Station Zwolle is het spoorwegstation van Zwolle, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Overijssel. Het is een belangrijk spoorwegknooppunt met spoorlijnen uit de richtingen Kampen, Enschede, Deventer, Emmen, Amersfoort, Groningen, Leeuwarden en Lelystad. Het is het drukste station van de provincie, met veel overstappers. Het stationsgebouw uit 1866 is een Waterstaatstation van de eerste klasse. Twee stations zijn in deze klasse gebouwd, het andere is station Dordrecht.
Station Zwolle beschikt sinds 2012 over zeven doorgaande perronsporen waarvan zes aan weerszijden van drie eilandperrons. Daarnaast zijn er twee kopsporen en een zakspoor aan de westzijde en drie kopsporen aan de oostzijde.
Geschiedenis Het eerste station van Zwolle werd geopend op 6 juni 1864 met de ingebruikname van de Spoorlijn Utrecht - Kampen, de spoorlijn van de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS) die Utrecht via Zwolle met Kampen verbond. Dit was een tijdelijk stationsgebouw omdat de NCS erop rekende te zijner tijd het medegebruik te verkrijgen van het geprojecteerde nieuwe station. Het in 1873 afgebroken gebouw lag naast het huidige station in de bocht tussen het spoor naar Kampen en de overweg in de Assendorperlure. Op deze plek bevond zich later, tot 1997, het perron van de PTT voor het postvervoer per trein. Nadat het 13 jaar niet gebruikt was, werd op 21 mei 2010 een sloopvergunning voor dit perron afgegeven.Bekendmakingen Gemeente Zwolle
thumb|left|Het station anno 1868 thumb|left|Een hondekoptreinstel, Materieel '54, onder de stationskap in 1973.
In 1866 opende de Staatsspoorwegen (SS) het nieuwe grote station aan de spoorlijn Arnhem - Leeuwarden (Staatslijn A). De Staatsspoorwegen hadden voor al hun lijnen standaard stationsgebouwen ontwikkeld in vijf verschillende klassen (5e klasse = klein tot 1e klasse = groot). Station Zwolle en Station Dordrecht zijn de enige twee 1e klasse SS-stations die ooit gebouwd zijnCultuurhistorische waardestelling Standaardstations Nederlandse Spoorwegen. De NCS ging ook gebruikmaken van dit station. In het westelijke deel keerden de treinen uit Kampen en Utrecht en in het oostelijke deel keerden de treinen uit Leeuwarden en Arnhem. Hiermee was station Zwolle een dubbel kopstation.
thumb|Koplopers op station Zwolle in 2011 thumb|Werkplaats Zwolle in 1987
Op 1 januari 1881 kwam de spoorlijn Zwolle - Almelo, geëxploiteerd door de Staatsspoorwegen, gereed. In 1889 kwam er via de lijn van de NCS tussen Hattemerbroek en Zwolle een verbinding met Apeldoorn, die werd geëxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM). Ten slotte werd op 15 januari 1903 het traject Zwolle – Ommen van de spoorlijn Zwolle - Stadskanaal geopend. Deze lijn, eigendom van de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS), werd eveneens geëxploiteerd door de Staatsspoorwegen.
De Staatsspoorwegen drukten een belangrijk stempel op de spoorwegontwikkeling van Zwolle. Met de ontwikkeling van het treinverkeer, de functie van locomotiefdepot en sinds 1870 de centrale werkplaats voor het onderhoud van locomotieven en rijtuigen, groeide het belang van het station en werd het spoorwegemplacement uitgebreid. Door de NCS was al het emplacement langs de lijn naar de IJsselbrug aangelegd. De SS breidden dit in 1881 uit langs de lijn naar Meppel. Over het sterk vergrote spooremplacement werd in 1883 een viaduct gebouwd, de Hoge Brug. Deze brug is in 1989 op de rijksmonumentenlijst geplaatst.19e-eeuwse spoorwegarchitectuur in Zwolle
Hoewel Karel Hendrik van Brederode gezien wordt als de architect van de standaardstations, is station Zwolle van de hand van Nicolaas Johannes Kamperdijk.Stationsweb over Nicolaas Johannes KamperdijkBonas over Nicolaas Johannes Kamperdijk
Bij de Duitse aanval op Nederland in mei 1940 werden door de NS en de Genietroepen grootschalige vernielingen aangericht om het belangrijk geachte spoorwegknooppunt Zwolle niet ongehavend in handen van de Duitsers te laten vallen. Hierbij werden onder meer bruggen en draaischijven onklaar gemaakt en locomotiefloodsen in brand gestoken.
