Sister Outsider is een boek met teksten van de Amerikaanse "zwarte, lesbische moeder, strijder, dichter en intersectionele feministe avant la lettre" Audre Lorde (1934-1992), voor het eerst (in het Engels) gepubliceerd in 1984. Het boek bevat lezingen, essays en een open brief uit de periode 1977 tot 1984, over een aantal uiteenlopende onderwerpen op het terrein van de emancipatie van mensen van kleur en met een seksuele oriëntatie die afwijkt van de heersende heteroseksuele norm. Lorde benadrukt in haar teksten het belang van diversiteit. Ze wilde het idee ontkrachten dat verschillende identiteiten niet in eenzelfde ruimte konden bestaan. Haar denkbeelden waren in de jaren tachtig nog bepaald geen gemeengoed.
Het boek werd al in 1985 in Nederland uitgebracht onder de titel Oog in oog: essays en lezingen door de Feministische Uitgeverij Sara.
Eerst in 2002 werd het ook in andere talen vertaald: in 2002 in het Servisch, en in 2003 in het Spaans en het Frans. Vanaf 2014 verschenen Italiaanse, Poolse, Koreaanse, Portugese en Deense vertalingen. In 2020 verscheen een geheel nieuwe Nederlandse vertaling en in 2021 een Duitse vertaling.Zie voor een overzicht van vertalingen: Voor de Duitse vertaling uit 2021 zie:
De nieuwe Nederlandse vertaling die in 2020 verscheen, werd gemaakt door Jenny Mijnhijmer. Deze vertaling bevat dertien van de oorspronkelijke vijftien teksten.
De titel van het boek vinden we voor het eerst terug in de titel van het gedicht Sister Outsider van Lorde, in de bundel The Black Unicorn uit 1978.The Black Unicorn: Sister Outsider. In het Nederlands zou men het als "zuster buitenbeen" kunnen vertalen. Heeft die titel te maken met het feit dat Lorde in de zwarte gemeenschap wel werd erkend als "zuster", maar desondanks vanwege haar feminisme en haar lesbische geaardheid toch een buitenstaander bleef?Zie ook: (onder beperkende voorwaarden te leen via IA: p. 154)
De actiegroep 'Sister Outsider', die van 1984 tot 1986 in Nederland bestond, en werd opgericht door Tania Léon, Gloria Wekker, José Maas en Tieneke Sumter, werd genoemd naar dit boek.
Bibliografische gegevens Engelstalige uitgaven De eerste Engelstalige uitgave verscheen in 1984: De Engelstalige uitgave is online beschikbaar: Het boek bevatte vijftien teksten uit de periode van 1977 tot 1984: lezingen, essays etc.
In 2001 werd Sister Outsider voor de veertiende keer herdrukt.14e druk: In 2007 verscheen een (gewijzigde) herdenkingseditie.Editie 2007:
1985: Eerste Nederlandse vertaling De eerste Nederlandse vertaling verscheen al in 1985, bij de Feministische Uitgeverij Sara: Onder de titel Oog in oog: over het werk van Audre Lorde verscheen in 1986 een publicatie van de hand van Gloria Wekker; het was een bewerkt deel van een lezing, gehouden in het kader van de vrouwenboekenweek 1985 en bevatte ook de oorspronkelijke Engelse tekst en een Nederlandse vertaling van gedichten van Lorde. (; beschikbaar bij IHLIA LGBTI Heritage).
De titel was gekozen omdat een van de essays in Sister Outsider de titel 'Eye to Eye: Black Women, Hatred and Anger' droeg. De vertaling was gemaakt door Tilly Schel.Van Vught 2020 stelt dat de vertaling werd gemaakt door het "vrouwenvertaalkollektief De Bron". ()
2020: Nieuwe Nederlandse vertaling In 2020 verscheen een geheel nieuwe Nederlandse vertaling: Zie ook: Een digitale versie is te leen voor leden van bibliotheek online. De nieuwe uitgave kwam tot stand in samenwerking met podcast en journalistiek platform Dipsaus. Op de voorkant beveelt Gloria Wekker het boek aan met: "De essentiële Audre, op het toppunt van haar kunnen."
