Jos Monballyu (Roeselare, 26 augustus 1948) is een Belgisch historicus en hoogleraar.
Levensloop Hij is een zoon van Piet Monballyu (1917-1994), gedeputeerde voor de provincie West-Vlaanderen (1957-1977) en van Maria D'Haene. Hij zelf trouwde met Helene Van Wymelbeke (°Kortrijk, 1948) en ze kregen een dochter.
Hij volgde lager en middelbaar onderwijs aan het Sint-Amandscollege en het Damiaancollege in Kortrijk.
Hij studeerde aan de Katholieke Universiteit Leuven: Moderne geschiedenis (1966-1971), met promotie tot licentiaat in geschiedenis. Rechten (1967-1971), met promotie tot doctor in de rechten en licentiaat in sociaal recht (1971). Doctor in de rechten op proefschrift: 'Het gerecht in de kasselrij Kortrijk (1515-1621)', juni 1976.
Hij werd vervolgens beroepshalve actief aan de rechtsfaculteit van de Katholieke Universiteit Leuven: assistent (1971-1976). eerstaanwezend assistent (1976-1981). werkleider en docent (1981-1985). hoogleraar (1985-1990). gewoon hoogleraar (1990-2013). emeritus hoogleraar sinds 1 oktober 2013.
Monballyu doceerde in de KUL-KULAK de volgende vakken: Geschiedenis van het recht na 1500, in de tweede kandidatuur rechten Leuven en Kortrijk, Geschiedenis van het privaatrecht, in de tweede kandidatuur rechten, later tweede baccalaureaat rechten Leuven en Kortrijk, Geschiedenis van de instellingen van de Nieuwe Tijd, in de licenties geschiedenis in Leuven, Seminarie Geschiedenis van de instellingen van de Nieuwe Tijd, in de licenties geschiedenis in Leuven, Rechtsgeschiedenis, in de licenties, later masters rechten Leuven, Inleiding tot het recht, in het eerste jaar oude en moderne geschiedenis, japanologie, arabistiek, sinologie in Leuven, in het eerste jaar geschiedenis KULAK en in het eerste jaar toegepaste economie. Bronnen en beginselen van het recht en Rechtsmethodiek aan de KULAK.
Onder zijn andere universitaire activiteiten zijn te vermelden: bibliotheekverantwoordelijke rechten aan de KULAK (1983-1988), studentenverantwoordelijke aan de KULAK (1984-1988), lid van het faculteitsbureau in Leuven gedurende vijf jaar, voorzitter van het onderwijs-managementteam aan de KULAK, lid van de beoordelingscommissie rechten, voorzitter van diverse examencommissies. Hij was ook nog: voorzitter van het Comité voor Rechtsgeschiedenis van de Koninklijke Academie voor Letteren en wetenschappen (1996-2012). redactielid-voorzitter van 'The Legal History Review' (1985-2012). lid van de 'Koninklijke Commissie voor de uitgave van de oude wetten en verordeningen van België', lid van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge.
Ook buiten de KU Leuven ontwikkelde hij doceeractiviteiten: Universiteit Antwerpen: deeltijds docent aan de Rechtsfaculteit (1977-1990) voor 'Rechtsgeschiedenis' (laatste jaar licenties rechten). Provinciale Hogeschool voor bestuurswetenschappen Antwerpen: deeltijds docent (1978-1986) voor 'Geschiedenis van de hedendaagse instellingen'. Universiteit Brussel: deeltijds docent voor 'Rechtsgeschiedenis' (2008-2013).
Zijn activiteiten buiten de academische wereld behelsden: Advocaat aan de balie van Leuven (1973-1983). Advocaat aan de balie van Kortrijk (1983-1984). Buitengewoon opdrachthouder voor het hoger onderwijs op het kabinet van Vlaams Minister van Onderwijs Daniel Coens (1988-1992) belast met de hervorming van het universitair onderwijs. In deze hoedanigheid was hij ontwerper van het decreet van 12 juni 1991 betreffende de universiteiten in de Vlaamse gemeenschap en van het bijzonder decreet van 26 juni 1991 betreffende de Rijksuniversiteit Gent en het Rijksuniversitair Centrum Antwerpen. Deeltijds adviseur voor het hoger onderwijs op het kabinet van Vlaams Minister van Cultuur Hugo Weckx (1992-1995). Voorzitter van Familiehulp Kortrijk (1983-1995). Lid van de Raad van bestuur van de vzw Familiehulp (Brussel). Voorzitter van de PMS-centra Kortrijk (1984-1988). Provincieraadslid voor West-Vlaanderen (1991-2006). Ondervoorzitter van de Intercommunale voor streekontwikkeling 'Leiedal' (1994-2007). Voorzitter van de Hogeschool West-Vlaanderen (1995-2006). Bestuurslid van de Associatie Universiteit Gent (2001-2006). Bestuurslid van de Vlerick Gent-Leuven Management School (1998-2006). Voorzitter van de sociale kredietmaatschappij 'Elk zijn huis' (1992-2018). Voorzitter van de sociale bouwmaatschappij 'Eigen Gift, Eigen Hulp' in Kuurne (1994-2016).
