kaderloos|100px|rechts De eenstaatoplossing, ook wel een binationale staat genoemd, is een voorgestelde aanpak voor het oplossen van het Israëlisch-Palestijns conflict, volgens welke er één staat moet komen tussen de rivier de Jordaan en de Middellandse Zee. Deze wordt verondersteld een alternatief te zijn voor de tweestatenoplossing. Voorstanders van de eenstaatoplossing pleiten voor een enkele staat in Israël, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Sommigen beargumenteren dat in de huidige situatie in Israël en de Palestijnse Gebieden feitelijk sprake is van een eenstaatrealiteit.
Er zijn verschillende modellen voorgesteld voor de implementatie van de eenstaatoplossing, bijvoorbeeld de eenheidsstaat, die een enkele regering op het hele grondgebied zou omvatten met burgerschap en gelijke rechten voor alle inwoners, ongeacht hun etniciteit of religie. Andere varianten zijn een eenheidsstaat met een autonoom Palestijns gebied, of federale of confederale modellen zoals in België of Zwitserland.
De internationale politiek rond Israël en de Palestijnse Gebieden blijft ondanks de discussie rond een mogelijke eenstaatoplossing gericht op de tweestatenoplossing. Volgens peilingen onder de bevolking is ongeveer een derde voor een eenstaatoplossing, terwijl de populariteit van de tweestatenoplossing afneemt.
Vormen van een eenstaatoplossing Binationale staat Voor een binationale staat in Israël/Palestina, zijn in principe twee vormen denkbaar: Een democratische staat, waarbij alle burgers gelijke rechten hebben Een eenheidsstaat, gedefinieerd als een staat waarin één bevolkingsgroep domineert over de andere, oftewel een staat waarin aan een specifieke groep (zoals in het huidige Israël de Palestijnen) gelijke rechten worden onthouden. Daarbij kan de Israëlische bezetting definitief worden gehandhaafd, of het bezette gebied formeel worden geannexeerd. Benvenisti noemde dit in 2003 "undeclared binationalism", omdat zo'n staat niet hoeft te worden uitgeroepen, maar simpelweg de bestaande situatie kan worden gehandhaafd zonder iets te doen.Which Kind of Binational State? Meron Benvenisti, Haaretz, 20 november 2003. Of hier. Gearchiveerd op 1 februari 2022.
miniatuur|240px|Historisch Palestinagrenzen van 1922 Een zuiver joodse of islamitische binationale staat is alleen mogelijk in een (niet-democratische) eenheidsstaat. Hierbij heeft één bevolkingsgroep, hoogst waarschijnlijk de Israëlische, de centrale regering over geheel historisch Palestina in handen en domineert over de andere bevolkingsgroepen. Met het onmogelijk worden van de realisering van een eenstaatoplossing is zo'n staat denkbaar of zelfs waarschijnlijk geworden. Het lijkt zeer veel op de huidige situatie, waarbij in de Bezette gebieden het Israëlische leger regeert over de bevolking via zijn "Civil Administration", die ervan wordt beschuldigd de Palestijnse bevolking te domineren en onderdrukken,“Through the Lens of Israel's Interests”: The Civil Administration in the West Bank. Yesh din, 21 januari 2018 terwijl in Israël de niet-joodse bevolking wordt gediscrimineerd en geen enkele invloed heeft in parlement en regering.
Joodse linkse partijen in Israël vreesden in 2004 al voor een apartheid-achtige werkelijkheid door de voortgaande kolonisering.Is the two-state solution in danger? Haaretz, 24 februari 2004 Volgens velen is er zelfs nu al sprake van apartheid. Een ESCWA VN-rapport uit 2017 concludeerde, dat Israël een apartheidsstaat is, maar het rapport werd door de VN baas António Guterres verworpen.VN baas, Antonió Guterres, 16 maart 2017, verwerping ESCWA rapport, beschuldiging van Israël als appartheidsstaatESCWA Launches Report on Israeli Practices Towards the Palestinian People and the Question of Apartheid. ESCWA, 15 maart 2017Samenvatting rapport; Hele rapport "Israel ... has succeeded over the past decades in imposing and maintaining an apartheid regime that works on two levels. First, the political and geographic fragmentation of the Palestinian people ... Secondly, the oppression of all Palestinians through an array of laws, policies and practices that ensure domination of them by a racial group and serve to maintain the regime." In de bezette Westelijke Jordaanoever (West Bank) geldt al sinds 1967 formeel een systeem, met afzonderlijke wetgeving voor Israëli's en Palestijnen. In Gaza werd tot 2005 hetzelfde regime toegepast.