Station en omgeving De buurt in Zwolle waar het station ligt is de Stationsbuurt.
Vroegere uitbreidingen en vernieuwingen De toenmalige perrons werden in 1952 met elkaar verbonden door een reizigerstunnel. Het station werd toen namelijk aangepast, met onder meer ook hogere perrons, vanwege de electrifikatie van de spoorlijn Amersfoort-Zwolle en de spoorlijnen naar Groningen en Leeuwarden in hetzelfde jaar. In 1980 is een derde perron met doorgaande sporen gebouwd (een tweede eilandperron). Schiedam. Geraadpleegd op 21 juli 2024 https://www.spoorbeeld.nl/sites/default/files/2022-11/Waardestelling%20station%20Zwolle.pdf Dit eilandperron lag buiten de klassieke overkapping van het station. In 1989 is de perrontunnel naar de Westerlaan aan de zuidkant van het station verlengd. De toegang tot de tunnel aan de achterzijde liep via trappen beschut met overkapping. Er waren nog geen kantoren, alleen voorzieningen zoals een P+R-parkeerterrein en een fietsenstalling.Station Zwolle moet beter toegankelijk, Reformatorisch Dagblad, p4, 14-04-1989, geraadpleegd op 9 februari 20241070 FD013759 Station-Zuidzijde. Links de PTT-toren aan de Westerlaan., 1989, collectieoverijssel.nl geraadpleegd op 28 februari 2024.1069 FD013758 Station-Zuidzijde: ingang uit zuidoosten. Links de PTT-toren aan de Westerlaan., 1989, collectieoverijssel.nl geraadpleegd op 28 februari 2024. In 1992 is het stationsgebouw inwendig verbouwd. In 1995 is de oude stationskap vervangen door een nieuwe kap. De oude kap was een paar jaar eerder, rond 1991, al afgebroken omdat deze niet meer was te renoveren. Het in 1992 verbouwde stationsgebouw kreeg rond het einde van 2001 een NS servicewinkel ("Tickets en Service") ter vervanging van de loketten.Stationsweb Verbouwing stationshal Zwolle Op 1 september 2003 is op het eerste perron, een zijperron, een nieuw "paviljoenplein" (voorheen "perronplein") officieel geopend, tussen het stationsgebouw en de noordoostelijke kopsporen in, met een nieuw stuk vierkante perron-overkapping. Ook de stationstunnel komt onder deze overkapping uit. Aan de binnenstadszijde en tussen de kopsporen werden onder deze overkapping winkels (in de zo genoemde paviljoens) in gebruik genomen.Stationsweb Paviljoenplein bij NS-station Zwolle zo goed als klaar In 2004 is de tunnel aan de zuidkant van het station verder verlengd waar deze (tot april 2011) in een kleine stationshal, geïntegreerd in een kantoorgebouw, uitkwam aan het toen nieuw ontwikkelde Lübeckplein met diverse andere (overheids)kantoorgebouwen zoals het stadskantoor.Stationsweb achteringang Zwolle Dit plein maakt deel uit van de relatief nieuwe kantoorwijk Hanzeland achter het station, dat rond de jaren 1990 en de eerste helft van de jaren 2000 is ontwikkeld. In deze periode is de perrontunnel ook voorzien van liften.
Project ZwolleSpoort Aanleiding thumb|Uitbreidingswerkzaamheden spoortunnel, mei 2012
Het project ZwolleSpoort van ProRail begon als een integratie van drie afzonderlijke projecten met ten eerste het HP2F: Herstelplan Spoor (Tweede Fase), een landelijk programma waarbij ProRail de kwaliteit van het spoor verhoogde en daarna (Tweede Fase) de betrouwbaarheid. Het tweede project was de bouw van de Hanzelijn die in en nabij Zwolle aangesloten moest worden op het bestaande spoor en het derde project was de uitbreiding van de capaciteit op station Zwolle met onder meer een vierde perron met doorgaande sporen (derde eilandperron) en een te verbreden reizigerstunnel.ProRail, Alternatievenstudie ZwolleSpoort Scenario’s voor het vervolg, Rebecca van der Horst, Jack Kruijer, 17 december 2013, p. 3. Geraadpleegd 28 februari 2024 op https://www.eerstekamer.nl/overig/20131217/alternatievenstudie_zwollespoort/document Onder andere vanwege deze komst van de Hanzelijn en de daarmee samenhangende verwachte toename van de aantallen passagiers, werd het station vanaf het najaar van 2010 tot juni 2015 dus verbouwd en uitgebreid, mede om meer cross-platform-overstapmogelijkheden te creëren.Verbouwing station Zwolle De gemeente Zwolle begon na een voorbereidingstijd in die periode toen ook met een verdere gebiedsontwikkeling aldaar met de benaming "Spoorzone Zwolle". In dat kader heeft de gemeente, via de provincie Overijssel, onder meer financiering geregeld ter verbetering van het plan ZwolleSpoort. Onder de noemer Spoorzone Zwolle is in die tijd namelijk een samenwerkingsverband ontstaan tussen de gemeente Zwolle, de provincie Overijssel, ProRail en de NS.
