgd door zijn zoon Dick Boer. Medio 1969 werd Focus NV overgenomen door Elsevier Nederland NV. De tijdschriften uit het Focus-fonds — waaronder Focus, Smalfilm, De Fotohandel en Mijn Camera — werden ondergebracht bij uitgeverij C. Misset in Doetinchem, dat tevens het nieuwe domicilie van de redactie werd. De boekentak werd door Elsevier in eigen beheer genomen, terwijl Focus NV als zelfstandige eenheid binnen de Elseviergroep werd voortgezet. Het blad Focus werd niet opgeheven ten gunste van het door Misset reeds uitgegeven tijdschrift Foto, zoals aanvankelijk gevreesd werd. In 1980 werden de activiteiten naar Amsterdam overgeheveld. In 1985 nam toenmalig hoofdredacteur Dirk van der Spek het blad over, waarna de redactie zich vestigde aan de Utrechtsestraat in Amsterdam. In hetzelfde pand werd de Focus on Photography Gallery ingericht, die later naar een andere locatie in de stad verhuisde. In 2002 keerde de redactie terug naar Haarlem, waar een pand aan het Spaarne werd betrokken. Het tijdschrift is nog steeds in Haarlem gevestigd.
Bij de oprichting verscheen Focus iedere tien dagen. Door de verslechterende omstandigheden als gevolg van de Eerste Wereldoorlog werd al snel overgeschakeld op een veertiendaagse frequentie, die tot begin 1970 gehandhaafd bleef. Daarna ging men over op een maandelijkse cyclus. Tegenwoordig verschijnt het blad tien maal per jaar.
Tot na de Tweede Wereldoorlog verscheen Focus vrijwel uitsluitend in zwart-wit, slechts sporadisch onderbroken door een illustratie in kleur. In enkele gevallen werd een kleurenillustratie met de hand in elk afzonderlijk exemplaar ingeplakt. De eerste in kleur gedrukte voorpagina verscheen in 1951. Pas in 1985 werd het gehele blad in kleur gedrukt. Een bijzondere vermelding verdient het nummer van april 1968, waarop voor het eerst een driedimensionale kleurenfoto was afgedrukt. Het ruimtelijke effect, dat door middel van kunststof ribbels werd bereikt, wordt aangeduid met de term xografie.
Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan verscheen in februari 2014 een jubileumnummer van 188 pagina's.
De oorlogsjaren en daarna miniatuur|Brief over verschijning Focus gedurende Tweede Wereldoorlog Hoewel de Eerste Wereldoorlog in de kolommen van Focus nauwelijks weerklank vond, bleef de uitgave niet buiten schot. In augustus 1914 zag de redactie zich genoodzaakt de verschijning van het nog jonge tijdschrift tijdelijk op te schorten.
Opmerkelijk is dat Focus gedurende de Tweede Wereldoorlog grotendeels bleef verschijnen, zij het sporadisch en op kleiner formaat. Alleen de jaargang 1944 werd geheel overgeslagen. Publicatie werd in de loop van de bezettingsjaren steeds moeilijker, onder meer door de toenemende schaarste aan papier, fotografisch materiaal en chemicaliën. Daarnaast legde de Duitse bezetter tal van beperkingen op; fotograferen en filmen werden zelfs geheel verboden. Dick Boer moest als hoofdredacteur wijken. Desondanks wist het tijdschrift een vaste schare abonnees te behouden.
Na de overname door Elsevier werd het tijdschrift voortgezet onder de naam Focus Elsevier. Onder deze naam werd opnieuw een boekenreeks uitgegeven op het gebied van fotografie en smalfilm. Mede dankzij de aanwezigheid van enkele andere hobbytijdschriften in het uitgeefportfolio groeide Focus Elsevier in de jaren zestig en zeventig uit tot een marktleider in Nederland voor foto- en filmuitgaven. Dit succes trok concurrentie aan, maar onder druk van economische teruggang en veranderende marktomstandigheden werden de meeste fototijdschriften rond 1985 verzelfstandigd en door hun redacties overgenomen. Focus volgde diezelfde weg.
Redactie In zijn meer dan honderdjarige bestaan heeft Focus slechts een zevental hoofdredacteuren gekend, van wie de meesten gedurende langere perioden een bepalende invloed op het tijdschrift hebben uitgeoefend.
De eerste hoofdredacteur was oprichter Adriaan Boer, die in 1919 tevens het op beroepsfotografen gerichte tijdschrift Bedrijfsfotografie oprichtte. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Dick Boer (1906–1986), die daarnaast redacteur was van Veerwerk, een eveneens door Focus uitgegeven tijdschrift voor amateurfilmers. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Dick Boer op last van de Duitse bezetter in augustus 1941 vervangen door B. ter Horst. Na de bevrijding keerde hij terug als hoofdredacteur; zijn vader was inmiddels overleden.
