thumb|Lo merecia (Hij heeft het verdiend). Dit is bittere ironie, want de aan voeten gebonden, ontkleed voortgesleepte, afgeranselde en in de anus geporde mensen zijn naar alle waarschijnlijkheid afrancesado's die vergelding ondergaan. Goya was bevriend met afrancesado's. thumb|Por una nabaja (Voor een mes): de antiklerikale Goya laat hier zijn spotlust achterwege. De prent toont een gegarroteerde priester wiens misdaad, het dragen van een mes, op zijn borst is vermeld. thumb|Voorbereidende schets van Que valor! in roodkrijt

Los Desastres de la Guerra (De Gruwelen van de Oorlog) is een reeks van 82 diepdrukken gemaakt door de Spaanse kunstenaar Francisco Goya in 1810-15. Hij protesteerde ermee tegen de verschrikkingen van de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog met Bonaparte en de daaropvolgende Bourbonrestauratie.

Totstandkoming Goya was in de zestig toen hij aan de reeks begon. Hoewel hij tijdens de vijandigheden hofschilder bleef, raakte de oorlog hem persoonlijk, onder meer door het overlijden van zijn vrouw Josefa Bayeu in 1812. Inspiratie putte hij wellicht uit de kopie die hij denkelijk bezat van de Grandes Misères de la guerre, 18 prenten over de Dertigjarige Oorlog gemaakt door Jacques Callot in 1633. Ofschoon oorlogsgruwel dus geen onbekend thema was in de Europese kunst, krijgt het bij Goya voor het eerst een onverbloemde, persoonlijke behandeling, voorbij alle heroïek en propaganda. In theorie sympathiseerde hij wel met de verlichte Fransen, maar hun wreedheid weerhield hem ervan partij te kiezen.

Voor de uitvoering gebruikte hij verschillende technieken, hoofdzakelijk etsen voor het lijnwerk en aquatint voor de tonale delen. Goya's opschriften, haast nooit langer dan vijf woorden, zijn integraal deel van het kunstwerk en verlenen aan de prenten een extra dimensie.

In 1814 moesten de Fransen zich terugtrekken en kwam een einde aan het bloedvergieten. Ferdinand VII van Spanje besteeg de troon om een absolutistisch bewind te voeren waarin geen ruimte was voor vrijheden of inspraak. In die omstandigheden wijzigde Goya de opzet van zijn reeks. Aan de ongeveer zestig realistische etsen over de fatale gevolgen van de oorlog, voegde hij zo'n vijfentwintig etsen toe die zowel stilistisch als thematisch teruggrepen op het fantasmagorische en satirische karakter van Los Caprichos.

Naar het zich laat aanzien waren de prenten politiek te explosief om te worden gepubliceerd. Pas in 1863, lang na Goya's dood, verscheen een eerste uitgave, met verdere edities in 1892, 1903 en 1906.

Bewaring Het Museo del Prado bezit sinds 1886 het geheel van de voorbereidende tekeningen in roodkrijt (Album C), terwijl de platen bewaard worden door de Real Academia de San Fernando. Na Goya's vertrek naar Bordeaux in 1824 was dit alles in Quinta del Sordo gebleven. De collectie werd ongepubliceerd in kisten bewaard door Goya's zoon Javier en na diens dood verkocht door Goya's kleinzoon Mariano aan Valentín Carderera, die ze in 1862 doorverkocht aan de Real Academia de San Fernando. Deze instelling zorgde in 1863 voor de eerste publicatie onder de titel Los desastres de la guerra (80 prenten) en verwierf in 1870 de resterende twee platen.

Hoewel Goya de prenten dus niet heeft uitgegeven bij leven, drukte hij wel een compleet ingebonden exemplaar voor zijn vriend Juan Agustín Ceán Bermúdez. Het wordt tegenwoordig bewaard in het British Museum. Op de eerste bladzijde bracht hij met de hand de titel aan: Fatales consequencias de la sangrienta guerra en España con Buonaparte, Y otros caprichos enfáticos (Fatale gevolgen van de bloedige oorlog in Spanje met Bonaparte, en andere treffende Caprichos).

In totaal zijn van Goya's reeks meer dan duizend afdrukken gemaakt, waarbij de latere van mindere kwaliteit zijn. De meeste prentenkabinetten bezitten op zijn minst een deel van de serie.

Overzicht Hieronder volgt een overzicht van de prenten (illustraties Prado, eerste editie 1863).

