Overzicht met korte beschrijvingen van rijks- en gemeentelijke monumenten, andere gezichtsbepalende architectuur, bouwwerken met een (historisch) verhaal of die ten minste decennialang als herkenningspunt hebben gediend, in de woonplaats Spijkenisse (zonder Hekelingen).Selectie bedrijfsgebouwen (1986-2007) is gemaakt aan de hand van Bouwend Spijkenisse Doelen van deze lijst: Overzicht van deze gebouwen, op één Wikipedia-pagina. (Beknopte) informatie over deze gebouwen, méér dan past in een Lijst met bijvoorbeeld gemeentelijke en rijksmonumenten, en bovendien van bouwwerken waarvoor onvoldoende informatie beschikbaar is om er een eigen Wikipedia-lemma voor te maken. Summier overzicht van de architectuurgeschiedenis van Spijkenisse. Hulpmiddel, naslagwerk voor huidige en toekomstige onderzoekers en andere geïnteresseerden, bij het lezen van archiefstukken en oude krantenartikelen over bouwwerken in Spijkenisse. Menig oud gebouw heeft in de loop der tijd een andere bestemming gekregen of heeft een gedaantewisseling ondergaan.

Voor een bouwwerk dat als monument is aangemerkt, staat in de kolom Beschrijving een code met link naar de reden daarvan. Daarbij geldt: GM = Gemeentelijk monument ; RM = Rijksmonument. De volgorde in de lijst is op bouwjaar.

Bouwwerk Bouwjaar Architect Locatie Coördinaten Beschrijving Afbeelding Dorpskerk ±1300-1521 Onbekend Kerkring 1 RM 34140 Laat-gotische kruiskerk, oudst bewaard gebleven gebouw in Spijkenisse. Oorspronkelijk gebouwd voor de Rooms-Katholieke dienst, vanaf de Reformatie (in Spijkenisse: 1574) in gebruik als protestantse kerk. thumb|Meer foto's Boerderij Ruyterstee 1620 Onbekend Korte Schenkeldijk 4 RM 34142 Boerderij Ruyterstee is rijksmonument vanwege de rechthoekige kelder onder het woonhuis, daterend uit 1620, die overkluisd is met gemetselde kruisgewelven op drie ronde pijlers. De rest van de boerderij is van jonger datum. thumb|160px|Keldergewelf Ruyterstee Meer foto's 't Oudste Huys 1647 of eerder Onbekend Voorstraat 18 Dit is vermoedelijk het oudste huis van Spijkenisse. Het stond er al bij de grote dorpsbrand van 1648 en overleefde die. Het was in ieder geval al bewoond in 1647 en waarschijnlijk al een halve eeuw daarvóór. In de loop der tijd heeft het vele verschillende functies gehad: smidse, Herberg van het Roode Hart (waar ook rechtszaken, hypotheken, overdracht van huizen en landerijen, erfenissen en boedelscheidingen werden afgedaan), er woonde een meester-chirurgijn en ten slotte twee generaties vlasboeren (Van der Meijde). In de 20e eeuw hield de notaris uit Zuidland er zitting, evenals een neus-, keel- en oorarts. In 1982 kocht de Gemeente Spijkenisse het en werd het tijdelijk Wereldwinkel.Van smidse tot wereldwinkel / H.J. van de Waag en J. de B. (Jan de Baan). - In: Spijkenisse, januari 1983. Begin 1989 werd het gerenoveerd, daarna werd er horeca in gevestigd en kreeg het de naam 't Oudste Huys. thumb|Meer foto's Boerderij Hoogwerf 1764 Onbekend Rozenlaan 2 De geschiedenis van deze boerderij gaat terug tot eind 12e eeuw. De eerste bewoners waren de bedijkers en vervolgens de eerste ambachtsheren van (de polder) Spijkenisse. In ±1250 stond hier al een stenen huis. Eind 14e eeuw werd het huis herbouwd op een terp, wat de boerderij zijn naam gaf: hoge (w)erf. In 1764 werd de oude boerderij afgebroken en een grotere herbouwd. In 1966 brandde deze boerderij af. Daarna is er een bungalow op deze plek gebouwd. De naam van de boerderij leeft voort in de wijk Hoogwerf die om de boerderij heen is