De massa-executie van politieke gevangenen in Iran in 1988 begon op 19 juli 1988 tijdens het bewind van premier Mir-Hossein Mousavi. Duizenden mensen werden gedurende meerdere maanden zonder geldig rechtsproces geëxecuteerd. De meerderheid van de geëxecuteerden was lid van de grootste oppositiepartij, de Iraanse Volksmoedjahedien, maar ook leden van kleinere, voornamelijk linkse partijen en oppositiegroepen, zoals de Tudehpartij van Iran, de Komala Partij van Iraans Koerdistan en de Democratische Partij van Iraans Koerdistan, waren het doelwit.
Bevel van Khomeini miniatuur|Khomeini's bevel tot executie van de gevangenen Kort voordat de executies begonnen, vaardigde Ayatollah Khomeini een geheim bevel uit dat speciale commissies moesten worden gevormd om de Volksmoedjahidien te bestrijden. Zij zijn volgens Khomeini oorlogsstokers en afvalligen van het islamitische geloof. Op geloofsafval staat de doodstraf in Iran. Door sommigen wordt dit bevel beschouwd als een fatwa.
In het eerste deel van het bevel worden redenen voor de executies genoemd:
Doodscommissies De dag na de publicatie van het bevel werden doodscommissies opgericht om de executies te organiseren. Ze waren samengesteld uit een islamitische rechter, een vertegenwoordiger van het ministerie van Inlichtingen en een openbare aanklager. Leden van de doodscommissie in Teheran waren: Hossein-Ali Nayyeri (toenmalig rechter), Morteza Eshraqi (aanklager van Teheran), Ebrahim Raisi (plaatsvervangend aanklager) en Mostafa Pourmohammadi (vertegenwoordiger van het Ministerie van Inlichtingen in de Evin-gevangenis).An Interview with Scholar and Historian Ervand Abrahamian on the Islamic Republic’s “Greatest Crime”, Centre for Human Rights in Iran
Executies De eerste golf van executies was gericht op de Moedjahedien. Veel ‘rechtszaken’ door de doodscommissies duurden slechts enkele minuten. Het executietempo lag volgens ooggetuigen zo hoog dat de gevangenen in een vorkheftruck werden geladen om in groepjes van vijf opgehangen te worden aan een hijskraan. Na een half uur kwam de volgende groep.Ebrahim Raisi heeft duizenden politieke gevangenen laten executeren, en de kans is groot dat hij nu Irans nieuwe president wordt, trouw.nl, 18 juni 2021. Gearchiveerd op 20 september 2021. Deze executiegolf eindigde op 15 augustus 1988, toen Ayatollah Montazeri erin slaagde de doodscommissie van Teheran te overtuigen om de executies te stoppen met het argument dat het niet volgens de traditie is om gevangenen te executeren tijdens de maand muharram. Het is echter ook mogelijk dat de executies half augustus eindigden, omdat er geen Moedjahedien meer waren om te executeren.
Op 27 augustus 1988 begon de tweede golf die zich richtte op linkse gevangenen in onder meer Evin- en de Gohardashtgevangenis. Deze tweede golf raakte veel meer mensen dan de aanvankelijke fatwa, die gericht was op de Volksmoedjahedien. Er bestaat dan ook het vermoeden van het bestaan van een tweede bevel van Khomeini die de tweede golf van executies inleidde. De doodscommissie vroeg aan de gevangenen: Bent u een moslim? Bidt u? Vast u? Leest u de koran? Geloven uw ouders in de zuilen van de islam? Als de antwoorden op deze vragen in de ogen van de doodscommissie niet afdoende waren, werd de betreffende persoon als een afvallige gezien en naar de galg gestuurd.Key Events of 1988 Massacre of Political Prisoners in Iran, ncr-iran.org. Gearchiveerd op 10 september 2023.
Aantal slachtoffers Amnesty International schatte het aantal executies in 1990 op 2500. Sindsdien heeft het verzamelen van informatie van families, door politieke partijen waarvan de leden betrokken waren en door mensenrechtenorganisaties, het mogelijk gemaakt een lijst met namen op te stellen van 4000 tot 5000 slachtoffers. Ayatollah Montazeri sprak van 2800 tot 3800 geëxecuteerde mensen aan het einde van de eerste twee weken van executies.The Bloody Red Summer of 1988, pbs.org, 25 augustus 2019. Gearchiveerd op 5 oktober 2022. De Volksmoedjahidien schat het aantal slachtoffers op 30.000, wat veel hoger is dan de andere schattingen.
Veroordeling De Iraniër Hamid Nouri was gevangenisbeambte in de Iraanse gevangenis Gohardasht ten tijde van massa-executie in 1988. Hij werd in 2019 opgepakt op de luchthaven van de Zweedse hoofdstad Stockholm en er door de lokale rechtbank eind 2023 tot levenslange opsluiting veroordeeld voor zijn rol bij de executies en folteringen van dissidenten. Reeds in juni 2024 kwam Nouri vrij dankzij een gevangenenruil met de Zweedse EU-diplomaat Johan Floderus en de Zweed Saeed Azizi, die alle twee in Iran opgesloten zaten.
Externe links Blood-soaked Secrets. Why Iran’s 1988 Prison Massacres are Ongoing Crimes against Humanity?, Amnesty International, 2017 The Secret Fatwa: The untold story of the 1988 massacre in Iran (documentairefilm)
Categorie:Geschiedenis van Iran