Varianten en alternatieven
miniatuur|Israël en de Palestijnse Gebieden Alternatieve vormen van een eenstaatoplossing zijn: Een staat met maar één nationaliteit (niet binationaal). Grondwettelijk is er dan geen onderscheid meer tussen een Israëlische en een Palestijnse nationaliteit, of joodse en niet-joodse nationaliteit. Ook hier geldt weer, dat een joodse of islamitische staat een democratische staat uitsluit. Zo'n staat is democratisch en seculier en gebaseerd op gelijkwaardig burgerschap. Het gaat voorbij het bestaan van twee nationale groepen en hun streven, en decennia van etnisch conflict en opoffering. Gezien de historische ontwikkelingen is deze optie van een compleet etnisch-blinde regeringsvorm gebaseerd op de meerderheidsregel en het democratische principe van 'één persoon-één stem' moeilijk voor te stellen. Het negeert de sterk gevoelde angst van de Joodse bevolking voor een Palestijnse bevolking die groter is dan de Joodse, waardoor de Joodse meerderheid verloren gaat en het zionistische basisidee van een "Joodse en democratische staat", democratisch, maar met een stabiele Joodse meerderheid. Het zou afbreuk doen aan het Joodse karakter van de staat.Annexation, normalization and the two-state solution in Israel-Palestine. Yoav Shemer-Kunz, Front. Polit. Sci., 28 apr 2023, p. 10-11 (CC BY-licentie).
Het eenstaatmodel lijkt daarom voornamelijk gezien te worden als een binationale staat, met vaste regels en sterke wederzijdse garanties voor zowel de Arabische als de Joodse belangen. Het grootste nadeel daarvan is, dat door de blijvende verdeling in twee etnische groepen de vorming van een nieuwe gezamenlijke identiteit zo verhinderd wordt en non-binaire identiteiten hier buiten de boot vallen. Een staat op basis van etnische verdrijving, waarbij ofwel alle joden, ofwel alle niet-joden worden gedood en/of uit historisch Palestina verdreven. Dit scenario heeft zich al grotendeels afgespeeld tijdens de Nakba in 1947-1949, bij de totstandkoming van Israël. Het verdrijvingsscenario werd in de Joint Poll van juni 2018 door een niet gering aantal ondervraagden als een reële optie gezien. In de Israëlische pers of op sociale media duiken af en toe zulke voorstellen op,A History of the Concept of "Transfer" in Zionism. Israel Shahak, Journal of Palestine Studies, Vol. 18, No. 3 (Spring, 1989), pp. 22-37 (jstor preview) al dan niet op basis van de idee, dat Jordanië de eigenlijke thuisstaat is van de Palestijnen. Een federatie, waarbij de deelstaten Palestina en Israël, met elk een eigen regering en parlement, worden bestuurd door één overkoepelende federale regering voor historisch Palestina tussen Middellandse Zee en Jordaan. Een voorbeeld is België (waarbij de Franstalige etniciteit is geconcentreerd in het gewest Wallonië, de Nederlandstalige in het gewest Vlaanderen en het federale bestuur in het gewest Brussel). Andere voorbeelden zijn het Verenigd Koninkrijk en de Federatie van Bosnië en Herzegovina. Die laatste is etnisch opgedeeld in de deelstaat Bosnië en Herzegovina en de deelstaat Servische Republiek. De deelstaat Bosnië en Herzegovina is zelf ook weer een federatie, naar etniciteit opgedeeld in tien kantons. Een tussenoplossing zou een confederatie kunnen zijn, waarbij Palestina en Israël onafhankelijk staten zijn, die op een aantal gebieden nauw samenwerken. Dit idee was reeds verwerkt in het VN-verdelingsplan van 1947. Feitelijk is het een variant van de tweestatenoplossing. Er zijn twee thuislanden binnen één territoriale eenheid met open grenzen. Joodse kolonisten kunnen in Palestina blijven wonen en Palestijnen kunnen zich met Palestijnse nationaliteit in Israël vestigen. In 2015 was onder Israëli's ongeveer de helft voor het algemene concept, maar zat het probleem in de details.Are Israelis ready for a confederated two-state solution?. Dahlia Scheindlin, +972 Magazine, 4 jan 2015 Een lastig punt zou zijn de strijd om gelijke rechten tussen kolonisten en de Palestijnen op de Westoever.