Na een dienstverband van veertig jaar trad Dick Boer in de herfst van 1968 af en droeg hij de hoofdredactie over aan Cor Woudstra (1927–2016), die samen met S.G.F. Hageman al enige tijd deel uitmaakte van de redactie. Woudstra was de eerste hoofdredacteur buiten de familie Boer en bleef tot 1985 in functie. Hij werd opgevolgd door Dirk van der Spek (1948–2025), die het tijdschrift dat jaar tevens had overgenomen.
In 1998 werd FotoMarkt, een vakblad voor de imaging-industrie, bij Focus ingelijfd. De uitgave hiervan werd in 2010 gestaakt als gevolg van de verslechterde economische situatie en de gewijzigde marktomstandigheden.
Enige jaren na de eeuwwisseling raakte de uitgeverij in financiële moeilijkheden. In 2010 werd zij deels overgenomen door een concurrerende uitgeverij, waarbij Remco de Graaf als nieuwe hoofdredacteur aantrad. Deze situatie bleek niet duurzaam: in 2013 ging de overnemende uitgeverij failliet.
In 2015 keerde Dirk van der Spek terug als uitgever en hoofdredacteur. Ook als de onderbreking wordt meegerekend, was hij de langstzittende hoofdredacteur in de geschiedenis van het tijdschrift. In 2018 droeg hij de redactionele verantwoordelijkheid over aan Roos Schouw (1966), die tevens de uitgeverij overnam. Schouw is daarmee de enige vrouwelijke hoofdredacteur en uitgever van een fototijdschrift in Europa.
De redactionele invulling geschiedt door een vaste redactiestaf, aangevuld met tal van freelance medewerkers. Van oudsher hebben vele prominente figuren uit de fotografie bijdragen aan het blad geleverd.
Boeken Zowel Adriaan Boer als zijn zoon Dick hebben een reeks goed verkochte boeken over fotografie en (smal)film op hun naam staan. Hun naoorlogse opvolger Cor Woudstra zette deze traditie voort; de overige hoofdredacteuren richtten zich voornamelijk op het tijdschrift zelf. Met name in de jaren zeventig en tachtig verscheen onder de hoede van Focus Elsevier een groot aantal boektitels, uiteenlopend van een uitgebreide Foto & Film Encyclopedie tot een reeks pockets op klein formaat. De onderwerpen waren even gevarieerd als de auteurs die eraan bijdroegen en bestreken alle facetten van de beeldhobby, van praktische handboeken over fotografische technieken tot monografieën gewijd aan individuele fotografen. In samenwerking met het Prins Bernard-Cultuurfonds werden omvangrijke monografieën uitgegeven van onder anderen Éva Besnyő, Sanne Sannes, Emmy Andriesse, Bernard F. Eilers, Gerard Fieret en Jacob Olie
Redactionele formule Het redactionele credo dat Adriaan Boer bij de oprichting hanteerde, heeft tot op heden zijn geldigheid behouden. De kernpunten daarbij zijn fotografie, techniek en educatie. De aanvankelijk enigszins belerende toon heeft echter plaatsgemaakt voor een benadering waarin de lezer wordt aangesproken als een geïnteresseerde en gemotiveerde fotograaf.
Een centrale plaats in de redactionele koers nemen de creatieve aspecten van de fotografie in. Wat en hoe iemand fotografeert weegt daarbij zwaarder dan de apparatuur waarmee dit gebeurt. Zo wordt maandelijks uitgebreid werk getoond van zowel aanstormend talent als gevestigde fotografen. Door de jaren heen publiceerden tallozen hun werk in Focus, onder wie Anton Corbijn, Willem Diepraam, Koos Breukel, Robin de Puy en Teun Voeten. Voor sommigen vormde een publicatie in Focus een springplank voor een succesvolle carrière, zoals onder meer Rineke Dijkstra, Inez van Lamsweerde en Erwin Olaf. Ook voor eerdere generaties fotografen, zoals Bernard F. Eilers, Ed van der Elsken en Paul Huf, was het tijdschrift van betekenis.
Daarnaast vonden ook fotografen van buiten Nederland de weg naar Focus, waaronder de Vlaming Carl De Keyzer, inmiddels verbonden aan het gerenommeerde agentschap Magnum. Van zijn werk gaf Focus tevens enkele fotoboeken uit. In de traditie van Adriaan en Dick Boer zijn vele Focus-auteurs tevens actief als boekschrijver over fotografie, zoals Frans Barten en Mich Buschman.
Externe links Website van Focus
Categorie:Nederlands tijdschrift Categorie:Fotografie