In de stichting Samenwerkingsverband Waterland (SVW) werkten van 1982 tot 2015 boeren en natuurbeschermers samen aan bevordering van agrarisch natuur- en milieubeheer in Waterland, het veenweidegebied ten noorden van Amsterdam. Het Samenwerkingsverband geldt als een voorloper van samenwerking tussen boeren en natuurbeschermers wat betreft natuurvriendelijke vormen van landbouw die later tot speerpunt van beleid zouden worden, en van de verenigingen van boeren die zich vanaf de jaren ’90 organiseerden rond natuur- en landschapsbeheer: de agrarische natuurverenigingen (nu agrarische collectieven).
Tot 1995 Het SVW werd opgericht door de Werkgroep Jonge Boeren Waterland, het Contact Milieubescherming Noord-Holland, het Centrum voor Landbouw en Milieu en enkele individuele natuurbeschermers. In de jaren ’70 was de relatie tussen landbouw en natuur sterk gepolariseerd geraakt, met name rond ruilverkavelingen. Het SVW wilde die patstelling doorbreken. Er bleek grote behoefte aan het combineren van landbouw- en natuurkennis, het uitvoeren van gezamenlijk geformuleerd onderzoek en aan beter beleid voor het samengaan van landbouw en natuur. De rode draad was steeds: dogma’s doorbreken door onderzoek en discussie. Vanaf de oprichting tot en met 1995 coördineerde het Samenwerkingsverband de vrijwillige weidevogelbescherming in Waterland. De eerste jaren stonden de weidevogels ook centraal in het eigen onderzoek. Vanaf eind jaren ’80 vond een verbreding van werkzaamheden plaats. Dat begon met botanisch beheer van slootkanten en terrastaluds, ook door aanleg van natuurvriendelijke oevers. Later volgden ook onderzoek en bescherming van boerenzwaluwen en grauwe ganzen. Daarnaast hield het Samenwerkingsverband zich bezig met de mestproblematiek in Waterland en met verbetering van het reservaatbeheer, het waterbeheer en het landschap.
Na 1995 Begin jaren negentig ontstonden in Nederland de eerste agrarische natuurverenigingen van boeren die het beheer van natuur en landschap in gezamenlijkheid oppakten. Het Samenwerkingsverband hielp ook zo'n vereniging op te richten, in 1995: de Vereniging Agrarisch Natuurbeheer Waterland (nu Water, Land & Dijken Water, Land & Dijken/). Daarmee veranderde de rol van het Samenwerkingsverband zelf. Het ‘praktische’ natuurbeheer (coördinatie vrijwillige weidevogelbescherming, boerenzwaluwtellingen, slootkantbeheer) werd overgenomen door de natuurvereniging. Het Samenwerkingsverband richtte zich sterker op visievorming, en was tot de opheffing eind 2025 een bescheiden ‘denktank’ voor het gebied.
Het Samenwerkingsverband Waterland publiceerde vele tientallen rapporten en andere geschriften. In 2017 verscheen het boek Boeren in Waterland – Streekkenners over veranderingen in het landschap. Dat laat streekkenners aan het woord die binnen een cultuurhistorisch perspectief laten zien welke ingrijpende veranderingen zich hebben voorgedaan in de landbouw, de natuur, het landschap, het waterbeheer en de relatie tot de stad.
Het Samenwerkingsvebnand organiseerde tussen 2014 en 2024 een jaarlijkse discussiebijeenkomst met jonge boeren. Thema’s waren onder meer de melkquotering, de fosfaatrechten, weidegang, Natura 2000-gebieden, de toekomst van het veenweidegebied, bodemdaling en onderwaterdrainage.
Publicaties van Samenwerkingsverband Waterland (selectie) Algemeen Paul Terwan en Joke Stoop (2017) Boeren in Waterland. Streekbewoners over veranderingen in het landschap (boek, 144 p.). Samenwerkingsverband Waterland (2005) Activiteitenverslag 1999-2004 Activiteitenverslag 1999-2004 Adriaan Guldemond, Paul Terwan & Walter Menkveld (2000) Reservaatsbeheer door boeren Reservaatbeheer door boeren – Voorstellen voor het reservaatbeheer in veenweidegebieden in Noord-Holland(rapport, 44 p.). Paul Terwan, Adriaan Guldemond & Walter Menkveld (2000) Water in Waterland Water in Waterland – Feiten en meningen over waterpeilen en waterberging en voorstellen voor toekomstig beleid(rapport, 34 p.). Samenwerkingsverband Waterland, Frode Numan (1999) Activiteitenverslag Samenwerkingsverband Waterland 1993-1998 Activiteitenverslag Samenwerkingsverband Waterland 1993-1998 (brochure). Paul Terwan & Adriaan Guldemond (1998) Waterland op weg naar de 21e eeuw Waterland op weg naar de 21e eeuw – Verkenning van meningen en een voorstel voor visievorming (rapport, 21 p.). B.H.W. Edel, H.W. de Gier & P. Terwan (1995) Een vereniging voor agrarisch natuurbeheer in Waterland - Voorstudie Een vereniging voor agrarisch natuurbeheer in Waterland - Voorstudie (rapport, 64 p.). Samenwerkingsverband Waterland (1993) Verslag van aktiviteiten 1990-1992 Verslag van aktiviteiten 1990-1992 (brochure). L.T.A. Joosten & P. Terwan (1990) Mest in Waterland Mest in Waterland - Naar een optimaal gebruik van mest in een veenweidegebied (rapport, 90 p.) Lilian van den Aarsen, Riny Bus & Paul Terwan (1984) Eten wat de pot schaft Eten wat de pot schaft – Verslag van een enquête onder boeren in Waterland over het afsluiten van beheersovereenkomsten (rapport, 300 p.). SAMENWERKINGSVERBAND van WERKGROEP JONGE BOEREN WATERLAND, CONTACT MILIEUBESCHERMING NOORD-HOLLAND & CENTRUM LANDBOUW EN MILIEU (1982) Beheersplan voor WaterlandBeheersplan voor Waterland (rapport, 31 p.).