In de nieuwe Nederlandse vertaling uit 2020 schreef Anousha Nzume 'een woord vooraf,' waarin ze vertelt dat ze Sister Outsider voor het eerst in handen kreeg op een leeftijd dat ze zelf worstelde met racisme en seksisme, en vooral met de verbinding tussen die twee, en onmiddellijk herkende waarover Lorde schreef. Lorde is nog steeds een inspiratiebron voor velen en haar oeuvre blijft relevant en urgent, aldus Nzume. Aan het eind van haar woord vooraf doet ze nog de aanbeveling om Revolutionary Hope: A Conversation between James Baldwin and Audre Lorde te lezen.
Achtergrond In haar 'woord vooraf' bij de heruitgave van Sister Outsider in het Nederlands in 2020 schrijft Anousha Nzume hoe het boek voor haar al vele jaren een inspiratiebron is, haar "bijbel". Ze duidt ook aan dat de nieuwe vertaling mogelijk is gemaakt in samenwerking met haar zusters van podcast en journalistiek platform Dipsaus.Lorde 2020, p. 11.
De heruitgave van Sister Outsider in Nederland in 2020 kan volgens El-Kaddouri in De Groene Amsterdammer in 2021, beschouwd worden als een teken van een "ware heropleving" van de belangstelling voor het werk van Lorde. Overigens suggereert El-Kaddouri dat het hier om een eerste vertaling van werk van Lorde gaat. Dat wordt vervolgens weersproken in een ingezonden brief in de Groene van 24 juni. Die heropleving wordt door El-Kaddouri rechtstreeks verbonden met het rumoer dat wereldwijd ontstond naar aanleiding van de dood van George Floyd en de groei van de Black Lives Matter beweging.
Inhoud van de Nederlandse vertaling van 2020 Sister Outsider bevat in de Nederlandse vertaling van 2020 de volgende dertien teksten:
'De transformatie van stilte in taal en actie' 'De transformatie van stilte in taal en actie'Lorde 2020, p. 13-19. is de Nederlandse vertaling van 'The Transformation of Silence into Language and Action,' dat in 1977 verscheen voor het 'Lesbian and Literature Panel' van de Modern Language Association in Chicago, Illinois. Het werd voorgedragen op 28 december 1977. Het verscheen tevens in het Amerikaanse tijdschrift Sinister Wisdom nr. 6 (1978)Sinister Wisdom 6 is te downloaden via deze pagina op de website van het tijdschrift en in The Cancer Journals (Lorde 1980).
In deze eerste tekst van de bundel benadrukt Lorde hoe belangrijk het is om te spreken, hoe fundamenteel voor haar "de transformatie van stilte in taal en actie" is. Ze verbindt dat in dit essay met de ervaring die ze had gedurende de maanden voorafgaande aan haar voordracht, toen bij haar een tumor in de borst werd vastgesteld, die uiteindelijk goedaardig bleek te zijn. "Mijn stiltes hadden mij niet beschermd. (...) Maar met elk echt woord dat ik had gezegd, met elke poging die ik had gedaan om de waarheden waar ik nu nog naar zoek uit te spreken, had ik contact gelegd met andere vrouwen en onderzochten we de woorden om een wereld te maken waarin wij allemaal geloofden, onze verschillen overbruggend." (p. 14)
In haar lezing koppelt Lorde dit inzicht aan de viering van 'Kwanzaa,' het van oorsprong Afrikaanse oogstfeest dat begint op de dag na Kerstmis, dat zeven dagen duurt en waarin iedere dag een ander principe centraal staat.
'Krassen in de lak: notities over barrières voor vrouwen en liefhebben' 'Krassen in de lak: notities over barrières voor vrouwen en liefhebben'Lorde 2020, p. 20-31. is de Nederlandse vertaling van 'Scratching the Surface: Some Notes on Barriers to Women and Loving,' een essay dat verscheen in 1978 in The Black Scholar, vol. 9, nr. 7.
De centrale stelling van dit essay luidt dat de strijd van zwarte vrouwen onderling en de strijd van zwarte vrouwen met zwarte mannen de gemeenschappelijke zaak verzwakt.
Allereerst definieert Lorde racisme, seksisme, heteroseksisme en homofobie en stelt dat de vier "genoemde vormen van menselijke blindheid (...) dezelfde wortel (hebben): een onvermogen om in het idee van verschil een dynamische menselijke kracht te zien die, wanneer er gedeelde doelen zijn, eerder een verrijking dan een bedreiging vormt voor het gedefinieerde zelf" (p. 20). In die context is het (anno 1978 in de Verenigde Staten) "pijnlijk om te zien dat zwarte lesbiennes steeds vaker worden aangevallen door zowel Zwarte mannen als heteroseksuele zwarte vrouwen. Daartegenover stelt ze dat Zwarte vrouwen het recht en de verantwoordelijkheid hebben om zichzelf te definiëren en onze bondgenoten te kiezen voor een gemeenschappelijke zaak: met Zwarte mannen tegen racisme, en met elkaar en met witte vrouwen tegen seksisme." (p. 31)
'Oog in oog: Zwarte vrouwen, haat en woede' 'Oog in oog: Zwarte vrouwen, haat en woede' is het derde essay in de bundel.Lorde 2020, p. 32-79. Het is het langste essay, en verscheen in 1983 in verkorte vorm in Essence.