In 2014 verleende de Universiteit Gent hem de Sartonmedaille.
Publicaties Monballyu verrichtte vele jaren onderzoek, voornamelijk toegespitst op verschillende aspecten van de rechtsgeschiedenis onder het ancien regime, zoals de juridische organisatie binnen de Raad van Vlaanderen en verschillende lokale besturen, in de eerste plaats in Kortrijk. Aan het strafrecht en het familierecht wijdde hij grote overzichtswerken. Vanaf 1980 begon hij publicaties over hekserij, toverij, terechtstellingen en folteringen. Tegen het einde van zijn loopbaan trad hij buiten zijn periode van specialisatie en schreef talrijke bijdragen over de strafoptredens tegen collaborateurs na de Eerste en de Tweede Wereldoorlog en over 'de jacht op Flaminganten'.
De schepenrechtspraak te Kortrijk. Organisatie - Bevoegdheid (1540-1600), Licentiaatsverhandeling KU Leuven, Leuven, 1973. De gerechtelijke bevoegdheid van de Kortrijkse schepenen over hun poorters, in: De Leiegouw, 1973. De rechten en bevoegdheden van de Kortrijkse hoogbaljuw, in: De Leiegouw, 1974. De bescherming van de rechten van de Kortrijkse poorters door de Kortrijkse schepenbank in de Middeleeuwen en de Moderne Tijd, in: Federatie van Kringen voor Oudheidkunde en Geschiedenis van België. XLIIIe congres, Annalen, Sint-Niklaas, 1974. Ferdinand Van der Schuere, schepen en notaris, in: Nationaal Biografisch Woordenboek, Brussel, T. VI, 1974. De 'Costumen van de Erfscheeders' van Kortrijk volgens een optekening van omstreeks 1620, in: Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België, 1975. Een gevaarlijk varken in Kortrijk in 1562. Een dierenproces voor de schepenen van Kortrijk, in: De Leiegouw, 1975. In: 550 jaar Universiteit te Leuven, Leuven, 1975: Henricus de Piro, Super Institutis Nicolaas Everaerts, Viglius Aytta van Zwichem, Theophilus Antecessor, Petrus Peckius de Oude, Het grafmonument van Gerard Corselius, Petrus Stockmans, J.M.F. Birnbaum, Emile Van Dievoet. Het gerecht in de kasselrij Kortrijk (1515-1621), doctoraatsverhandeling KU-Leuven, Leuven, 1976. Het gerecht in de kasselrij Kortrijk tijdens het ancien régime, in: De Leiegouw, 1977. De strafrechtelijke bevoegdheid van het leenhof van Ieper tijdens de 14de eeuw, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 1977. De organisatie en de bevoegdheden van de 'hoochpointers' en de 'vrijschepenen' van de kasselrij Kortrijk volgens een attest van 1669, in: De Leiegouw, 1977. Een dorpskeure te Meulebeke in de 16de eeuw, in: Biekorf, 1977. Het costumiere recht in de kasselrij Kortrijk tijdens de 15de en 16de eeuw, in: Handelingen van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, 1978. Het leenhof van Dendermonde, Geschiedenis van het rechtswezen te Dendermonde van de middeleeuwen tot op heden, Dendermonde, 1978. Kortrijkse rechtsaantekeningen, 1319-1402, in: Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de Uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België, 1979 (samen met Frans Debrabandere). Het beroep tegen de vonnissen van de lagere rechtbanken bij de Raad van Vlaanderen', 1450-1550, in: Derde colloquium van Nederlandse en Belgische rechtshistorici, Amsterdam, 1979. Toverij en hekserij te Brugge in het jaar 1596, in: Volkskunde, 1980. Een heks te Waregem in het begin van de 17de eeuw, in: Jaarboek van de Geschied- en Heemkundige Kring "de Gaverstreke", 1980. De bibliotheek van mr. Filips Wielant 1483, in: Lias, 1981 (samen met G. Tournoy en D. Van den Auweele). Machtsmisbruik in heksenvervolgingen. Het proces tegen Tanneken Sconynx te Gottem in 1602-1603, in: Volkskunde, 1981. De rol van de pijniging in de 16de en 17de eeuwse heksenprocessen, in: Volkskunde, 