De radio- en televisietoren Markelo is een betontoren met zendmast bij Markelo in de Nederlandse gemeente Hof van Twente. Het gebouw staat naast de Schipbeek nabij de kruising Larenseweg in de buurtschap Markelosebroek. Het is het hoogste gebouw van Overijssel.Al 60 jaar hoogste gebouw Overijssel, maarkelsnieuws.nl, 18 maart 2019 Vanaf de toren werden en worden radio- en televisie-uitzendingen, dataverkeer en (mobiele) telecommunicatie doorgegeven.
Op 4 september 1958 werden de eerste twee FM-zenders in de toren voor de NRU geactiveerd.FM-zenders van Hengelo naar Markelo, Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant, 29 augustus 1958 De eerste televisiezender in de toren is op 26 november 1958 in gebruik genomen.Markelo geeft beter zicht op Bussum TELEVISIETOREN WAARSCHIJNLIJK 27 JANUARI OFFICIEEL IN GEBRUIK, Deventer Dagblad, 29 november 1958 De openingsceremonie vond plaats op 23 januari 1959.TV-toren Markelo zendt nu pas officieel uit, Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant, 24 januari 1959 De toren, is van hetzelfde model als de televisietoren van Roermond.
Voorgeschiedenis De Nederlandse regering richt in 1935 de N.V. Nozema op. Deze kreeg op grond van de Radio‐Omroep‐Zender‐wet een monopolie op de distributie van omroepsignalen (eigenaar van omroepzenders en masten). Tot 1990 waren de rijksambtenaren van de PTT verantwoordelijk voor het beheer van omroeptorens, masten en zendmiddelen voor de omroepen. In 1954 nam de regering het besluit televisie landelijk in te voeren. Behalve de zender Lopik en de Philips zender in Eindhoven kwamen er ook televisiezenders in de gemeentes Smilde, Goes, Markelo, Roermond en een tijdelijke zender in Mierlo.
Het ANP liet weten dat de torens in Markelo en Roermond 113 meter hoog zouden worden, en met een 57 meter lange mast, totaal 170 meter.Markelo krijgt radiotoren van 113 meter hoogte, Twentsch dagblad Tubantia, 17 augustus 1955 De architect schreef daarna in een vakblad dat de torens 112 meter boven het terrein zouden komen te staan, en met een mast van 53 meter totaal 165 meter hoog.Radiotorens te Roermond en Markelo, Bouw; centraal weekblad voor het bouwwezen, jrg 10, 1955, no. 47, 19 november 1955 Ten slotte verscheen in de pers het bericht dat de torens 175 meter hoog zouden worden, met een 63,5 meter lange mast.Gigantische toren van 175 m. hoog Twentche courant, 13 oktober 1955 De verwarring is sindsdien compleet.T.V.- en radiotorens verrijzen,De Gooi- en Eemlander, 2 september 1955
Constructie In opdracht van de Nozema (in nauwe samenwerking met de PTT) werd op 1 september 1955 begonnen met de bouw.Bossche aannemer bouwt bij Markelo gigantische toren van 175 meter hoog, Provinciale Noord-Brabantsche courant, 21 oktober 1955 Die verliep niet zonder problemen. Toen een kwart van de uiteindelijke hoogte was bereikt bleek de toren ovaal en scheef te staan. Volgens een ingezonden brief in de Volkskrant zou de toren wel 23 cm uit het lood staan.Scheve toren, de Volkskrant, 23 maart 1957 Dat werd eerder ontkend door de directie, die sprak over centimeters.Markelo's TV-toren vertoont afwijking van centimeters, Het Parool, 11 mei 1956 Het voor de bouw gebruikte systeem van glijbekisting bleek niet goed toegepast.Markelo wordt geen Pisa, Bouw; centraal weekblad voor het bouwwezen, jrg 11, 1956, no. 47, 4 augustus 1956 Na een bouwstop en correctie kon de toren worden afgebouwd, maar de bouwfout is nog zichtbaar.
Het werd niet nodig geacht de Rijksgebouwendienst voor en tijdens de bouw toezicht te laten houden in Roermond en Markelo.
Op donderdag 24 oktober 1957 werd het hoogste punt van de betonbouw bereikt, op een hoogte van 108,5 meter (ca. 121 meter boven NAP).Bouwtekening Radiotorens te Roermond en te Markelo, Bouw; centraal weekblad voor het bouwwezen, jrg 14, 1959, no. 38, 19 september 1959Gistermiddag werd het zogenaamde „richtemoal” gevierd, TC Tubantia, 25 oktober 1957Televisietoren te Markelo op hoogte, Deventer Dagblad, 25 oktober 1957
Het gebouw telt 25 verdiepingen en staat op een 12-kantige funderingsplaat met een middellijn van 23 meter, waarin ruim 1 km spoorrails zijn verwerkt.Radiotorens te Roermond en te Markelo, Bouw; centraal weekblad voor het bouwwezen, jrg 14, 1959, no. 38, 19 september 1959 De bovenkant van de funderingsplaat is tevens keldervloer.Voet van de televisietoren staat vast in de grond In Maart begint de bouw bovengronds, TC Tubantia, 1 december 1955 Van de bijna 113 meter hoge betonconstructie staat 108,5 meter boven het maaiveld, oftewel zo'n 121 meter boven NAP (dat is inclusief de betonnen kroon). Het dak bevindt zich op een hoogte van 102 meter (NAP: +12,7 m). De inwendige doorsnede van de torenschacht is bijna 12 meter. De torenwand is sinds de noodrestauratie van 1966 zo’n 20 cm dik.Gegroeide tv-toren veroudert een beetje, TC Tubantia, 16 maart 1965TV-TORENS IN VERVAL DOOR SLECHT BETON, Trouw (krant), 24 maart 1966 Ter verfraaiing en versteviging van de wand zijn er aan de buitenkant 12 verticale ribben aangebracht over de volle 19 verdiepingen van de schacht. Aan de voet van de toren zijn tussen deze verticale ribben een extra buitenwand van prefab betonplaten geplaatst, waarin de noodzakelijke deur en roosteropeningen zijn opgenomen en is afgewerkt met baksteen.
