miniatuur|150px|Poster van de BDS-beweging in 2009 Diverse mensenrechtenorganisaties en bewegingen, zoals de BDS-beweging, beschuldigen Israël van het hanteren van een vorm van apartheid in Israël zelf en in de door Israël bezette gebieden. Dit is niet onomstreden. Het Internationaal Gerechtshof heeft op 19 juli 2024 in een niet-bindend advies aangegeven dat er in de bezette gebieden sprake is van discriminatie en dat Israël zo snel mogelijk uit deze gebieden moet vertrekken."Internationaal Gerechtshof Den Haag: Israëlische nederzettingen in bezette Palestijnse gebieden schenden internationaal recht op 19 juli 2024.
De BDS-beweging ('Boycott, Divestment, and Sanctions') stelt sinds haar oprichting in 2005 dat er sprake is van Israëlische apartheid. Een aantal mensenrechtenorganisaties sloot zich hierbij aan, zoals de B'Tselem en Yesh Din. Ook Human Rights Watch en Amnesty International spreken van apartheid en hebben deze sterk veroordeeld. Daarbij hebben politici en andere critici binnen en buiten Israël en in de Verenigde Naties gesproken van Israëlische apartheid. Israël ontkent de beschuldigingen en noemt deze al vrij snel antisemitisch en dus racistisch. Ook verschillende andere landen en organisaties hebben ontkend dat Israël zich schuldig maakt aan apartheid.
De beschuldiging van apartheid komt neer op het systematisch discrimineren en onderdrukken van de Palestijnse bevolking door de Israëlische overheid binnen een alomvattend juridisch systeem dat speciaal is gericht op overheersing van de Palestijnse inwoners door de Joodse staat, vooral in de Bezette Gebieden, die na jaren nog steeds bestuurd worden door militaire overheidsinstanties. Het belangrijkste instrument daarbij is het streven naar en handhaven van een Joodse meerderheid, zodat de Palestijnse verkozenen niet via democratische wegen veranderingen zouden kunnen afdwingen.
De apartheid waarvan Israël wordt beschuldigd beslaat ook vele facetten in het dagelijks leven, van het wettelijk bevoordelen van Joden en toepassen van een apart juridisch systeem voor de Palestijnen, tot het bouwen van illegale Joodse nederzettingen en de Westoeverbarrière in bezet gebied, het onderdrukken van elke vorm van verzet tegen kolonisatie en het verdrijven van Palestijnen van hun land en uit hun huizen in Palestina, inclusief Oost-Jeruzalem. Ook het jarenlang afsluiten van de Gazastrook door een Israëlische militaire blokkade – waardoor deze voor 2 miljoen Palestijnen is veranderd in wat vaak wordt genoemd "de grootste openluchtgevangenis ter wereld" – wordt als apartheid beschouwd.Voor de inwoners van Gaza is het wachten tot de bom valt. ‘Je kan je nergens verstoppen’. Trouw, 14 mei 2021."Nadat Hamas in 2007 aan de macht kwam, sloten Israël en Egypte alle grensovergangen, en creëerden hiermee ‘’s werelds grootste openluchtgevangenis’ in de woorden van mensenrechtenorganisatie Amnesty International.". Gearchiveerd op 17 augustus 2022.Palestijnse asielzoekers uit Gazastrook krijgen erkenning: Nederlandse staat gaat in hoger beroep. BNNVARA, 3 sep 2020. Gearchiveerd op 9 juli 2022.Israel’s 55-year occupation of Palestinian Territory is apartheid – UN human rights expert. VN-OHCHR, 25 maart 2022. "A UN expert called today on the international community to accept and adopt the findings in his current report, echoing recent findings by Palestinian, Israeli and international human rights organisations, that apartheid is being practiced by Israel in the occupied Palestinian territory. [...] Another two million Palestinians live in Gaza, described regularly as an ‘open-air prison’,". Gearchiveerd op 9 augustus 2023. HRW noemt dit laatste een geïnstitutionaliseerde "politiek van scheiding" tussen Gaza en Westoever.
De apartheidsideologie is in de loop van de 20ste eeuw ontwikkeld onder de apartheid in Zuid-Afrika vanuit typisch koloniale opvattingen over begrippen als (on)gelijkheid en (onder)ontwikkeling. Volgens het internationaal recht is apartheid een misdaad tegen de menselijkheid. Eerder werden ook al andere landen van apartheid beschuldigd.
