Milena Jesenská (Praag, 10 augustus 1896 - Ravensbrück, 17 mei 1944) was een Tsjechisch journaliste, schrijfster en vertaalster. Ze is vooral bekend door het boek Brieven aan Milena van de Boheemse schrijver Franz Kafka.
Jeugd en loopbaan Jesenská werd in 1896 geboren in Praag, Oostenrijk-Hongarije (thans Tsjechië). Haar autocratische vader Jan was tandarts en kaakchirurg, en professor aan de Karelsuniversiteit in Praag.Pijn in het hart van midden-Europa Biografie maakt Milena Jesenská tot meer dan correspondentievriendin van Kafka Volkskrant, 6 januari 1995. Gearchiveerd op 17 mei 2022. Haar moeder Milena Hejzlarová overleed aan bloedarmoede toen Jesenská dertien jaar was.Milena Jesenská Yad Vashem (geraadpleegd op 14 april 2020)Jesenská, Milena (1896–1945) Encyclopedia.com (geraadpleegd op 14 april 2020). Gearchiveerd op 14 februari 2025. Het gezin woonde in een art-nouveau-appartement aan het Wenceslasplein.
Jesenská studeerde aan Minerva, het eerste academische gymnasium voor meisjes in het Oostenrijks-Hongaarse Rijk. Hierna schreef ze zich in aan het Praags conservatorium en, op aandringen van haar vader, voor de studie medicijnen. Ze stopte echter na het tweede semester met beide studies.
In 1918 trouwde Jesenská met de joodse literatuurcriticus Ernst Pollak. Haar antisemitische vader was tegen het huwelijk, maar stemde op één voorwaarde in: dat het echtpaar in Wenen zou gaan wonen.Milena Jesenská Crescas, 11 januari 2013 Daar aangekomen bleek Pollak een plaatselijke minnares te hebben.Meer dan Kafka's vriendin Trouw, 9 februari 2013 Daarnaast bleken zijn inkomsten onvoldoende te zijn om van te leven. Door de door oorlog verscheurde economie leefde Jesenská in armoede. Om in haar levensonderhoud te kunnen voorzien, besloot ze - naast haar werk als journaliste - te gaan vertalen.
In 1919 ontdekte ze een kort verhaal van de schrijver Franz Kafka. Per brief vroeg Jesenská hem om toestemming; ze wilde een aantal van zijn verhalen in het Tsjechisch vertalen. Pas in april in het daaropvolgende jaar reageerde Kafka, waarmee een briefwisseling begon. Diezelfde maand verscheen Jesenská’s eerste Kafka-vertaling, van het verhaal 'Der Heizer', in het Praagse tijdschrift Kmen. Terwijl Jesenská getrouwd was en in Wenen woonde, ontmoette ze Kafka voor het eerst in het Praagse café Arco. De gepassioneerde briefwisseling ging door en de twee ontmoetten elkaar nog enkele keren. Samen brachten ze vier dagen door in Wenen en een dag in Gmünd. Uiteindelijk verbrak Kafka hun platonische relatie, omdat Jesenská - ondanks haar slechte huwelijk met Pollak - niet bereid was om bij Kafka in te trekken. Ze bleven elkaar echter zo nu en dan schrijven; de laatst bewaarde brief dateerde van eind december 1923, een half jaar voor Kafka's overlijden. De brieven die Kafka aan Jesenská schreef werden gebundeld en in 1952 uitgegeven onder de titel Briefe an Milena. Haar brieven aan hem zijn echter verloren gegaan.De muze van Kafka Volkskrant, 4 juli 1995
Na Kafka's overlijden keerde Jesenská alsnog terug naar Praag, waar haar journalistieke loopbaan in een stroomversnelling raakte. Ze was inmiddels gescheiden van Pollak en trouwde opnieuw, deze keer met architect Jaromír Krejcar. Met hem kreeg ze een dochter, Jana.Nieuwe brieven van Milena, Kafka's vriendin, uit het concentratiekamp Knack, 12 juni 2013. Gearchiveerd op 24 oktober 2021. Tijdens haar zwangerschap maakte Jesenská een ongelukkige val, waardoor ze voor de rest van haar leven met een stijf been liep. In oktober 1934 scheidde Jesenská van Krejcar, omdat hij wilde trouwen met een Letse tolk die hij tijdens zijn bezoek aan de Sovjet-Unie had ontmoet.
