Ethyndiol, of acethyleendiol, is een organische verbinding met de formule C2H2O2, of met meer nadruk op de structuur: HO-C#C-OH. In vaste/vloeibare toestand is het een instabiele verbinding, zijn tautomeer glyoxal, (CHO)2 is wel bekend.
Aantonen van ethyndiol Ethyndiol is voor het eerst aangetoond in de gasfase tijdens massaspectrometrische bepalingen. De verbinding werd later verkregen via de fotodissociatie van kwadraatzuur in een vaste argon matrix bij
Derivaten Alkoxides Hoewel het diol zelf in geconcentreerde of pure vorm slechts een zeer vluchtig bestaan heeft, zijn zouten van het ethynolaat-dianion, ^{-}O-C#C-O^{-} wel als stabiele stoffen bekend. Deze organometaalverbindingen, met name de alkoxides, zijn theoretisch afgeleid van ethyndiol via het afstaan van twee H+-ionen, hoewel ze normaal gesproken niet op deze manier gesynthetiseerd worden.
De standaard syntheseroute voor deze verbindingen verloopt via de reductie van koolstofmonoxide. Kaliumethyndiolaat, KO-C#C-OK, werd in 1834 voor het eerst bereid door Liebig in een reactie van metallisch kalium met koolstofmonoxide.Justus Liebig (1834), Annalen der Chemie und Pharmacie, volume 11, p. 182. Cited by Raymond N. Vrtis et al. (1988), JACS p. 7564. Gezien de analysetechnieken van die tijd was wel de verhoudingsformule, KCO te bepalen, maar het aantal keren dat deze eenheid in het molecuul voorkwam bleef lange tijd een vraag. In de volgende 130 jaar werden "carbonylen" beschreven van natrium (Johannis, 1893), barium (Gunz and Mentrel, 1903), strontium (Roederer, 1906), lithium, rubidium en caesium (Pearson, 1933).T. G. Pearson (1933), Carbonyls of Lithium, Rubidium and Caesium. Nature, volume 131, pp. 166–167 (4 February 1933). In 1963 werd uiteindelijk aangetoond dat de reactie kalium met koolmonoxide een mengsel opleverde van K2C2O2 (kaliumethyndiolaat) en K6C6O6 (kaliumbenzeenhexolaat).Werner Büchner, E. Weiss (1964) Zur Kenntnis der sogenannten «Alkalicarbonyle» IV Über die Reaktion von geschmolzenem Kalium mit Kohlenmonoxid. Helvetica Chimica Acta, Volume 47 Issue 6, Pages 1415–1423.Werner Büchner, E. Weiss (1963) Zur Kenntnis der sogenannten «Alkalicarbonyle» I Die Kristallstruktur des Kalium-acetylendiolats, KOC≡COK. Helvetica Chimica Acta, Volume 46 Issue 4, Pages 1121–1127. E. Weiss, Werner Büchner (1963), Zur Kenntnis der sogenannten Alkalicarbonyle. II. Die Kristallstrukturen des Rubidium- und Caesium-acetylendiolats, RbOC≡CORb und CsOC≡COCs. Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie, Volume 330 Issue 5-6, Pages 251–258.
Ethyndiolaten kunnen ook verkregen worden via de snelle reactie van koolstofmonoxide en een oplossing van het gewenst metaal in vloeibare ammoniak.
Kaliumethyndiolaat is een bleek-gele vaste stof die explosief reageert met lucht, halogenen, gehalogeneerde koolwaterstoffen, alcoholen, water, en eigenlijk elke stof die over een zuur waterstof-atoom beschikt.Charles Kenneth Taylor (1982), The Chemical Behavior of the Alkali Metal Acetylenediolates. Thesis, Pennsylvania State University; also Technical Memo A642321, Penn State University Park Applied Research Lab. 227 pages.
Complexen Ethyndiol kan optreden als ligand in complexen, zoals \{TaH[HOC#COH][dmpe]2Cl\}^{+}Cl^{-} , dmpe staat hier voor 1,2-bis(dimethylfosfano)ethaan.Raymond N. Vrtis, Ch. Pulla Rao, Simon G. Bott, and Stephen J. Lippard (1988), Synthesis and Stabilization of Tantalum-Coordinated Dihydroxyacetylene from Two Reductively Coupled Carbon Monoxide Ligands J. Am. Chem. Soc., volume 110 issue 22, pp 7564–7566.
Ethyndiolaat en verwante anionen als C3O3^{2-} (deltaat) en C4O4^{2-} squaraat zijn onder milde omstandigheden gesynthetiseerd via reductieve koppeling van CO-liganden in organouranium-complexen.Alistair S. Frey, F. Geoffrey N. Cloke, Peter B. Hitchcock (2008), Mechanistic Studies on the Reductive Cyclooligomerisation of CO by U(III) Mixed Sandwich Complexes; the Molecular Structure of [(U(η-C8H6{Si'Pr3-1,4}2)(η-Cp*)]2(μ-η1:η1-C2O2) Journal of the American Chemical Society, volume 130, issue 42, pages 13816–13817.
Ethers Hoewel, opnieuw, practisch niet afgeleid van ethyndiol, is ook de groep di-ethers vertegenwoordigd: voorbeelden zijn (CH3)2CH-O-C#C-O-CH(CH3)2 (di-iso-propoxyethyn) en (CH3)3C-O-C#C-O-C(CH3)3 (di-tert-butoxyethyn).Anna Bou, Miquel A. Pericàs and Félix Serratosa (1981), Diisopropoxy- and di-tert-butoxyethyne : Stable acetylene diethers. Tetrahedron, Volume 37, Issue 7, Pages 1441-1449.
Categorie:Organische verbinding