Na de val van de regering-G. Eyskens V op 22 november 1972 ging de formatie van een nieuwe federale regering van start. De formatie duurde 65 dagen en leidde tot de vorming van de regering-Leburton.
Verloop van de formatie Tijdslijn
Aanloop naar de formatie Op 22 november 1972 bood eerste minister Gaston Eyskens (CVP) bij koning Boudewijn het ontslag aan van de rooms-rode regering-G. Eyskens V (CVP, PSC en BSP-PSB). Deze regering werd gekenmerkt door spanningen tussen de christendemocraten en de socialisten en viel nadat er geen oplossing werd gevonden voor het statuut van de zes Voergemeenten en er geen overeenstemming werd gevonden over een voorontwerp van de gewestvorming.306 dagen regering, Gazet van Antwerpen, 23 november 1972.
Op 23 november aanvaardde de koning het ontslag van de regering, waarna ze belast werd met de afhandeling van de lopende zaken. Dezelfde dag begon Boudewijn aan een consultatieronde om een volledig inzicht in de politieke situatie te krijgen. Hij ontving achtereenvolgens BSP-voorzitter Jos Van Eynde, PSB-voorzitter Edmond Leburton, nationaal PVV-PLP-voorzitter Pierre Descamps, Senaatsvoorzitter Paul Struye, PSC-voorzitter Charles-Ferdinand Nothomb, CVP-voorzitter Wilfried Martens, Kamervoorzitter Achiel Van Acker en Robert Houben, nationaal voorzitter van CVP-PSCKoning begon raadplegingen, Gazet van Antwerpen, 24 november 1972. Op 24 november was het de beurt aan PVV-voorzitter Willy De Clercq, PLP-voorzitter Emile-Edgard Jeunehomme, Louis Van Geyt, ondervoorzitter van de communistische KPB, Léon Defosset, algemeen voorzitter van FDF-RW, Volksunie-voorzitter Frans Van der Elst, FDF-voorzitter André Lagasse, RW-voorzitter François Perin en ministers Paul Vanden Boeynants (PSC), Henri Simonet (PSB) en Pierre Harmel (PSC).Houben laat CVP-PSC-voorzitterschap varen, Gazet van Antwerpen, 25 november 1972.
Informateur Jos De Saeger (25 november - 12 december 1972) Na afloop van zijn consultatieronde benoemde koning Boudewijn op 25 november 1972 uittredend minister van Openbare Werken Jos De Saeger (CVP) tot informateur. Hij diende verslag uit te brengen en eventueel te onderhandelen over de voorwaarden waaronder een nieuwe regering kon worden samengesteld en een duurzame oplossing te zoeken voor de communautaire problemen.Jos De Saeger zoekt naar ruime regering, Gazet van Antwerpen, 27 november 1972. De Saeger voerde gesprekken met de parlementsvoorzitters, partijvoorzitters, verschillende ministers en vertegenwoordigers van vakbonden en werkgeversorganisaties. Op 27 november bracht hij tussentijds verslag uit bij de koning en in een daaropvolgende persconferentie gaf hij aan dat het zijn bedoeling was om de rooms-rode coalitie te verruimen, zodat er een volledige gewestvorming kon worden uitgewerkt.De Saeger heeft hoop, Gazet van Antwerpen, 28 november 1972. . De volgende dag lieten de liberale partijen PVV en PLP weten dat ze bereid waren om toe te treden tot de regering, op voorwaarde dat de informateur concrete voorstellen aan hen deed.Liberalen bereid in regering te treden, Gazet van Antwerpen, 29 november 1972. Ook de communautaire partijen FDF, RW en Volksunie verklaarden zich bereid om te onderhandelen over regeringsdeelname. Op 29 november ontving informateur De Saeger de voorzitters van de uittredende regeringspartijen om aan hen verslag uit te brengen over de gesprekken die hij met de oppositiepartijen had gevoerd.Iedereen wil praten, Gazet van Antwerpen, 30 november 1972. Een dag later werkte De Saeger een voorstel uit over de indeling van België in een Vlaams, Waals en Brussels Gewest.CVP sluit geen enkele partij uit, Gazet van Antwerpen, 1 december 1972.