Hanzeboog Als onderdeel van de nieuwe Hanzelijn werd op 14 juni 2011 de nieuwe hogere spoorbrug over de IJssel geopend (Hanzeboog), die uit westelijke richting toegang verschaft tot station Zwolle. De brug wordt zowel voor de Hanzelijn gebruikt als door treinen op het bestaande baanvak Zwolle-Amersfoort. De oude spoorbrug, waarvan sommige delen bijna 150 jaar oud waren, werd afgebroken.
Nieuw perron Ten behoeve van de ingebruikneming van de Hanzelijn is, op 9 december 2012, een vierde perron met doorgaande sporen (het derde eilandperron) toegevoegd. Verder werd met de regio afgesproken om de perronkap op spoor 15/16 in Zwolle alsnog te realiseren indien bij de afronding van het spoorverdubbelingsproject voldoende financiële ruimte over was.
Tijdelijke traverse en verbreding perrontunnel In november 2010 werd een traverse over de sporen in gebruik genomen. Deze fungeerde als tijdelijke vervanging van de reizigerstunnel. Om de traverse te kunnen realiseren werd op het tweede perron (sporen 3, 4 en 5) de kiosk gesloopt en op het hoofdplein de Burger King. Waar deze vroeger stond was de opgang naar de tijdelijke traverse gebouwd. Op 7 april 2011 werd de reizigerstunnel gesloten voor publiek. Op 3 mei werd de sloop van de tunnel gestart. De tunnel werd verbreed van 7 meter naar 15 meter. De mogelijkheid om de tunnel te verbreden tot 47 meter, en er winkels in onder te brengen, naar voorbeeld van onder andere station Arnhem en station Rotterdam Centraal, was overwogen maar afgewezen. Dat plan ontstond toen een groot deel van de verbouwingsplannen al was gemaakt en goedgekeurd. In maart 2014 werd besloten om aan de zuidkant van het station toch winkels te gaan bouwen aan weerszijden van de tunnel. Het ging hierbij om onder meer AH to go en het nieuwe NS-service- en verkooppunt.Ruimte voor winkels in nieuwe stationstunnel Zwolle Op vrijdag 26 juni 2015 werd de nieuwe reizigerstunnel geopend,Reizigerstunnel geopend met zang, lichtshow en omroep, ProRail 26 juni 2015, laatst geraadpleegd op 26 juni 2015. de traverse werd een maand later verwijderd.Timelapse verwijderen loopbrug Zwolle, ProRail 27 juli 2015 (via YouTube). In de nieuwe tunnel speelt continu de 244 minuten durende, ter plaatse gefilmde, audiovisuele installatie Tijdtunnel. Tussen 2015 en 2019 kwam er vanuit de tunnel ook toegang tot het nieuwe busstation dat in 2019 officieel zou worden geopend.
Inkorting perrontunnel Met de planwijziging in 2013-2014 is ook besloten om het te verbreden tunneldeel onder het station niet te laten uitmonden in het oudere smallere tunneldeel uit 2004 richting het Lübeckplein, maar om de relatief lange stationstunnel in te korten. De nieuwe verbrede tunnel eindigt sinds 2015 na het busperron in een opgang die naar het straatniveau leidt. Dit was toen ook mogelijk omdat het aantal rangeersporen was verminderd. De zuidelijke ingang van de verbrede en vernieuwde tunnel bevindt zich daarmee sinds de ingebruikname tussen het later in 2019 officieel geopende nieuwe busstation aan de zuidkant van het station, en de Hanzelaan aan de noordelijke achterzijde van het Lübeckplein. De voormalige entreehal voor de perrontunnel aan het Lübeckplein zelf bevond zich (tot april 2011) onderaan het ProRail-kantoorgebouw Schellepoort, op de locatie waar sinds 27 november 2019 de Spar take away supermarkt is gevestigd.
Spooruitbreiding Zwolle tot en met Herfte