miniatuur|Wilhelm Martin (1933) thumb|Honoris Guilhelmo Martin, door Hans Basart (Academiegebouw (Leiden) Wilhelm Martin (Quakenbrück, 20 juni 1876 - Den Haag, 10 maart 1954) was een als Duitser geboren kunsthistoricus en museumdirecteur. In 1901 naturaliseerde hij tot Nederlander. Van 1909 tot het eind van de Tweede Wereldoorlog in 1945 was hij algemeen directeur van het Mauritshuis in Den Haag. In dezelfde plaats was hij van 1934 tot 1954 directeur van het Museum H.W. Mesdag.
Biografie Wilhelm Martin groeide vanaf 1877 in Leiden op, waar zijn vader Karl Martin professor in de geologie aan de Universiteit Leiden was. Van 1894 tot 1899 studeerde hij in Leiden en promoveerde daar in 1901 op een proefschrift over de schilder Gerard Dou.
Vanaf 1901 was hij adjunct-directeur van het Mauritshuis in Den Haag onder Abraham Bredius; van 1909 tot 1945 was hij zelf directeur van dit museum. Van 1907 tot 1946 doceerde Martin ook als buitengewoon hoogleraar in de kunstgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. In 1935 werd hij ook beheerder van de grafiekcollectie van de universiteit. Van 1934 tot 1954 was hij directeur van het Museum H.W. Mesdag in Den Haag.
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland bleef Martin aan als directeur van het Mauritshuis. In 1941 had hij de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en wilde hij de leiding overdragen aan zijn beoogde opvolger Jan Gerrit van Gelder, maar de bezetter stond dit niet toe omdat Van Gelders echtgenote volgens de nationalsocialistische rassenleer als "half-Joods" gold; Martin werd daarop gevraagd aan te blijven. Voor de oorlog had hij al een bomvrije kluis onder het museum laten aanleggen om de belangrijkste werken te beschermen, en tijdens de bezetting liet hij concerten in het museum organiseren om vordering van het gebouw door de bezetter te voorkomen. Tegelijkertijd moest hij toestaan dat er propagandatentoonstellingen in het Mauritshuis werden gehouden. Na de bevrijding bracht hij de geëvacueerde schilderijen terug naar het museum; volgens zijn eigen verantwoording uit 1953 raakte daarbij geen enkel werk beschadigd.Mundigler, M. (2025) Van archief tot tentoonstelling – Een zoektocht naar Wilhelm Martin. RKD Stories, 1 mei. Geraadpleegd op 26 september 2026.
Zijn specialisme was de Nederlandse schilderkunst van de 17e eeuw. Hij was redactielid van het Oudheidkundig Jaarboek. Toen dit in 1947 werd omgedoopt tot het Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, werd het eerste nummer opgedragen aan Martin.
Publicaties W. Martin (1901) Het leven en de werken van Gerrit Dou beschouwd in verband met het schildersleven van zijn tijd, Leiden: H.C. van Doesburgh (dissertatie) met Ernst Wilhelm Moes: Altholländische Malerei. Gemälde von holländischen und vlämischen Meistern in Rathäusern, kleineren Museen, Kirchen, Stiften, Waisenhäusern, Senatszimmern, u.s.w., und in Privatbesitz.Klinkhardt & Biermann, Leipzig 1, 1911/12 – 2, 1913/15
Literatuur R. E. O. Ekkart: Martin, Wilhelm. In: Biografisch woordenboek van Nederland Bd. 2, 1985, S. 378–380 (digitale kopie). Mundigler, Marie Theresa. ‘Wilhelm Martin and the Art of Restoration : In the Netherlands in the Early 20th Century’. Master’s Thesis, University of Amsterdam, 2019. (digitale kopie )
Weblinks Wilhelm Martin im Dictionary of Art Historians Universiteit Leiden
Categorie:Nederlands kunsthistoricus Categorie:Nederlands museumdirecteur Categorie:Directeur van Nederlands museum