Eerste deel – De Oorlog (La Guerra) Nr. Prent TitelNederlandse vertalingen meestal overgenomen van het Museum Boijmans Van Beuningen (Goyacollectie) Nr. Prent Titel 1. center|90px Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer (Sombere voorgevoelens van wat komen zal) 2. center|90px Con razon ó sin ella (Met of zonder reden) 3. center|90px Lo mismo (Hetzelfde) 4. center|90px Las mugeres dan valor (Vrouwen boezemen moed in) 5. center|90px Y son fieras (En het zijn wilde beesten) 6. center|90px Bien te se está (Net goed) 7. center|90px Que valor! (Wat een moed!) 8. center|90px Siempre sucede (Dat gebeurt altijd) 9. center|90px No quieren (Zij willen niet) 10. center|90px Tampoco (Deze ook niet) 11. center|90px Ni por esas (Deze evenmin) 12. center|90px Para eso habeis nacido (Daartoe zijt gij geboren) 13. center|90px Amarga presencia (Bittere aanwezigheid) 14. center|90px Duro es el paso! (Het is een harde weg!) 15. center|90px Y no hai remedio (En er baat geen hulp meer) 16. center|90px Se aprovechan (Zij doen er hun voordeel mee) 17. center|90px No se convienen (Ze zijn het niet eens) 18. center|90px Enterrar y callar (Begraaf hen en zwijg) 19. center|90px Ya no hay tiempo (Er is geen tijd meer) 20. center|90px Curarlos, y à otra (Verzorg ze, en weer door met de strijd) 21. center|90px Será lo mismo (Dat zal hetzelfde zijn) 22. center|90px Tanto y mas (Nog erger) 23. center|90px Lo mismo en otras partes (En elders) 24. center|90px Aun podrán servir (Deze kunnen nog van nut zijn) 25. center|90px Tambien estos (Dezen ook) 26. center|90px No se puede mirar (Het is niet aan te zien) 27. center|90px Caridad (Naastenliefde) 28. center|90px Populacho (Gepeupel) 29. center|90px Lo merecia (Hij heeft het verdiend) 30. center|90px Estragos de la guerra (Gruwelen van de oorlog) 31. center|90px Fuerte cosa es! (Het is wat!) 32. center|90px Por qué? (Waarom?) 33. center|90px Qué hai que hacer mas? (Wat kan er verder nog gedaan worden?) 34. center|90px Por una nabaja (Om een mes) 35. center|90px No se puede saber por qué (Niemand kan weten waarom) 36. center|90px Tampoco (Hier ook niet) 37. center|90px Esto es peor (Dit is erger) 38. center|90px Bárbaros! (Barbaren!) 39. center|90px Grande hazaña! Con muertos! (Wat een heldendaad! Met dode mannen!) 40. center|90px Algun partido saca (Er kan iets mee gewonnen worden) 41. center|90px Escapan entre las llamas (Ze ontkomen door de vlammen) 42. center|90px Todo va revuelto (Alles is op zijn kop gezet) 43. center|90px Tambien esto (Hier ook) 44. center|90px Yo lo vi (Ik heb het gezien) 45. center|90px Y esto tambien (En dit ook) 46. center|90px Esto es malo (Dit is erg) 47. center|90px Así sucedió (Zo gebeurde het) Tweede deel – De Hongersnood (El Hambre) 48. center|90px Cruel lástima! (Wreed medelijden!) 49. center|90px Caridad de una muger (Naastenliefde van een vrouw) 50. center|90px Madre infeliz! (Ongelukkige moeder!) 51. center|90px Gracias á la almorta (Dankzij de bonensoep) 52. center|90px No llegan á tiempo (Zij komen niet op tijd) 53. center|90px Espiró sin remedio (Hij is dood: er was niets meer aan te doen) 54. center|90px Clamores en vano (Vergeefse jammerklachten) 55. center|90px Lo peor es pedir (Het ergste is bedelen) 56. center|90px Al cementerio (Naar de begraafplaats) 57. center|90px Sanos y enfermos (Gezonden en zieken) 58. center|90px No hay que dar voces (Schreeuwen heeft geen zin) 59. center|90px De qué sirve una taza? (Wat voor nut heeft één kom?) 60. center|90px No hay quien los socorra (Er is niemand om hen te helpen) 61. center|90px Si son de otro linage (Het is een ander slag mensen) 62. center|90px Las camas de la muerte (De bedden des doods) 63. center|90px Muertos recogidos (Opeenhoping van doden) 64. center|90px Carretadas al cementerio (Karrevrachten voor de begraafplaats) Derde deel – Treffende Caprichos (Caprichos enfáticos) 65. center|90px Qué alboroto es este? (Wat is dit voor tumult?) 66. center|90px Extraña devocion! (Vreemde verering!) 67. center|90px Esta no lo es menos (Dit al evenzeer) 68. center|90px Que locura! (Wat een waanzin!) 69. center|90px Nada. Ello dirá (Niets. Het zal blijken) 70. center|90px No saben el camino (Zij weten de weg niet) 71. center|90px Contra el bien general (Tegen het algemeen belang) 72. center|90px Las resultas (De gevolgen) 73. center|90px Gatesca pantomima (Katachtige pantomime) 74. center|90px Esto es lo peor! (Dit is erger!) 75. center|90px Farándula de charlatanes (Farandole van charlatans) 76. center|90px El buitre carnívoro (De vleesetende gier) 77. center|90px Que se rompe la cuerda (Het touw knapt) 78. center|90px Se defiende bien (Hij verdedigt zich goed) 79. center|90px Murió la Verdad (De Waarheid is dood) 80. center|90px Si resucitará? (Zal zij herrijzen?) 81. center|90px Fiero monstruo! (Woest monster!) 82. center|90px Esto es lo verdadero (Dit is de ware weg)

Zie ook Los Caprichos El 3 de mayo en Madrid

Literatuur Robert Hughes, Goya, 2004 Cyrille Offermans, Niemand ontkomt. Over de etsen van Goya en de grenzen van de satire, in: Raster, 1985, nr. 33, p. 29-55 Aldous Huxley, Goya's Etchings, 1947

Voetnoten

Categorie:Francisco Goya Categorie:Ets