Weidevogels, ganzen en boerenzwaluwen Paul Terwan, Frans Parmentier &Henk de Gier (2000) Elektronische detectie van weidevogellegselsElektronische detectie van weidevogellegsels - Praktijkervaringen in Waterland 1994-1999 (rapport, 9 p.). Frank Visbeen (1999) Grauwe ganzen in WaterlandGrauwe ganzen in Waterland. De problematiek van een groeiende broedpopulatie (rapport, 31 p.). F. Visbeen en N. Jonker/Samenwerkingsverband Waterland (1997) Boerenzwaluwen in Waterland Boerenzwaluwen in Waterland - Tips om het broeden op melkveebedrijven te stimuleren (brochure). Frank Visbeen (1996) Grazende vogels in Waterland Grazende vogels in Waterland - Opvang van ganzen, zwanen, meerkoeten en smienten (rapport, 57 p.). ADRIAAN GULDEMOND, MONICA C. SOSA ROMERO & PAUL TERWAN (SAMENWERKINGS VERBAND WATERLAND)(1995) Weidevogels, waterpeil en nestbescherming Weidevogels, waterpeil en nestbescherming: tien jaar onderzoek aan Kievit Vanellus vanellus, Grutto Limosa limosa en Tureluur Tringa totanus in een veenweidegebied. Limosa 68: 89-96 (artikel). Adriaan Guldernond, Frans Parmentier & Frank Visbeen /Cooperative Group Waterland (Samenwerkingsverband Waterland) (1993) Meadow birds. field management and nest protection in a Dutch peat soil areaMeadow birds. field management and nest protection in a Dutch peat soil area. Wader Study Group Bulletin 70: 42-48 (artikel). M.C. Sosa Romero, J.A. Guldemond & P. Terwan (1993) Weidevogels, grondgebruik en waterpeil in Waterland 1982-1991Weidevogels, grondgebruik en waterpeil in Waterland 1982-1991 (rapport, 74 p.). F. Parmentier (1987) Hoe de landbouwbedrijfsvoering de weidevogelstand beïnvloedtHoe de landbouwbedrijfsvoering de weidevogelstand beïnvloedt. Landbouwkundig Tijdschrift 99:23-27 (artikel) LEO JOOSTEN, ARNOUD SNELLINK & OTTO VLOEDGRAVEN (1986) Speelruimte voor weidevogels Speelruimte voor weidevogels – Weidevogelbeheer op bedrijfsnivo door aanpassingen in het graslandgebruik (rapport, 201 p.). Adriaan Guldemond & Dirk Tanger (1986) Het effect van intensief graslandgebruik in Waterland op weidevogels Het effect van intensief graslandgebruik in Waterland op weidevogels – Verslag van een onderzoek door het Samenwerkingsverband Waterland. Vogeljaar 34: 1-16 WALTER VAN KESSEL & FRANS PARMENTIER (1984) Het effekt van graslandgebruik op de produktiviteit van weidevogels en grasland in Waterland Het effekt van graslandgebruik op de produktiviteit van weidevogels en grasland in Waterland (rapport, 131 p.).
Botanisch beheer Samenwerkingsverband Waterland/Nico Jonker (1997) Natuurlijke oeververdediging in Waterland Natuurlijke oeververdediging in Waterland - Vier jaar ervaring met wilgenschoeiingen op vijf agrarische bedrijven(rapport, 44 p.). F. Parmentier (1997) De plantenkant van Waterland De plantenkant van Waterland - Experimenten met botanisch slootkantbeheer (rapport, 88 p.). F. Parmentier, m.m.v. M.C. Sosa Romero & N. Jonker (1990) Bloemrijke slootkanten in Waterland Bloemrijke slootkanten in Waterland – een visie op beheer en ontwikkeling (rapport, 38 p.).
Landschap Paul Terwan & Adriaan Guldemond (2004) Landschappen van WaterlandLandschappen van Waterland – Analyse van veranderingen en aanbevelingen voor het Nationaal Landschap (rapport, 65 p.). Paul Terwan/Samenwerkingsverband Waterland (2000) internationale beschermingstitel voor Waterland? Een internationale beschermingstitel voor Waterland? Kansen en beperkingen van aanwijzing als internationaal ‘erkend’ beschermingsgebied (rapport, 14 p.).
Categorie:Landbouw Categorie:Natuurbeheer