Laatste jaren en overlijden Door haar tweede echtgenoot raakte Jesenská geïnteresseerd in het communisme en werd ze in 1930 lid van de Communistische Partij, een besluit dat ze later - toen ze zich bewust werd van de excessen van het stalinisme - zou betreuren. In 1938 en 1939 schreef ze verschillende artikelen over de opkomst van de nazi's in Duitsland en de mogelijke gevolgen die dit zou hebben voor Tsjecho-Slowakije. Na de bezetting van haar land sloot Jesenská zich aan bij een ondergrondse verzetsbeweging en hielp veel joodse en politieke vluchtelingen te emigreren. Zelf besloot ze echter te blijven. In 1939 werd Jesenská door de Gestapo opgepakt. Eerst werd ze in Pankrác in Praag opgesloten, later in Dresden. In oktober 1940 werd Jesenská gedeporteerd naar Ravensbrück. Tot aan haar dood in mei 1944 verbleef ze in dit vrouwenkamp. Ze raakte er bevriend met Margarete Buber-Neumann, die het kamp overleefde en de eerste biografie over Jesenská schreef.
Net als andere gevangenen werd Jesenská getatoeëerd. Haar identiteitsnummer in het kamp was nummer 4714.
Vanuit het kamp schreef Jesenská nog enkele brieven, onder meer aan haar vader gericht. Haar laatste brief dateerde van 13 september 1943. Jesenská overleed op 47-jarige leeftijd aan nierfalen, na een transfusie met besmet bloed.
Bloemlezingen Mileniny recepty, Praag, 1925 (herdr. 1995) Cesta k jednoduchosti (De weg naar de eenvoud), Praag,1926 Člověk dělá šaty (Een man maakt een jurk), Praag, 1927 Alles ist Leben. Feuilletons und Reportagen 1919-1939, Frankfrt/M, 1984. Milena Jesenská zvenčí a zevnitř. Antologie textů Mileny Jesenská. Praag, 1996. 'Ich hätte zu antworten tage- und nächtelang'. Die Briefe von Milena. Mannheim, 1996 The Journalism of Milena Jesenská. A Critical Voice in Interwar Central Europe. New York/Oxford, 2002. Briefe von Milena Jesenská aus dem Gefängnis (= Neue Rundschau 126 (2013) 2), Frankfurt/M, 2013. Prager Hinterhöfe im Frühling. Feuilletons und Reportagen 1919-1939, Göttingen, 2020
Literatuur 1963: Margarete Buber-Neumann, Kafkas Freundin Milena (in het Nederlands verschenen onder de titel Milena, de vriendin van Kafka, in het Engels als Mistress to Kafka, 1966) 1969: Jana Černá, Milena Jesenská (in het Duits verschenen onder de titel Milena Jesenská, 1985, in het Engels als Kafka’s Milena, 1988) 1982: Ria Endres, Milena antwortet. Ein Brief 1983: Maggie Ross, Milena 1985: Lisette Lewin, Dat je elk woord moet wegen, is dat leven? (de Volkskrant, 6 juli 1985, pag. 3 in 'Het vervolg') 1991: Jana Černá, Adresát Milena Jesenská 1991: Jaroslava Vondračková, Kolem Mileny Jesenské 1993: Marta Marková-Kotyková, Mýtus Milena. Milena Jesenská jinak 1995: Mary Hockaday, Kafka, Love and Courage. The Life of Milena Jesenská 1996: Marie Jirásková, Kurzer Bericht über drei Entscheidungen. Die Gestapo-Akte Milena Jesenská 1996: Kafka-Katern (Kwartaalblad Nederlandse Franz Kafka-Kring) 4 (1996) 3 (sept.): 1896 - Milena Jesenská - 1996 1997: Alena Wagnerová, Milena Jesenská 1998: Milena Jesenská. Die Fähigkeit stehenzubleiben. Katalog der Ausstellung Museum der tschechischen Literatur, Praag, 1996 2000: Alina Reyes, Nus devant les fantômes. Franz Kafka et Milena Jesenská 2002: Margret Steenfatt, Milena Jesenská. Biographie einer Befreiung 2003: Steve Sem-Sandberg, Ravensbrück 2011: Marta Marková, Unglück auf fast allen Seiten. Milena - Staša - Jarmila. Kafkas Elternrevolte und weibliche Rebellion
Zie ook Milena (1991), biografische dramafilm van Véra Belmont over Milena Jesenská. Milena wordt gespeeld door Valérie Kaprisky. Franz Kafka Museum
Categorie:Tsjechisch journalist Categorie:Tsjechisch schrijver Categorie:Tsjechisch vertaler Categorie:Franz Kafka Categorie:Tsjechisch persoon in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Kampgevangene in Ravensbrück Categorie:Tsjechisch Holocaustslachtoffer