Lorde stelt dat zwarte vrouwen de haat van racisme en seksisme, die ze elke dag ondergaan, internaliseren. Ze reageren die haat op elkaar af.
'Leeftijd, ras, klasse en sekse: vrouwen herdefiniëren verschil' 'Leeftijd, ras, klasse en sekse: vrouwen herdefiniëren verschil'Lorde 2020, p. 80-95. was een voordracht – 'Age, Race, Class and Sex: Women Redefining Difference' – gehouden in het kader van het Copeland Colloquium aan het Amherst College, in april 1980.
In haar voordracht wijst Lorde erop dat in de strijd tegen onderdrukking de verschillen tussen mensen - ras, klasse, leeftijd, geslacht, seksuele oriëntatie - erkend moeten worden; terwijl ze op allerlei gebied, bijvoorbeeld in literatuur en economie, vaak genegeerd worden. Zo is anti-seksisme niet anti-zwart, en zijn lesbiennes ook niet on-zwart.
'Toepassingen van het erotische: het erotische als macht' 'Toepassingen van het erotische: het erotische als macht' ('Uses of the Erotic: The Erotic as Power') verscheen in 1978 als paper voor de 4th Berkshire Conference on the History of Women op het Mount Holyoke College (South Hadley, MA.).Lorde 2020, p. 96-106.
In dit paper roert Lorde een van de kernthema's in haar oeuvre aan: ze beschouwt de erotiek als een onderdrukte, maar belangrijke diepe krachtbron van vrouwen op alle levensgebieden en de tegenpool van pornografie, die gevoel juist misbruikt.
'Toepassingen van woede: vrouwen reageren op racisme' De zesde bijdrage, 'Toepassingen van woede: vrouwen reageren op racisme',Lorde 2020, p. 107-122. was een keynote-presentatie op de conferentie van de National Women's Studies Association, in Storrs, Connecticut, in juni 1981, die oorspronkelijk verscheen onder de titel 'The Uses of Anger: Women Responding to Racism.'
Volgens Lorde ontkennen blanke vrouwelijke academici hun eigen hardnekkige racisme. Woede van zwarte vrouwen is een nuttige reactie op racisme, om een heilzaam klimaat voor hun ontwikkeling te scheppen.
'Poëzie is geen luxe artikel' 'Poëzie is geen luxeartikel'Lorde 2020, p. 123-128. verscheen oorspronkelijk in Chrysalis–A Magazine of Female Culture, nr. 3, in 1977 als 'Poetry is Not a Luxury'.
Poëzie verheldert gevoelens, maakt zaken bespreekbaar en helpt om angst te overwinnen. Er zijn geen nieuwe ideeën nodig, maar wel nieuwe manieren om de oude ideeën voelbaar te maken. Poëzie kan die nieuwe manieren aandragen.
'Seksisme: een Amerikaanse ziekte in blackface' Lorde publiceerde dit artikel, onder de titel 'The Great American Disease,' eerder in The Black Scholar, (10e jaargang, nr. 8/9 (mei-juni 1979).Lorde 2020, p. 129-137.
Dit artikel is een polemiek met de zwarte socioloog Robert Staples, die in het voorafgaande nummer van het tijdschrift het artikel 'The Myth of the Black Macho. A Response to Angry Black Feminists' publiceerde. De strekking van Lordes tekst is dat vrouwenhaat en bestrijding van zwarte feministes zwarte mannen niet helpt.
'Man-kind: een Zwarte lesbische feministische reactie' 'Man-kind: een Zwarte lesbische feministische reactie'Lorde 2020, p. 138-150. werd in 1979 voor het eerst gepubliceerd in Conditions: Four onder de titel 'Man Child: A Black Lesbian Feminist's Response' en gaat over de opvoeding van haar zoon Jonathan: een jongen die een zwarte lesbische moeder heeft.
'Het gereedschap van de meester zal het huis van de meester nooit afbreken'