gebouwd. thumb|Meer foto's Derde en Vierde heulbrug 1881-1882Monumentaal Nissewaard: Bruggen / Bob Benschop. - In: Groot Nissewaard, d.d. 17 mei 2024 Onbekend Zinkseweg-Breekade resp. Malledijk en Spijkenisse had oorspronkelijk vier heulbruggen over de Vierambachtenboezem: de Eerste (Stationsstraat), Tweede (Karel Doormanstraat), Derde (Zinkseweg-Breekade) en de Vierde (Malledijk). Daarvan zijn alleen de laatste twee nog over. De eerste leeft voort in de straatnaam Eerste Heulbrugstraat.Zie fotogalerij Meer foto's Fotogalerij heulbruggen

Bouwwerk Bouwjaar Architect Locatie Coördinaten Beschrijving Afbeelding Voorstraat 28 midden 19e eeuw of eerder Onbekend Voorstraat 28 Onder andere: Rentenierswoning dijkgraaf Cornelis Huibrecht Huisman (midden 19e eeuw, tot zijn overlijden in 1860), opeenvolgende burgemeesters (tot ±1960?), slager Mol, Fietsspecialist Mons (1963), Uit de historie van "De Hoog-Werf". - In: Groei, jg "4 (1964), nr 1, p.191-194 thumb|200px Molen Nooitgedacht 1860 Onbekend Noordeinde 97-99 RM 34141 Korenmolen, ronde bakstenen stellingmolen, deed als zodanig dienst tot 1965. In 2009 is de molen zeven meter opgehoogd zodat de gemeente haar bouwplannen in de directe omgeving kon realiseren zonder belemmering van de windvang. Vanaf 2010 is er een restaurant in gevestigd. thumb|Meer foto's Gemaal De Vooruitgang 1878 Jan Paul Korte Schenkeldijk Het gemaal De Vooruitgang heeft dienst gedaan tot 2018. Daarna heeft een nieuw gemaal, het gemaal Putten in Hekelingen, de werkzaamheden overgenomen.Rijkswaterstaat - gemaal Putten. Gearchiveerd op 27 januari 2021. thumb|Meer foto's Gemaal De Leeuw van Putten 1881 Jan Paul Noordeinde 93-95 GM 1930/NSW04 Oorspronkelijk stoomgemaal aan het einde van de Vierambachtenboezem. In 1948 schakelde het over op elektriciteit. Het loost het overtollige water van de Vierambachtenboezem via een rioolbuis onder de Schenkelweg in de haven van Spijkenisse. Dit gemaal èn de Vierambachtenboezem zijn nog steeds in gebruik om het overtollige water uit de omliggende polders af te voeren. thumb|Meer foto's Voormalige lagere school en woning 1883 Onbekend Vredehofstraat 12-14 Vredehofstraat 14: 1883-1958: openbare lagere school. Vanaf 1960: verenigingsgebouw en ontmoetingscentrum 't Kontakt. 1983-2014: Jongerencentrum, eerst Ignition, in 1990 TexMex. Sinds begin 2016: woon-zorgcentrum Het Vredehofhuis. De functie van het ernaast gelegen gebouw op nr. 12 fluctueerde met dat van het hoofdgebouw: woonhuis van de hoofdonderwijzer, woonhuis van de beheerder van 't Kontakt, daarna werd het bij het hoofdgebouw betrokken. thumb|Meer foto's 't Oude Raadhuys 1886 (hoofdgebouw), cachot uit 1934 Fop Smit (1817-1887) Noordeinde 7 GM 1930/NSW03 't Oude Raadhuys bestaat uit een voormalig gemeentehuis met aan de achterkant een veldwachterswoning en een cachot. Als gemeentehuis deed het dienst tot 1958. Van 1960-1972 was het openbare bibliotheek. Na restauratie werd het in 1977 omgedoopt tot 't Oude Raadhuys en werd het o.a. gebruikt als galerie, cursusruimte (hoofdgebouw) en atelier (de cellen). thumb|Meer foto's Voormalige pastorie ±1887-1888 Onbekend Karel Doormanstraat 6 Gebouwd als pastorie voor de Nederlandse Hervormde Kerk. In 1958-1959 verbouwd tot bank, die in 1972 overging in Rabobank, met op de BG een wachtruimte, drie gesloten loketten en twee kantoren. De bovenverdieping werd woonhuis voor de kassier.Ned. Herv. pastorie te Spijkenisse verkocht. - In: Nieuwe Brielsche Courant, 1958-08-26, p. 1; en Nieuw gebouw voor Voorschotbank te Spijkenisse. - In: