Gnathifera (van het Griekse gnáthos, 'kaak', en het Latijnse -fera, 'dragen') is een clade van kleine ongewervelde dieren die worden gekenmerkt door hun goed ontwikkelde kaken van chitine. Gnathifera omvat de fyla Gnathostomulida, Rotifera en Micrognathozoa. De pijlwormen (Chaetognatha) zijn nauw verwant aan deze clade maar vallen er vermoedelijk buiten. Samen met de Gnathifera vormen deze organismen een grotere clade, met de enigszins lijvige naam Chaetognathifera.
De groep wordt vaak ondergebracht in de groepering Spiralia: dieren die een protostome ontwikkeling vertonen met spiraalklievingen. Binnen de Gnathifera bevinden zich enkele van de meest talrijke diergroepen ter wereld. Raderdiertjes behoren tot de meest diverse en algemeen voorkomende dieren in zoetwatermilieus. Pijlwormen maken deel uit van het mariene plankton.
Beschrijving Het meest onderscheidende kenmerk van Gnathifera is de aanwezigheid van complexe gesclerotiseerde monddelen die opgebouwd zijn uit chitine. Bij de meeste soorten bevindt de anus zich aan het dorsale oppervlak van het dier. Bij Micrognathozoa en Gnathostomulida vormt de anus zich tijdelijk voor het uitstoten van afvaldeeltjes.
Zowel Gnathostomulida als Micrognathozoa zijn eenvoudig in hun interne organisatie, hebben geen coeloom (acoelomaat). Raderdiertjes zijn pseudocoelomaat; de lichaamsholte is hier niet volledig door mesoderm omgeven. Pijlwormen bezitten een echt coeloom. Gnathostomulida en pijlwormen zijn tweeslachtig. Micrognathozoa planten zich vermoedelijk voort via parthenogenese, er zijn namelijk geen mannelijke individuen waargenomen. Bij raderdieren komen zowel mannetjes als vrouwtjes voor, met uitzondering van de klasse Bdelloidea.
Ontwikkeling Gnathifera hebben doorgaans een directe ontwikkeling: de larven lijken op de adulten. Uitzonderingen zijn enkele bijzondere raderdiertjes met secundair geëvolueerde tussenstadia in de ontwikkeling. Hoewel Gnathifera deel uitmaakt van de hierop gedefinieerde groep Spiralia, vertonen de raderdiertjes en Chaetognatha geen spiraalklievingen in hun ontwikkeling. Bij veel soorten is de ontwikkeling beperkt bekend.
Indeling thumb|Een raderdiertje (Bdelloidea) De Gnathifera en verwante pijlwormen behoren tot de taxonomische groepering Spiralia, vermoedelijk de eerste afsplitsing hierbinnen (basale clade). In verschillende fylogenetische analyses vormen de pijlwormen (Chaetognatha) de zustergroep van de overige Gnathifera.
De Rotifera omvatten vier subgroepen: Seisonida, Acanthocephala, Bdelloidea en Monogononta. De Acanthocephala werden traditioneel niet tot de raderdieren gerekend. Inmiddels is echter duidelijk dat de raderdieren zonder de Acanthocephala parafyletisch zijn. Zodoende werd voor deze inclusieve groep de naam Syndermata geïntroduceerd, maar de naam Rotifera voor het hele fylum heeft de voorkeur. Over de precieze onderlinge verwantschappen tussen deze groepen bestaat nog geen sterke consensus.
Referenties
Categorie:Dierenrijk