Eerste voorstellen (1917-1947) Een mononationale eenheidsstaat Tussen 1917 en 1948 kwamen alle mogelijke oplossingen voorbij. Aan het begin van de Eerste Wereldoorlog wilde Groot-Brittannië historisch Palestina van de Ottomanen veroveren en onder zijn invloed brengen, om de Britse kolonie Egypte te beschermen. Er woonden nog maar zo'n 85.000 joden, circa 12% van de bevolking.British Mandate: A Survey of Palestine, Chapter VI: Population, pag 144 en American Jewish Year Book Vol. 20 (1918-1919), p. 340. via:
miniatuur|Brief van Chaim Weizmann (1919) waarin een Commonwealth voorgesteld wordt Al vele eeuwen lang was in Palestina meer dan 90% van de bevolking Arabisch geweest. Om de verovering op de Ottomanen te vergemakkelijken, beloofde Groot-Brittannië, in ruil voor steun in de strijd de Arabieren, een eigen staat (die dan pro-Brits zou moeten zijn). De Arabische landen hoopten op grond van deze belofte na het verslaan van de Ottomanen een eenheidsstaat te vestigen voor de lokale Palestijnse bevolking (inclusief de joden die er al woonden).
Na de publicatie van de Balfour-verklaring in dat jaar begon binnen de zionistische beweging de hoop te leven, om in plaats daarvan van heel Palestina een (mononationale) joodse eenheidsstaat te vestigen voor alle joden in de wereld. Het liefste wilden ze een commonwealth onder bescherming van het Britse leger.Brief van Chaim Weizmann aan Arthur Balfour, 24 januari 1919, voor de Vredesconferentie van Parijs. Weizmann beweert te spreken namens zowel de zionisten als de non-zionisten (niet de anti-zionisten!). Dit was een onwaarheid. In werkelijkheid waren de non-zionisten juist per definitie uitgesproken tegen een joodse staat, waarom zij dus geen zionisten waren. Gearchiveerd op 26 juni 2023. Het plan was om zoveel joden te laten immigreren, dat ze de meerderheid van de bevolking zouden gaan vormen. Dit was nodig om er een joodse staat van te maken.De Britse minister Balfour in 1919 over het zionistische programma en het Britse beleid, zoals Balfour zelf had voorgesteld in een memo aan de Premier:"Palestine should be excluded from the terms of reference because the Powers had committed themselves to the Zionist programme which inevitably excluded numerical self-determination [zelfbestemming voor de Arabische meerderheid was voor de zionisten uitgesloten]. Palestine presented a unique situation. We (de Britse regering) are dealing not with the wishes of an existing community but are consciously seeking to reconstitute a new community and definitely building for a numerical majority in the future ... [We hebben niet te maken met de wensen van een bestaande gemeenschap, maar willen doelbewust een nieuwe (joodse) gemeenschap vestigen met een meerderheid in de toekomst]" Allied policy on Palestine. Citaat uit een Brits regeringsdocument in: The Origins And Evolution Of The Palestine Problem, 1917-1947 (VN-DPR)
Een binationale staat Tot aan de Tweede Wereldoorlog waren brede stromingen binnen het jodendom antizionistisch. Sommige waren non-zionistisch, wat betekent dat zij tegen een Joodse staat waren, maar emigratie van Joden naar Palestina steunden. Een deel van de Joden was voorstander van een binationale staat als tussenweg. De eerste ideeën daarvoor ontstonden na WWI onder liberaal-joodse non- en antizionisten.Greenstein, The Bi-nationalist Perspective in Israel/Palestine during the British Mandate, 1917-1948, Chapter 1. Zie par. The Roots of Bi-Nationalism en Brit Shalom. Ran Greenstein, 2014