Achtergrond Internationaal recht
In het internationaal recht heeft het begrip apartheid betrekking het systematisch bevoordelen van één bepaalde etnische bevolkingsgroep boven de andere en het in stand houden van overheersing door de dominerende groep, zoals bij blanke suprematie of in landen waar een bepaalde etnische bevolkingsgroep stevig de macht in handen heeft. In vorige eeuwen – en in de Verenigde Staten nog steeds – was het heel gewoon om te spreken van rassen waar etnische groepen werden bedoeld. Het Statuut van Rome spreekt van 'raciale groepen'.Zie art. 6 en art. 7.1(h) en (j) en 7.2(h): 1998 Rome Statute of the International Criminal Court , 17 juli 1998 (tekst). Of via de website van wetten.overheid (tweetalig): Nederlandse tekst. Gearchiveerd op 3 januari 2022. Bij hedendaagse apartheid gaat het om het bewust in stand houden van dominantie van één etnische groep over andere groepen middels een systeem van politieke en militaire macht en wetgeving. Het wordt institutioneel racisme genoemd.
Eerder hadden Amnesty en HRW ook al de situatie in Myanmar (Birma) betreffende de Rohingya's als apartheid bestempeld. HRW heeft ook nog andere landen beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid waar etnische groepen werden vervolgd, zoals in Irak de Koerden en in Rwanda de Tutsi's. De organisaties willen Israël noch met Zuid-Afrikaanse apartheid, noch met die in andere landen vergelijken. Internationaal wordt ook China van apartheid beschuldigd vanwege de onderdrukking van de oorspronkelijke bevolkingsgroepen van Tibet en Xinjiang door de dominerende Han-Chinezen. In de laatstgenoemde regio gaat het om de systematische onderdrukking van de Oeigoeren.
Historie Historie van zionisme en bezetting
Eind 19de eeuw begon de zionistische beweging op beperkte schaal met het stichten van Joodse kolonies in historisch Palestina, met als doelstelling om daar uiteindelijk een joodse staat te stichten. Tot aan de Tweede Wereldoorlog hadden de zionisten maar beperkt resultaat. In 1940 was nog slechts 6% van het gebied in Joods bezit.
In 1947 stemde een meerderheid in de VN voor het VN-verdelingsplan om Palestina te verdelen tussen Joden en Arabieren. Daarop brak de Arabisch-Israëlische oorlog uit, waarbij het grootste deel van de Palestijnen werd verdreven. Na de Nakba bestond de bevolking van het door Israël bezette deel van Palestina voor het overgrote deel uit Joden, terwijl de verdreven Palestijnen werd verhinderd naar hun huizen terug te keren. Het beleid van Israël is er altijd op gericht geweest om een minimaal 80% joodse meerderheid van de bevolking in stand te houden om het het joodse karakter van de staat te behouden. Na 1948 bleef Israël de massale immigratie van Joden uit de hele wereld stimuleren. Alle Joden kregen het exclusieve en vrijwel onvoorwaardelijke recht om zich hier te vestigen en dit beleid is anno 2022 nog ongewijzigd.
In 1967 bezette Israël onder meer de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, dat was samengevoegd met het westelijk deel van de stad en in 1980 door de Knesset werd uitgeroepen als hoofdstad van Israël. Opnieuw werden veel Palestijnen verdreven. Onder militair bestuur werden hier joodse nederzettingen gebouwd en de overgebleven Palestijnen onder joods bestuur geplaatst. In Oost-Jeruzalem en het omringende gebied werd een ring van exclusief joodse nederzettingen gebouwd, om de stad van de rest van de Westoever te isoleren en direct te verbinden met het grondgebied van Israël.
