miniatuur|Lord Lovat en andere Britse commando’s met mutsdas (1942) miniatuur|Verschillende draagwijzen van de mutsdas bij Britse stormtroepen (‘trench raiders’) (1916) miniatuur|Britse militairen met mutsdassen tijdens de Tweede Wereldoorlog Een mutsdas is een korte dubbellaags gebreide wollen sjaal, die ook te gebruiken is als muts. Mutsdassen wordt voornamelijk gebruikt door militairen.
Al aan het begin van de 19e eeuw behoorde de mutsdas (eng: “cap comforter” ) als “Cap, fatigue, comforter” tot de standaard uitrusting van alle Britse militairen.Cap comforter. Gearchiveerd op 2 oktober 2016.Imperial War Museum - Cap comforter: British Army, bezochtdatum 12 april 2018. Gearchiveerd op 30 november 2024.
Na de Tweede Wereldoorlog werd de mutsdas als “sjaal wol” ook opgenomen in de Persoonlijke Standaard Uitrusting van de Nederlandse militairen.VS 2-1350 Handboek voor de Soldaat, vastgesteld bij beschikking van de Minister van Defensie d.d. 27 oktober 1961 Hoofdkwartier van de Generale Staf, nr G 3/61.1065g Hoofdstuk IX-3 In Nederland werd hij vooral gedragen als sjaal.
Gebruik De mutsdas is een korte dubbellaags gebreide wollen sjaal, waarvan beide uiteindes dichtgenaaid zijn. Hij kan binnenstebuiten worden gekeerd, en eventueel omgevouwen, en kan dan als een muts op het hoofd gezet worden. Hij is ook gewoon te gebruiken als sjaal. Om er een muts van te maken wordt het ene uiteinde binnendoor naar de andere geschoven, bv door hem om een arm te schuiven zodat er een muts ontstaat. Het zo ontstane open uiteinde wordt vaak omgeslagen om de muts korter te maken.How to, 24 feb 2014, , How to fold up a British Army cap comforter from a scarf into a hat (bezocht 12 april 2018)Rifleman Moore, 26 apr 2019, , How to Wear the British Cap, Comforter - Reenacting Tips (bezocht 22 mei 2025)Rifleman Moore, 21 mrt 2021, , How to Wear the British Cap, Comforter Part II - Reenacting Tips (bezocht 22 mei 2025)
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de mutsdas meestal naar buiten omgevouwen, hoewel naar binnen ook voorkwam.Afbeelding met naar buiten opgerolde en naar binnen opgerolde mutsdassen. Gearchiveerd op 1 september 2021. In de loop der jaren zijn er verschillende kleuren geproduceerd: bv. khaki, bruin, olijfgroen en legergroen. Aan de buitenzijde werd de maat en productiedatum in zwart gestempeld.
Geschiedenis De mutsdas was oorspronkelijk een onderdeel van het werktenue dat Britse militairen droegen tijdens werkzaamheden binnen de kazerne. Vanaf het begin van de 20e eeuw werd hij ook gebruikt als een warme muts voor onder de helm. Hij werd niet altijd (helemaal) opgerold, en vaak met een lange omlaaghangende flap gedragen.
Eerste Wereldoorlog Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden mutsdassen gedragen als een warm alternatief voor de veldmuts (eng: ‘side cap’). Vaak ver over de oren getrokken in de koude loopgraven in de winter. Ze waren ideaal om ’s nachts in de loopgraven te dragen omdat het gehoor onbelemmerd blijft, in tegenstelling tot bij het dragen van een helm. Bij stormtroepen die ’s nachts overvallen op vijandelijke loopgraven uitvoerden (‘trench raiding parties’) waren ze erg populair. Vaak werden ze dan ver opgerold, zodat er geen losse uiteinden waren die konden blijven haken. Bovendien kon de mutsdas gemakkelijk opgeborgen worden in een zak of rugzak.
Commando’s Gedurende de Tweede Wereldoorlog werden ze een iconisch onderdeel van het tenue van commando’s. Zij rolden de mutsdas helemaal op. Het onregelmatige uiterlijk kwam camouflage ten goede, evenals het feit dat er geen emblemen of insignes op zaten. Bovendien belemmeren ze het gehoor niet. Daardoor waren ze erg praktisch bij commandoacties en werden ze daarbij gedragen in plaats van een helm.
Vervanging De mutsdas is eind jaren 1960NMM - Proefmodel voor een legergroene gebreide sjaal met rond gedeelte en twee lange splitten, model 67 voor Gevechts Tenue in het Britse en Nederlandse leger vervangen door de colsjaal (Colsjaal KL NSN 872-2660-76635-11; Shawl, Winter, KL) (eng: ‘headover’, ‘warmer’, ‘snood’ of ‘headover warmer’).Anchorsupplies, British Army Headover / Snood Een colsjaal is een gebreide wollen ‘buis’ die aan beide uiteinden open is en als een colkraag over het hoofd om hals en nek kan worden getrokken. Ook kan de colsjaal gedragen worden als sjaal, halsdoek, masker, ‘balaclava’ (bivakmuts) en als capuchon onder een helm.Hat Guide - Cap comforter De colsjaal is zelfs op mutsdas-achtige wijze te vouwen tot een muts.
Huidig gebruik Tegenwoordig wordt de mutsdas zowel in het Verenigd Koninkrijk als in Nederland nog steeds gedragen door commando’s in opleiding. De mutsdas is in het Britse leger een van de langst gebruikte kledingstukken.Royal Marines Training Diaries, 10 dec 2014 185 Troop Week 26 & 27, “… wear the Cap Comforter, a piece of Royal Marine heritage dating back to the origins of the Commandos during the Second World War …”. Gearchiveerd op 30 november 2024.
In het Britse leger wordt de mutsdas tegenwoordig naar buiten omgevouwen, terwijl Nederlandse commando’s in opleiding de mutsdas omvouwen naar binnen.
Zie ook Korps Commandotroepen Persoonlijke Standaard Uitrusting muts Sjaal of das Colsjaal
Bronnen, referenties en voetnoten
Categorie:Krijgsmacht van Nederland Categorie:Hoofddeksel