thumb|Brief 27 (nummering van Gebhardt) van Benedictus de Spinoza aan Willem van Blijenbergh, geschreven in Voorburg op 3 juni 1665. In het Nederlands. thumb|Deel van een brief van Spinoza aan Henry Oldenburg over een proef met de mechanica van Descartes, Brief 6 (in beide nummeringen), eind 1661. In het Latijn. De Epistolae (Brieven) van Spinoza zijn de briefwisseling tussen de Nederlandse filosoof Benedictus de Spinoza (1633-1677), verschillende bekende geleerden en Spinoza's bewonderaars. Er zijn 88 brieven over meestal filosofische onderwerpen overgeleverd: 50 van Spinoza en 38 van zijn correspondenten, 52 in het Latijn en 26 in het Nederlands.
Spinoza's volgelingen in Amsterdam gaven de Epistolae na diens overlijden uit in de Opera Posthuma (Nederlandse vertaling: De nagelate schriften, 1677)Uitgaven onder meer van de Italiaanse uitgeverij Quodlibet: quodlibet.it Opera posthuma F. Mignini ed., Amsterdam 1677. Fotografische reproductie. Op het titelblad van het hele werk staat als auteur "B.d.S" met Hamburg in plaats van Amsterdam om vervolging te voorkomen. De brieven gaan over onderwerpen uit de werken van Spinoza (bijvoorbeeld oneindigheid en attributen (eigenschappen) van "God", Spinoza's aanduiding voor het heelal) maar ook over bijvoorbeeld geestverschijningen en wetenschappelijke ontdekkingen als het vacuüm.
Spinoza bewaarde de ontvangen brieven en de kladversies van zijn verstuurde brieven. Het project Spinozas Web meldde in 2017 dat er nog zeker 36 brieven van Spinoza zijn gevonden."As compared with other philosophers of the period, Spinoza wrote relatively few letters. In the 1677 Opera posthuma, 75 letters were included, both from and to Spinoza, with the explicit intention to clarify his philosophy. Subsequently, several other letters have been discovered, bringing the total number to 88. Preliminary research has now established that at least 36 more letters can be postulated, and many of them dated exactly. This investigation will also correct the chronology. All this is essential for a future critical edition of Spinoza’s correspondence, as planned by the ‘Groupe de recherches spinozistes’." Spinoza’s Web An Outline of the Research Project at its Launch, as from February 2017
Citaat over vriendschap Wat is er mooier dan vriendschap met liefhebbers van de waarheid? Die kunnen we vertrouwen.
Correspondenten Onder meerspinozaweb.org/letters de volgenden, met de jaren van hun briefwisseling: Pieter Balling, 1664 Willem van Blijenbergh, 1664-1665 Een Dordtse graanhandelaar, regent en schrijver (1632–1696), die met Spinoza correspondeerde over de vrije wil en na Spinoza's dood boeken uitbracht tegen diens Tractatus theologico-politicus en Ethica. Het gaat om WvB aan Spinoza (Gebhardt brief 18: 12-12-1664, 20: 16-01-1665, 22: 19-02-1665, 24: 27-03-1665) en Spinoza aan WvB (Gebhardt brief nummer 19: 05-01-1665, 21, 23: 13-03-1665, 27: 03-06-1665). Albert Burgh (franciscaan), 1675 De franciscaan Albert Burgh (1650-1708) schreef Spinoza vanuit Rome om zijn rationalistische dwalingen en ongeloof in Christus te bestrijden. Spinoza's antwoord is beroemd: het is belachelijk dat de Rooms-Katholieke Kerk de mensen die door de duivel misleid worden tot in de eeuwigheid verdoemt, terwijl de duivel zelf ongestraft blijft. Johannes Bouwmeester, 1665-1666, 1673 Hugo Boxel Danielsz, 1674Coppens, Gunther (2004) Spinoza et Boxel: Revue de métaphysique et de morale (), p. 59-72. Robert Boyle, 1663 Johann Ludwig Fabritius, 1673 Johann Georg Graevius, 1673 Johannes Hudde, 1666, 1671 Jarig Jelles, 1667, 1669, 1671, 1673-1674 Gottfried Leibniz In 1676 kwam Leibniz bij Spinoza op bezoek en ze bespraken onder meer de zielsverhuizing bij Pythagoras.Leibniz hield zijn bezoek geheim. Hij publiceerde in 1714 een gematigde visie waarin geloof en wetenschap niet met elkaar strijdig zijn. Johan van der Meer, 1666 Lodewijk Meyer, 1663 Henry Oldenburg, 1661-1663, 1665, 1675-1676 Petrus Serrarius (Pieter Serrurier) bracht