Nieuwe Brielsche Courant, 1959-09-22, p. 1. Gearchiveerd op 13 september 2023. Enkele decennia later kwam er een Italiaans restaurant in. thumb|200px Monument oude Spijkenisserbrug 1900-1903 H.M. Henket Tramdijk GM 1930/NSW05 Monument voor en restant van de eerste Spijkenisserbrug (1903-1978), in de oorspronkelijke kleuren. Aan de overzijde van de Oude Maas, in Hoogvliet, staat eenzelfde brugportaal als monument. Deze Spijkenisserbrug was de eerste vaste-oeververbinding tussen Voorne-Putten en het vasteland. thumb|Meer foto's Doktershuis ± 1910 Onbekend Voorstraat 60 Tot na de Tweede Wereldoorlog was er één huisarts in Spijkenisse. Vanaf ±1910 woonde die hier, en hield hier ook praktijk. In het Dijkslop was de toegang voor patiënten. De laatste huisarts die er woonde, dokter Jurrjens, bleef er ook na zijn pensionering (in ±1986) wonen. Nu is het een groepswoning in het kader van begeleid wonen. thumb|200px Betonnen huizen 1916 Onbekend Nobelstraat Van Bodegom (oprichter en eigenaar van de voormalige Betonfabriek in Spijkenisse) bouwde dit rijtje arbeidershuisjes met vooraan een groter, wit huis voor zijn zoon; deze huizen zijn gebouwd met beton. Aanvankelijk heette deze straat de Betonstraat. In 1948 werd hij hernoemd in Nobelstraat.Zie https://www.grootnissewaard.nl/nieuws/actueel/55147/betonstraat-werd-nobelstraatthumb|200px Museum en groentewinkel Mak 1918Architectuur fietsroute, p. 56 Onbekend Voorstraat 26 GM 1930/NSW06 Voormalig woon-winkelpand, waar tot 1986 de groentewinkel van de gezusters Klaasje en Annetje Mak was gevestigd. Na hun overlijden werd het pand gerestaureerd en kwam er een museum.Museum en Groentewinkel Mak thumb|Meer foto's Eerste woningwetwoningen in Spijkenisse ±1922 A. Dekker (gemeente-architect) Laning Eerste woningwetwoningen in Spijkenisse. thumb|200px Huize Anna Catharina 1929-1930 A. Dekker Vredehofplein 1 / Groene Kruisstraat Eén van de weinige villa's in Spijkenisse van vóór 1950, èn een van de zeer weinige huizen aan het Vredehofplein dat de kaalslag van de laatste decennia van de 20e eeuw heeft overleefd. Het huis was genoemd naar de vrouw des huizes: Anna Catharina Dekker-Baris. Haar man was de architect ervan.Architectuur fietsroute, p. 34 Na het overlijden van het echtpaar Dekker, ±1981, werd het een bedrijfspand en verdween de naam van de gevel. Amsterdamse School thumb|200px Voormalig gemeentehuis 1957 Bureau M.C.A. Meischke Koningin Julianaplein 1 GM 1930/NSW02 Het oude gemeentehuis aan het Noordeinde was te klein geworden. Na jaren van onderhandelen met de Provinciale Staten van Zuid-Holland kon er in 1957 eindelijk een nieuw worden gebouwd. Het gebouw is ontworpen in de stijl van de Delftse School en gebouwd door aannemer Berghout uit Pernis.Mooi Spijkenisse - Gemeentehuizen van Spijkenisse. Gearchiveerd op 13 september 2023. In de voormalige raadszaal, nu trouwzaal, zijn achterin twee glas-in-loodramen uit 1958: links Willem van Oranje, symbool van het gezag en het handhaven van de wet, rechts Hugo de Groot, die de grondslag legde voor de wetgeving. Omdat Spijkenisse snel zou gaan groeien, was bij de oplevering in 1957 al te voorzien dat het gebouw snel te klein zou zijn. Rond 1962 kwamen er noodgebouwen achter en naast het gebouw en in de loop der jaren werden er elders in de gemeente kantoorruimte en andere gebouwen in gebruik genomen. Als gemeentehuis heeft het dienst gedaan tot 1984. Tegenwoordig wordt het gebouw gebruikt als trouwlocatie en zijn er enkele stichtingen in gehuisvest. thumb|Meer foto's