In de 21ste eeuw begonnen joodse kolonisten, met actieve steun van de overheid en het Israëlische gerecht steeds, meer huizen van Palestijnen in Oost-Jeruzalem over te nemen, nadat ze de oorspronkelijke bewoners uitzetten, meestal met het argument dat dezen niet konden bewijzen dat ze eigenaar waren,Israel/OPT: Scrap plans to forcibly evict Palestinian families in Silwan. Amnesty International, 25 mei 2021. Gearchiveerd op 7 juli 2022. terwijl de Israëlische overheid ook steeds vaker huizen liet slopen met als excuus dat deze illegaal zouden zijn gebouwd. In 2021 en 2022 vond dit een voorlopig hoogtepunt in de verdrijving van Palestijnen uit hun huizen in de wijk Silvan.Silwan: 170 members of a Palestinian family face eviction in three neighbourhoods. Middle East Eye, 10 juni 2021. Gearchiveerd op 28 november 2022. In steeds hoger tempo werden op de Westoever nieuwe nederzettingen ingericht en erkend, bestaande nederzettingen uitgebreid en nieuwe woningen voor Joodse inwoners gebouwd.
Historie van de term 'apartheid' voor Israël miniatuur|Checkpoint voor Palestijnen die Bethlehem willen verlaten of binnenkomen (2007) De apartheid in Zuid-Afrika was officiële politiek tussen mei 1948 en 1990. Oorspronkelijk werd de term algemeen geassocieerd met de politiek in Zuid-Afrika en enkele verbonden Afrikaanse staten die een soortgelijke koloniale politiek volgden. Naast de Zuid-Afrikaanse kolonie Zuidwest-Afrika (Namibië) heerste apartheid in de Britse kolonie Republiek Rhodesië (Zimbabwe),Question of Southern Rhodesia. VN-resolutie van 21 nov 1975 [A/RES/3396(XXX)] "Condemning the continued oppression of the people of Zimbabwe by the illegal racist minority régime, the arbitrary imprisonment and detention of political leaders and others, the illegal execution of freedom fighters and the continued denial of fundamental human rights, including in particular the criminal measures of collective punishment, as well as the measures designed to create an apartheid State in Southern Rhodesia (Zimbabwe),". Gearchiveerd op 23 juli 2023. de Portugese koloniën in Afrika (Mozambique, Angola, Guinea-Bissau, Cape Verdi en São Tomé en Príncipe), Basutoland (Lesotho), Swaziland en Bechuanaland (Botswana).Zahar en Reydams in The Crime against Humanity of Apartheid in a Post-Apartheid World, par. 2.2. Carola Lingaas, Juridika, 7 maart 2017. Gearchiveerd op 8 december 2022. Met name nadat de term apartheid in het internationaal recht was opgenomen, werd deze ook als zelfstandig begrip gehanteerd, niet per se verwijzend naar het vroegere Zuid-Afrika.
In 1961 noemde de architect van apartheid Hendrik Verwoerd Israël, "zoals Zuid-Afrika", een apartheidsstaat. In 1976 waarschuwde Israëls premier Yitzhak Rabin voor apartheid in geval van annexatie van de Westoever. Vanaf de 1980er jaren begonnen academici en activisten de Israëlische controle over de Westoever en Gaza te beschrijven als apartheid.Who said it when? A timeline of the term ‘apartheid’ in relation to Israel. Forward, 27 apr 2021. Gearchiveerd op 5 juni 2023.
De instelling van de Palestijnse Autoriteit en het fenomeen van checkpoints in de bezette gebieden, waarmee de bewegingen van de Palestijnse bevolking worden gecontroleerd, maakte de term nog populairder. De Palestijnse organisaties omschreven ook de militaire avondklok en wegblokkades en zeeblokkade tijdens de Tweede Intifada als apartheid. In 2005 kwam de BDS-beweging op gang en werd de jaarlijkse Israëlische Apartheidsweek georganiseerd. In 2014 vergeleek de Speciale Rapporteur voor de Verenigde Naties Richard Falk de Israëlische maatregelen als apartheid. In dat jaar waarschuwde ook de Amerikaanse minister John Kerry voor een Israëlische apartheidsstaat. Nadat in 2018 in Israël de wet "Nation-state of the Jewish people" was aangenomen begonnen mensenrechtenorganisaties in Israël in hun rapportages meer uitgesproken de term apartheid te hanteren.
Beschuldigingen (2019-2022) Tussen november 2019 en februari 2022 publiceerde een aantal prominente mensenrechtenorganisaties kort na elkaar ongekend scherpe rapporten, waarin Israël ondubbelzinnig werd beschuldigd van het praktiseren van apartheid:
Palestijnse organisaties