Een haven is een deels omsloten stuk water, dat gebruikt kan worden als ligplaats of aanlegplaats voor vaartuigen, vooral schepen. Wanneer de term haven zonder precisering of context gebruikt wordt, bedoelt men gewoonlijk een overslaghaven, waar goederen en ook mensen aan boord of van boord gaan. Havens kunnen echter sterk van elkaar verschillen, zo zijn er vissershavens, vluchthavens, museumhavens en nog vele andere. Een ander belangrijk onderscheid is dat tussen binnenhavens en zeehavens. Die laatste zijn vanwege de grotere schepen gewoonlijk veel grootschaliger en kunnen het karakter van een stad bepalen: een havenstad.
Het begrip rede is ruimer dan het begrip haven: een rede kan een haven zijn, maar ook een geschikte aanlegplaats voor de kust, bijvoorbeeld de vroeger zeer belangrijke Rede van Texel.
Grootste havens De haven van Shanghai is sinds 2005 de grootste haven ter wereld, Singapore is sindsdien nummer twee. De haven van Shanghai sloeg in 2015 ruim 36,5 miljoen containers over, Singapore haalde net niet de 31 miljoen containers. De haven van Rotterdam, elfde wereldwijd in containertrafiek, is de grootste haven van Europa. De haven van Antwerpen is veertiende op de wereldranglijst voor containertransport.World Port Rankings 2015 - AAPA (American Association of Port Authorities), geraadpleegd op 12 augustus 2017
De haven van Duisburg is de grootste binnenhaven ter wereld.
Soorten havens thumb|Jachthaven van Russell, Nieuw-Zeeland thumb|Bonapartedok van de Antwerpse haven thumb|Zeehaven van Dublin, Ierland Havens zijn onder andere in te delen naar:
gebruiksdoel en scheepstype ligging, beheer, grootte, vorm en ontstaanswijze.
Gebruiksdoel en scheepstype bulkhaven of grondstofhaven, voor bulkgoed; eventueel met specialisatie nattebulkhaven, waar vloeistoffen vaak in een semi-continu proces verwerkt worden en drogebulkhaven bunkerhaven, waar schepen brandstof en andere voorraad innemen containerhaven doorvoerhaven, vanwaaruit de aangevoerde goederen verder getransporteerd worden ijsvrije haven jachthaven of watersporthaven kolenhaven, met voorzieningen voor het laden, lossen en opslaan van steenkool marinehaven museumhaven oliehaven, met voorzieningen voor olietankers onderzeeboothaven overnachtingshaven overslaghaven strafhaven, voor vaartuigen waar overheidsbeperkingen op rusten, vaak voor bestuursdwang of in afwachting van betaling vissershaven (zie ook: Lettercode van de thuishaven) vluchthaven of uitwijkhaven woonhaven, voor woonboten
Ligging, beheer, grootte, vorm of ontstaanswijze bijhaven, een kleinere of gespecialiseerde of minder belangrijke haven bij een andere haven binnenhaven caissonhaven, een veelal tijdelijke haven, waarvan de omtrek bestaat uit caissons insteekhaven, de invaart maakt een hoek met de vaarweg langshaven, evenwijdig aan de vaarweg; is soms niet meer dan een gemarkeerde ligplaats langs de vaarweg mainport natuurlijke haven, beschut water, niet per se een scheepshaven gemeentehaven stadshaven thuishaven, de haven waar een schip vandaan komt voorhaven, waar schepen kunnen wachten tot ze verder kunnen naar hun bestemming zeehaven, waar zeeschepen kunnen afmeren diepzeehaven gelegen in de monding van een rivier of aan de kust rivierhaven, aan een rivier; het begrip binnenhaven is ruimer
Het woord haven wordt ook gebruikt voor plekken die qua functie op havens lijken: luchthaven parkeerhaven vrijhaven
Rangschikking Top 10 havens wereldwijd 2015 (metrische tonnen goederenoverslag)
Ranglijst Wereld Haven / Stad Land Goederenoverslag in miljoen ton 1 Shanghai China 646 2 Singapore Singapore 575 3 Qingdao China 476 4 Guangzhou China 475 5 Rotterdam Nederland 466 6 Port Hedland Australië 452 7 Ningbo China 448 8 Tianjin China 440 9 Busan Zuid-Korea 347 10 Dalian China 320
Top 10 havens in Europa 2015 (metrische tonnen goederenoverslag) Ranglijst Europa Ranglijst Wereld Haven / Stad Land Goederenoverslag in miljoen ton 1 5 Rotterdam Nederland 466 2 17 Antwerpen België 208 3 29 Hamburg Duitsland 137 4 41 Amsterdam Nederland 98 5 44 Algeciras Spanje 91 6 46 Marseille Frankrijk 81 7 55 Bremen / Bremerhaven Duitsland 73 8 56 Novorossiejsk Rusland 73 9 60 Valencia Spanje 69 10 62 Le Havre Frankrijk 68
Belangrijke havengebieden in Nederland Haven van Amsterdam Haven van Delfzijl Eemshaven Haven van Harlingen Haven van Hengelo Haven van Meppel Haven van Moerdijk Haven van Zeeland (vormt samen met Haven van Gent de North Sea Port) Haven van Rotterdam Haven van Terneuzen Haven van Veghel Haven van Vlissingen Rijnhaven van Wageningen Haven van IJmuiden Noord- en Oostkanaalhaven in Nijmegen
Belangrijke havengebieden in België Haven van Antwerpen Haven van Brugge (Zeebrugge) Haven van Brussel Haven Genk Haven van Gent (vormt samen met Haven van Zeeland de North Sea Port) Haven van Oostende
Belangrijke militaire havengebieden in België Operationeel Commando Zeebrugge Directie Vorming van de Marine Sint-Kruis (Brugge) Eguermin MarineKazerne Oostende Antwerpen Detachement
Belangrijke havengebieden in Duitsland Haven van Hamburg Duisburg (grootste binnenhaven ter wereld) Bremerhaven, havenstad die samen met Bremen een deelstaat vormt Wilhelmshaven
Formaliteiten Wanneer een zeeschip een haven binnenvaart dient deze een zeebrief te kunnen tonen.
Zie ook Havenarts