De paradox van Newcomb is een gedachte-experiment in de vorm van een spel tussen twee spelers, waarvan één de toekomst kan voorspellen. Strikt genomen is het geen paradox in de klassieke zin — er is geen logische tegenstrijdigheid — maar een beslissingsdilemma waarbij twee intuïtief plausibele redeneringen tot tegengestelde conclusies leiden.
Dit probleem is bedacht door William Newcomb van de Universiteit van Californië. Het werd voor het eerst gepubliceerd en geanalyseerd in een artikel van Robert Nozick in 1969,Robert Nozick (1969). Essays in Honor of Carl G Hempel. Springer, "Newcomb's Problem and Two Principles of Choice". Gearchiveerd op 23 november 2018. Geraadpleegd op 29 december 2018 en verscheen in 1973 in het maartnummer van Scientific American, in de rubriek Mathematical Games van Martin Gardner.Gardner, Martin (March 1974). Mathematical Games. Scientific American. Herdrukt met een addendum en geannoteerde bibliografie in zijn boek The Colossal Book of Mathematics, Tegenwoordig is het een veelbesproken probleem binnen de filosofische tak van de beslissingsleer.
De paradox In dit spel staan een speler en een voorspeller tegenover twee dozen, aangeduid met A en B. De voorspeller heeft zijn voorspelling al gedaan en doos B al gevuld vóórdat de speler kiest. De voorspeller is onfeilbaar: hij heeft altijd gelijk. De speler kan kiezen tussen alleen doos B of beide dozen A en B. Hij weet het volgende: Doos A is doorzichtig en bevat zichtbaar $ 1.000. Doos B is ondoorzichtig en is al door de voorspeller gevuld: Als de voorspeller heeft voorzien dat de speler beide dozen zal nemen, bevat doos B niets. Als de voorspeller heeft voorzien dat de speler alleen doos B zal nemen, bevat doos B $ 1.000.000.
Hoewel de speler deze informatie kent, weet hij bij zijn keuze niet wat de voorspeller heeft voorzien.
Twee tegenstrijdige strategieën Het dilemma spitst zich toe op twee redeneringen die elk op zich logisch lijken, maar tot tegengestelde conclusies leiden. Kies alleen doos B: de voorspeller is onfeilbaar. Als de speler van plan is alleen doos B te nemen, zit er $ 1.000.000 in. Als de speler van plan is beide dozen te nemen, zit er niets in doos B. De speler kan dus beter alleen doos B kiezen: dat levert naar verwachting $ 1.000.000 op tegenover verwacht $ 1.000. Deze redenering volgt de evidentiële beslissingstheorie: de keuze van de speler is een bewijs voor wat de voorspeller heeft gedaan, en de speler kiest de actie die het sterkste bewijs vormt voor de gunstige uitkomst. Kies beide dozen: op het moment dat de speler kiest, heeft de voorspeller doos B al gevuld. Wat er in doos B zit, staat vast en kan door de keuze van de speler niet meer veranderen. Of doos B nu $ 1.000.000 bevat of niets: door ook doos A te pakken wint de speler altijd $ 1.000 meer. Beide dozen kiezen domineert dus de keuze voor alleen doos B. Deze redenering volgt de causale beslissingstheorie: een rationele speler kiest de actie die causaal de beste uitkomst teweegbrengt.
Waarom dit een dilemma is De spanning ontstaat doordat de twee theorieën verschillende aannames doen over wat rationaliteit betekent. De evidentiële theorie kijkt naar correlaties: welke keuze hangt samen met de beste uitkomst? De causale theorie kijkt naar oorzakelijkheid: welke keuze veroorzaakt de beste uitkomst?
In zijn artikel uit 1969 merkte Nozick op: "Voor bijna iedereen is het volkomen duidelijk wat de juiste beslissing moet zijn. De moeilijkheid is dat men bijna gelijk verdeeld is over de ene of de andere keuze, terwijl velen tevens vinden dat de groep met de andere keuze onnozel is." Het probleem houdt de filosofen tot op de dag van vandaag bezig.Bourget, D., & Chalmers, DJ (2013) What do philosophers believe? Philosophical Studies, 170 (3), 465-500.
Het probleem wordt een paradox genoemd omdat twee analyses, die beide intuïtief logisch lijken, tegenstrijdige antwoorden geven op de vraag welke strategie de uitbetaling aan de speler maximaliseert. Een echte logische tegenstrijdigheid is het niet — maar welke redenering de juiste is, daarover zijn filosofen het tot op de dag van vandaag niet eens.
Newcomb Categorie:Speltheorie