Op 1 december legde De Saeger zijn voorstel over de gewestvorming voor aan de voorzitters van de uittredende regeringspartijen. Deze partijen kregen tot 4 december de tijd om zich uit te spreken over het voorstel, waarin onder meer vermeld stond dat de grenzen van het Brussels Gewest ongewijzigd zouden blijven en dat ieder gewest een gewestraad kreeg die werd samengesteld uit provincieraadsleden.Ontwerp-De Saeger over gewestvorming, Gazet van Antwerpen, 2 december 1972. Als de regeringspartijen zouden instemmen met het voorstel van De Saeger, zou het overgemaakt worden aan de oppositiepartijen. De regeringspartijen hadden heel wat bezwaren tegen het voorstel van De Saeger, maar waren bereid om er verder over te praten.Plan-De Saeger koel onthaald door BSP en PSC, Gazet van Antwerpen, 5 december 1972. Op 5 december maakte De Saeger zijn plan over aan de oppositiepartijen, die tot 8 december de tijd kregen om hun oordeel te vellen.CVP: onderhandelingen met al de partijen, Gazet van Antwerpen, 6 december 1972. De communistische KPB en het Brussels-francofone FDF waren tegen het voorstel van De Saeger, de liberalen maakten hun standpunten niet bekend, omdat de Brusselse afdeling sterk gekant was tegen een ongewijzigde begrenzing van Brussel, en wilden eerst duidelijkheid over de andere communautaire voorstellen en het sociaal-economisch programma van de informateur.Liberalen willen niet antwoorden, Gazet van Antwerpen, 7 december 1972. De communautaire partijen FDF-RW en Volksunie verwierpen eveneens het voorstel van De Saeger, maar waren wel bereid om voort te onderhandelen over de gewestvorming.Volksunie acht plan-De Saeger onvoldoende, Gazet van Antwerpen, 8 december 1972.
Op 8 december kwamen de christendemocratische en socialistische partijvoorzitters samen om de regeringsvorming te bespreken. Ze concludeerden dat er zo snel mogelijk gestart moest worden met de vorming van een drieledige regering met de liberalen en dat er in eerste instantie onderhandeld moest worden over een klassiek regeringsprogramma, terwijl de communautaire vraagstukken later behandeld zouden worden.Naar een drieledige met de liberalen, Gazet van Antwerpen, 9 december 1972. Niettemin werkte De Saeger verder aan zijn communautaire voorstellen. Op 9 december ontving hij de voorzitters van de regeringspartijen opnieuw en stelde hij hen oplossingen voor in verband met de problematiek rond de taalgrens en het statuut van de Voergemeenten. In het voorstel was sprake van een afschaffing van de taalfaciliteiten in de gemeenten langsheen de taalgrens, behalve in de Voergemeenten en de streek van Komen-Waasten. Dezelfde dag gaven de Vlaamse en Waalse liberalen aan dat ze bereid waren om te discussiëren over de voorstellen van De Saeger, terwijl de Brusselse Franstalige liberalen zijn voorstellen afschoten, omdat ze niet wilden weten van een ongewijzigde begrenzing van Brussel en een afschaffing van de taalfaciliteiten in de gemeenten langs de taalgrens in ruil voor een statuut voor de Voergemeenten.Zonder Brusselse PVV, Gazet van Antwerpen, 11 december 1972.
Op 12 december overhandigde informateur De Saeger zijn eindrapport aan de koning, waarna hij op eigen vraag van zijn opdracht werd ontheven.
Formateur Edmond Leburton (14 december 1972 - 26 januari 1973) Op 13 december ontbood Boudewijn PSB-voorzitter Edmond Leburton op het paleis en bood hij hem de opdracht aan om een regering te vormen. Leburton vroeg echter bedenktijd en wenste eerst raadplegingen te houden alvorens een beslissing te nemen. Binnen de CVP was er namelijk weerstand tegen een mogelijk premierschap voor Leburton, omdat hij niet tweetalig was.Leburton aarzelt, Gazet van Antwerpen, 14 december 1972.