Rondom de 37 cm dikke vloer van de 20e en 21e verdieping zijn bordessen aangebracht met een buitendiameter van 20 meter, deze zijn aan de buitenzijde afgesloten met prefab betonplaten en voorzien van aluminium ramen. De 20e verdieping bevat in het midden van de toren de oorspronkelijke tv-zenderruimte, met een inwendige diameter van 11,50 m. Om deze ruimte liggen in een ringvorm de bijbehorende werkvertrekken, meetkamers, magazijn, kantine, garderobe met toilet, enz. De verdieping 21 waarvan de vloer is gebouwd op een hoogte van ca. 81,5 meter, is oorspronkelijk bestemd voor tv-reportage doeleinden en wordt dan ook wel de reportagering genoemd. Met de komst van satellietwagens (vanaf 1993) is deze functie verloren gegaan.Mobiele nieuwsvoorziening met satelliet en grondstation, NRC Handelsblad, 24 januari 1991
Voor de functie van straalverbindingstoren zijn er rond de etages 23, 24 en 25, op een hoogte van 90, 94,2 en 98,5 meter open bordessen aangebracht. Deze hebben een uitwendige diameter van 18 meter en zijn voorzien van een stalen balustrade. Op de bovenste etage bevindt zich de liftmachineruimte, de ingang van de buismast en is er een watertank geplaatst.
De voet van de 56 meter lange mast staat op 98,5 meter hoogte in de toren op de vloer van de bovenste verdieping. De buismast met een diameter van 1,6 meter staat aan de onderkant ingeklemd in een 10 meter lange betonnen koker die uitwendig wordt gesteund door het zestal portalen, die de ondersteuning van de stalen antennemast vormen. Van de buismast steekt ca. 32 meter boven de toren uit, en met de 14 meter lange vakwerkmast werd de toren ca. 154,5 meter hoog.„Reus van Markelo” brengt t.v. in het oosten, De Gooi- en Eemlander, 24 januari 1959 In verband met de komst van het tweede tv-net werd de mast in 1965 met ruim 15 meter verhoogd tot 170 meter.Markelo gaat dinsdag zenden, Het Vrije Volk, 15 april 1966
Als gevolg van de slechte staat van de tv-antennes, en de komst van het derde tv-net werd in 1986, de in 1965 geplaatste vakwerkmast, met de mantel van rode en witte polyester platen geheel verwijderd. In de plaats kwam een 1,6 meter dikke, en 18,7 meter lange rood-wit gekleurde, met glasvezelversterkte kunststof cilinder, met daarin de UHF-zendantenne voor de twee tv-zenders. Met aan de onderkant een stalen koppelstuk/voetstuk, en aan de bovenkant de stalen kap, was deze constructie zo'n 20 meter lang.
In 2007 zijn de analoge tv-antennes verwijderd en is de mast daardoor 20 meter ingekort naar 154,5 m (maaiveldhoogte).Televisietoren Markelo raakt 'schoorsteen' kwijt, TC Tubantia, 3 december 2007. op 30 december 2024
Gebruik Anno 2020 zijn er tien verdiepingen (10 x 50 m²) door eigenaar Cellnex (voorheen Alticom) ingericht als datacenter en verhuurd.
In 2008 werd er op de (rood gekleurde) vakwerkmast een stalen zuil met witte antennedozen geplaatst ten behoeve van digitale mobiele televisie (DVB-H). Eind 2013 werd deze weer verwijderd, aangezien KPN in 2011 is gestopt met het aanbieden van deze dienst.Mobiele ether-tv van KPN stopt, Tweakers, 30 maart 2011 Sindsdien is televisie alleen te ontvangen via de zend/ontvanginstallaties voor mobiel internet, die op en aan de toren zijn bevestigd.
Via de mast worden de volgende radiozenders uitgezonden: DAB+ 11C Landelijk commercieel 12C NPO 6B Regionaal (Oost en Noordoost Nederland) 11B MTVNL
FM Radio Veronica 1,3 kW 91,0 MHz NPO Radio 4 81 kW 91,4 MHz RadioNL 0,59 kW 93,5 MHz Radio Oost 5 kW 95,6 MHz NPO 3FM 81 kW 96,2 MHz NPO Radio1 81 kW 98,4 MHz Radio 538 0,3 kW 102,7 MHz Radio 10 11 kW 103,1 MHz NPO Radio2 81 kW 104,6 MHz
Zie ook Geschiedenis van de Nederlandse televisie Lijst van omroepzendmasten in Nederland
Externe links Omroep Zender Museum Canon van de Telecommunicatie Kathrein broadcast antennas
Categorie:Radio- en televisietoren in Nederland Categorie:Straalverbindingstoren