1981. De bestraffing van weerspannigheid door de Raad van Vlaanderen in het begin van de 16de eeuw. Het proces Roeland Duernaghele, 1511-1513 in: Recht en instellingen in de oude Nederlanden tijdens de Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Liber amicorum J. Buntinx, Leuven, 1981. De 'Style ende maniere van procederen in de Camere van den Raede in Vlaenderen' (1521) van Fransoys de Rycke († 1525) ten onrechte toegeschreven aan Lambrecht van den Bryaerde, president van de Grote Raad van Mechelen, in: Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 1981. De ontwerpcostumen van Merelbeke en Lemberge (1612), in: Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de Uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België, 1981. Joos de Damhouder, Pracktycke ende handbouck in criminele zaeken Leuven, 1555, Anastatische herdruk Roeselare, 1981. (samen met Jef Dauwe). Enkele nieuwe gegevens over Philips Wielant, in: Verslag voor het zesde Belgisch-Nederlands rechtshistorisch congres, Nijmegen, 1981. Heksenprocessen in Heestert in de tweede helft van de 17de eeuwee, in: De Leiegouw, 1982 Een dierenproces in Ingelmunster in 1587, in: De Leiegouw, 1982. Lambrecht van den Bryaerde, rechtsgeleerde en diplomaat, in: Nationaal Biografisch Woordenboek, T. IX, Brussel, 1982. Frans de Rycke, advocaat bij de Raad van Vlaanderen, in: Nationaal Biografisch Woordenboek, T. IX, Brussel, 1982. Een autograaf van Phelips Wielant met zijn voorbereidende aantekeningen voor zijn 'Recueil des antiquités de Flandre, in: Lias, 1983. Schadelijke toverij en hekserij te Brugge en te Ieper in de 15de eeuw, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 1984. Misdaad en straf, in: De Europese middeleeuwen, Brussel, 1986. Een mislukte opknoping te Brugge in 1613. Mirakel of toeval?, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 1986. Het heksenproces tegen Arnouldyne van Rechem te Deinze in 1599, in: Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, 1987. De houding van de rechters tegenover hekserij in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de 15de tot de 17de eeuw, in: Standen en Landen, 1987. Zelfmoord op aanraden van de duivel. Een merkwaardig vonnis in Sint-Eloois-Vijve in 1601, in: Jaarboek van de Geschied- en Heemkundige Kring "de Gaverstreke", 1987. Een heks op de brandstapel in Ingelmunster in 1607, in: De Leiegouw, 1987. L'histoire de la ville de Courtrai, ses institutions et son droit, in: Cornua legum, 1987. Lovanium docet. Geschiedenis van de Leuvense rechtsfaculteit, 1425-1914, Leuven, 1988, (samen met G. Van Dievoet en F. Stevens). De procesvoering in heksenprocessen, toegelicht aan de hand van het geding tegen Cathelyne Van den Bulcke te Lier in 1589, in: Heksen in de Zuidelijke Nederlanden. 16de-17de eeuw, Brussel, 1989. De keuren en statuten van de stad Roeselare van 1544-1545, in: Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België, 1989, (samen met R. Opsommer). Het heksenproces tegen Arnouldyne van Reckem te Deinze in 1599, in: Bijdragen tot de Geschiedenis der stad Deinze, 1989. Costumen van de stad en van de kasselrij Kortrijk, II: Turben afgenomen door de Kortrijkse Schepenbank 1485-1581, Verzameling der Oude Costumen van België. Costumen van het land en graafschap Vlaanderen. Kwartier Gent, Brussel, 1989. De strafbare poging bij Damhouder en Wielant en in de 15de en 16de eeuwse Vlaamse rechtspraktijk, in: Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis, 1990. La théorie sur la sorcellerie chez Wielant et Damhouder, in: Houd voet bij stuk. Xenia iuris historiae G. Van Dievoet oblata, Leuven, 1990, (samen met F. Stevens en D. Van den Auweele).