Op 14 december stemde Leburton in met zijn opdracht van formateur. Eerst zou er onderhandeld worden over een regeerprogramma, daarna zou bekeken worden wie premier zou worden.Zonder volledige BSP-steun, Gazet van Antwerpen, 15 december 1972. Het was Leburtons bedoeling om eerst een algemeen sociaal-economisch programma op te stellen en op basis daarvan een tweederdemeerderheid te zoeken die een communautaire hervorming kon doorvoeren.
Op 20 december ontving formateur vertegenwoordigers van CVP, PSC en de PVV-PLP om hen een mondelinge toelichting te geven over het basisprogramma dat hij in samenwerking met zijn partij had opgesteld, waarin zowel de sociaal-economische als de communautaire problemen aan bod kwamen.Leburton wil slagen, Gazet van Antwerpen, 21 december 1972. Een dag later ontvingen deze partij de schriftelijke voorstellen van Leburton: de gewestvorming zou verder worden behandeld door het parlement, er werd geen speciaal statuut voorzien voor de Voergemeenten en de economische raden van de gewesten moesten zich uitspreken over de grenzen van het Brussels Gewest. Op sociaal-economisch vlak bevatte het basisprogramma voorstellen omtrent het anti-inflatiebeleid en de tewerkstelling.Vandaag al beginnen drieledige besprekingen, Gazet van Antwerpen, 22 december 1972.
Vanaf 22 december kwamen de socialistische, christendemocratische en liberale partijen samen om het basisprogramma van de formateur verder uit te werken.Martens en Van Eynde in fel woordenduel, Gazet van Antwerpen, 23 december 1972. De delegaties van de partijen zagen er als volgt uit: voor PVV-PLP: nationaal voorzitter Pierre Descamps, PVV-voorzitter Willy De Clercq, PLP-voorzitter Emile-Edgard Jeunehomme, oud-voorzitter Omer Vanaudenhove, ondervoorzitter Norbert Hougardy en oud-staatssecretaris Michel Toussaint voor BSP-PSB: BSP-voorzitter Jos Van Eynde, oud-minister Abel Dubois, Kamerlid Guy Cudell, minister Edward Anseele jr. en partijsecretaris Jan Luyten voor CVP: voorzitter Wilfried Martens, minister Renaat Van Elslande en partijsecretaris Frank Swaelen voor PSC: voorzitter Charles-Ferdinand Nothomb, staatssecretaris Alfred Califice en politiek adviseur Dieudonné André
Van 22 tot en met 28 december onderhandelden de partijen over de communautaire voorstellen van Leburton. Nadat de onderhandelaars daarover een ontwerpakkoord hadden bereiktMoeizaam beraad over regeringsprogramma, Gazet van Antwerpen, 29 december 1972., begonnen op 29 december de onderhandelingen over de andere onderdelen van het basisprogramma van de formateurLiberaal bezwaar tegen ekonomische voorstellen, Gazet van Antwerpen, 30 december 1972.: het economisch beleid, onderwijs en cultuur, het gezondheidsbeleid, het sociaal beleid en het buitenlands beleid. Op 2 en 3 januari 1973 kwamen er ook twee werkgroepen samen die enerzijds de heikele punten van de financiering van de gewesten en de samenstelling van de gewestraden behandelden en zich anderzijds bogen over de financiële en budgettaire vooruitzichten.Moeizame onderhandelingen, Gazet van Antwerpen, 2 januari 1973. Op 9 januari werden de besprekingen over de overige thema's voorlopig opgeschort, nadat er over het onderwijs geen ontwerpakkoord werd bereikt.Diskussie liep vast op onderwijsprobleem, Gazet van Antwerpen, 10 januari 1973. Vanaf die dag begon de tweede ronde van de onderhandelingen over de gewestvorming, waarbij eerst de kwestie-Brussel werd aangesneden. De onderhandelingen daarover verliepen moeizaam, waarna op 12 januari verder werd gepraat over de economische problemen. Op zaterdag 13 januari kwamen ook werkgroepen samen die zich bogen over de dossiers van het onderwijs en de gewestvorming.Leburton beducht voor de onderwijsproblemen, Gazet van Antwerpen, 13 januari 1973.