Oldenburg, secretaris van de Royal Society in Londen, met Spinoza in contact en diende als koerier. Jacob Ostens, 1671 Jan Rieuwertszn Sr., 1674 George Hermann Schuller, 1674-1676 Niels Stensen (Nicolaus Steno), 1671 Ehrenfried W. von Tschirnhaus, 1674-1676 Spinoza begon een correspondentie met de Duitse natuur- en wiskundige Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, die in Leiden gestudeerd had. Volgens Jonathan Israel werd Spinoza in zijn laatste jaren vooral gestimuleerd door de discussies met von Tschirnhaus over onder meer de vrije wil, de motivatie van de mens en Descartes' wetten van de beweging. Von Tschirnhaus kwam bij Spinoza op bezoek en kreeg via Spinoza contact met Henry Oldenburg, de secretaris van de Royal Society in Londen. Lambert van Velthuysen, 1671, 1675 De Utrechtse arts Lambert van Velthuysen (1622-1685) had kritiek op het godsbeeld van Spinoza. Hij beschuldigde Spinoza van blinde overgave aan het noodlot: fatalisme.Kuypers, Etienne L.G.E. (1993) Sporen Van Spinoza, p. 138 Google Boeken De God die Spinoza schetste, had geen goddelijke wil en daardoor was volgens Van Velthuysen God niet meer de maatstaf voor 'goed' en 'kwaad'. Moraal en deugdzaamheid kwamen zo in gevaar, wat tot onzekerheid leidde. Ook werd zo de waarde van de Bijbel aangetast. Want als God geen moreel oordeel gaf, dan was de Bijbel weinig meer dan retoriek. Spinoza was niet onder de indruk en stuurde Van Velthuysen een gepeperde brief.Coppens, Gunther; Theo Verbeek, Han van Ruler e.a. (2004) books.google.nl Spinoza en het Nederlands cartesianisme (redactie Gunther Coppens), Acco, Leuven, p. 61 Desondanks hielden Spinoza en Van Velthuysen contact: vanaf 1673 bezochten ze elkaar regelmatig en hielpen elkaar bij het uitgeven van teksten. Beiden kozen dezelfde kant van Descartes in zijn conflict met de Utrechtse theoloog Voetius.Krop, Henri; Spinoza en het calvinistisch cartesianisme van Lambertus Van Velthuysen (1622-1685) In: Coppens, Gunther; Theo Verbeek, Han van Ruler e.a. (2004), p. 61-78 Simon Joosten de Vries, 1663
Tabel
Als datum wordt de dagtekening van de brief vermeld, met eventuele correctie van de Oude/Nieuwe Stijl (tijdrekening). Een greep uit de brieven:wikisource Epistolae (Benedictus de Spinoza) spinozaweb.org/letters users.telenet.be/rwmeijer spinoza.tk archief.amsterdam NummerGebhardtnummer"Epistolarum numeri". Op de laatste twee bladzijden staat een concordantie: VanAfzenderAanGeadresseerdePlaatsAfzenderDagMaandJaarOnderwerpTaal 01 I 01 I Oldenburg, Henry Spinoza, Benedictus de Londen 16/26 08 1661 God, uitgebreidheid Latijn 02 II 02 II Spinoza Oldenburg 09 1661 Attributen (eigenschappen) van God, Ethica deel 1 axioma's, stelling 1-4, fouten van Descartes en Francis Bacon (1561-1626) Latijn 03 III 03 III Oldenburg Spinoza Londen 27 09 1661 Bestaan van God, Ethica deel 1 axioma's, belooft boek van Robert Boyle te sturen Latijn 04 IV 04 IV Spinoza Oldenburg 10 1661 Kort antwoord op vragen, gaat naar Amsterdam Latijn 05 V 05 V Oldenburg Spinoza Londen 11/21 10 1661 Stuurt het boek van Robert Boyle: De Nitro, Fluiditate, & Firmitate en ?? Latijn 06 VI 06 VI Spinoza Oldenburg 1661? Dank voor en commentaar op het boek van Robert Boyle De Nitro, Fluiditate, & Firmitate, met tekeningen. Latijn 07 VII 07 VII Oldenburg Spinoza Boyle bedankt Spinoza via Oldenburg voor het commentaar. B. had geen tijd om zelf te antwoorden en moest zich verdedigen tegen aanvallen op zijn boeken over druk en uitzetting van gassen. De Royal Society is opgericht. Oldenburg roept Spinoza op om te publiceren in zijn vrije Republiek (der zeven provinciën). Latijn 08 VIII 11 XI Oldenburg Spinoza Londen 03 04 1663 Antwoord op brief 6? Latijn 15 XV 32 XXXII Spinoza Oldenburg 11 1665 Samenhang van de natuur, Christiaan Huygens Latijn - - Balling, Pieter Spinoza 26 06 1664 61 LXI 17 XVII Spinoza Balling, Pieter 20 07 1664 26 XXVI 08 VIII Vries, Simon Joosten de Spinoza Amsterdam 24 02 1664 Bespreekt met een groep Spinoza's werk.www.spinozaetnous.org Lettre 8. Franse vertaling. Stelt twee vragen over de natuur in de Ethica en de mening van anderen. Noemt Casearius, Borelli, Tacquet en Clavius. Vraagt naar Ethica deel 1 stelling 8 opmerking 3 en stelling 19 opmerking 2 Latijn 27 XXVII 09 IX Spinoza Vries, de 1663 Onderscheidt verschillende soorten definities en verduidelijkt zijn mening. Latijn 28 XXVIII 10 X Spinoza Vries, de Rijnsburg 1663? Antwoord over bewijzen en eeuwigheid. Latijn 29 XXIX 12 XII Spinoza Meijer, Lodewijk 20 04 1663 Oneindigheid Latijn 31 XXXI 18 XVIII Blijenbergh, Willem van Spinoza Dordrecht 12 12 1664 "Mijn Heer en onbekende Vrient..." Nederlands 32 XXXII 19 XIX Spinoza Blijenbergh "Op de Lange bogart" 05 01 1665 Nederlands 33 XXXIII 20 XX Blijenbergh Spinoza Dordrecht 16 01 1665 "Mijn Heer en waarde Vrient" Nederlands 34 XXXIV 21 XXI Spinoza Blijenbergh - - - 1665 Latijn (geen Nederlands?) 35 XXXV 22 XXII Blijenbergh Spinoza Dordrecht by de groote kerck 19 02 1665 Nederlands 36 XXXVI 23 XXIII Spinoza Blijenbergh Voorburg 13 03 1665 Nederlands 37 XXXVII 24 XXIV Blijenbergh Spinoza Dordrecht 27 03 1665 Nederlands 38 XXXVIII 27 XXVII Spinoza Blijenbergh Voorburg 03 06 1665 Nederlands 39 XXXIX 34 XXXIV Spinoza Hudde, Johannes Voorburg 07 01 1666 God Latijn 40 XL 35 XXXV Spinoza Hudde Voorburg 10 04 1666 God Latijn 41 XLI 36 XXXVI Spinoza Hudde? 05 1666 God Latijn 42 XLII 37 XXXVII Spinoza Bouwmeester?, I. B. 10 06 1666 De beste methode om kennis te verwerven. (?) Latijn 50 L 50 L Spinoza Jelles, Jarig? 02 06 1674 Verschil tussen Thomas Hobbes en Spinoza over politiek en God. Latijn 51 LI 45 XLV Leibniz Spinoza Frankfurt 05 styl 10 1671 Latijn 52 LII 46 XLVI Spinoza Leibniz Den Haag 09 11 1671 Latijn 61 LXI 57 LVII Tschirnhaus? Spinoza 08 10 1674 Verschil tussen Descartes en Spinoza over de vrije wil. Latijn 62 LXII 58 LVIII Spinoza Schuller? 10 1674 Vrijheid Latijn 63 LXIII 59 LIX Tschirnhaus Spinoza 05 01 1675 Roept Spinoza op om boeken over Verbetering van het verstand en Ethica uit te brengen, de definitie van beweging en het verschil tussen ware en adequate ideeën. (commentaar: Tractatus de Intellectus Emendatione?) Latijn 64 LXIV 60 LX Spinoza Tschirnhaus? 01 1675 Verschil tussen ware en adequate ideeën, alleen uiterlijk (?). Kort over andere zaken. Latijn 65 LXV 63 LXIII Schuller? Spinoza 25 07 1675 Stelt vier vragen over de attributen (eigenschappen) van God. Latijn 66 LXVI 64 LXIV Spinoza Schuller? 29 07 1675 Antwoordt over de eerste drie geprezen boeken van de Ethica, die in handen van een vriend moeten komen. (?) Latijn 67 LXVII 65 LXV Tschirnhaus? Spinoza 12 08 1675 Vraagt of er twee of meer attributen (eigenschappen) van God bestaan. [commentaar: behalve uitgebreidheid (massa) en denken?] Latijn 68 LXVIII 66 LXVI Spinoza Tschirnhaus? 18 08 1675 Verwijst naar Ethica deel 1 stelling 10 en Ethica deel 2 stelling 7 Scholium [Opmerking]. Latijn 69 LXIX 80 LXXX Tschirnhaus? Spinoza 02 05 1676 Vraagt hoe de brieven over het oneindige (Brief 29) begrepen moet worden. Latijn 70 LXX 81 LXXXI Spinoza Tschirnhaus? 05 05 1676 Legt zijn standpunt over de oneindigheid uit. Latijn 71 LXXI 82 LXXXII Tschirnhaus? Spinoza 23 06 1676 Vraagt hoe volgens Spinoza de verscheidenheid van de dingen a priori uit de uitgebreidheid afgeleid kan worden. Latijn 72 LXXII 83 LXXXII Spinoza Tschirnhaus? 15 07 1676 Spinoza legt dit uit. Latijn geen nummer 84 LXXXIV Spinoza Een vriend? - - - - Over Spinoza's Tractatus politicus Latijn
Externe links wikisource Epistolae (Benedictus de Spinoza) Epistolae 1-4, 8, ander antwoord op 6, 15, 26-29, 39-42, 50, 61-71, 72? ("LXII" (62) vergissing, moet LXXII (72) zijn?) users.telenet.be/rwmeijer spinoza.tk PDF van de Latijnse tekst. home.kpn.nl/rudolf.meijer Latijnse tekst van een bloemlezing van de brieven (Epistolae). Verder drie werken van Benedictus de Spinoza: Ethica ordine geometrico demonstrata, Tractatus de Intellectus Emendatione en Tractatus Politicus.