De Aziatische hoornaar of geelpoothoornaar (Vespa velutina) (Vespa velutina) is een wesp die behoort tot het geslacht van de hoornaars. De wetenschappelijke naam werd in 1838 gepubliceerd door Amédée Louis Michel le Peletier, comte de Saint-Fargeau. De Aziatische hoornaar komt van nature voor in Zuidoost-Azië. Hij komt als invasieve exoot ook voor in Europa.
Uiterlijke kenmerken De koninginnen kunnen tot 30 millimeter lang worden, de werksters tot 20 mm en de mannetjes (darren) tot 25 mm. De Aziatische hoornaar blijft hiermee iets kleiner dan de Europese hoornaar.
De Aziatische hoornaar is te onderscheiden van de Europese hoornaar door de gele uiteinden van de poten van de eerstgenoemde. Het borststuk van de Aziatische hoornaar is niet bruin maar zwart.
Nest Een bevruchte koningin die de winter heeft overleefd, maakt in het voorjaar een nest voor zichzelf, vaak in een holle boom, onder een dakrand of in een vogelnestkast. De eerste circa twintig werksters die uit het ei komen, breiden het nest uit tot het wat kleiner is dan een tennisbal. Begin juli wordt er een nieuw nest gemaakt in de top van een nabijgelegen boom, waar ook de nieuwe koninginnen uitgebroed worden. Dit secundaire nest (zomernest) kan zo groot worden als een basketbal en kan duizend of meer hoornaars bevatten.
Invasieve uitheemse soort Vespa velutina kwam in 2004 naar Frankrijk, vermoedelijk in een lading Chinees aardewerk, en vestigde zich later in het Verenigd Koninkrijk Danger! The bee-killing Asian hornet is set to invade Britain, The Guardian, 17 oktober 2011. Gearchiveerd op 8 april 2023. en in Italië, België en Nederland. Ze wordt gezien als een grote bedreiging voor de honingbij.
In 2009 waren er al duizenden nesten in de buurt van Bordeaux en omliggende departementen;Evaluation des populations du Frelon asiatique Rapport Vespa velutina, oktober 2009 (pdf-bestand). Gearchiveerd op 1 maart 2022. eind 2015 waren ze over heel het land verspreid.Lutte contre le frelon asiatique à pattes jaunes INRA, 18 februari 2013
In september 2020 werd de soort voor het eerst ontdekt in Luxemburg.Ries, C. & M. Pfeiffenschneider (Eds.), 2020. Vespa velutina nigrithorax du Buysson, 1905. In: neobiota.lu - Invasive Alien Species in Luxembourg. National Museum of Natural History, Luxembourg. Gearchiveerd op 16 april 2023.
Sinds 2016 staat deze soort op de lijst van invasieve exoten die zorgwekkend zijn voor de Europese Unie.
België Het eerste nest in Vlaanderen werd op 22 november 2017 verwijderd in de West-Vlaamse stad Poperinge, op enkele kilometers van de Franse grens. In 2018 werd de soort reeds waargenomen in alle Vlaamse provincies.
In 2018 werd het burgerwetenschapsproject Vespa-Watch opgericht om de Aziatische hoornaar in Vlaanderen te monitoren.
Nederland Op 17 september 2017 werd op waarneming.nl voor het eerst melding gemaakt van een Aziatische hoornaar, ontdekt in het Zeeuwse Dreischor. Sindsdien heeft de soort zich snel over Nederland verspreid.Aziatische hoornaar gezien? Meld het dan! Provincie Zeeland, 2 mei 2023 (gearchiveerd)
miniatuur|Verspreiding Aziatische hoornaar in Nederland, 2016–2023, data van Observation.org
Bestrijding In Zeeland richtte de bestrijding zich op het weghalen van de nesten. Sommige Vlaamse gemeenten voorzien imkers van lokvallen die worden uitgezet om koninginnen te vangen, en zo de verspreiding van deze hoornaar tegen te gaan. Sinds 2024 wordt het elimineren van de populatie als onhaalbaar beschouwd en streven de overheden naar het beheersen van de soort. Daarbij zullen ze steeds meer een beroep doen op belanghebbenden: bijenhouders en fruittelers.
Omdat een hoornaar een lange angel heeft, dragen bestrijders speciale pakken, min of meer zoals imkers. Het primaire nest is relatief eenvoudig te vinden en te verwijderen: nadat de wespen bevroren zijn met een spuitbus met gas, wordt het nest leeggemaakt met een stofzuiger. Het zomernest is veel lastiger te vinden, alleen al vanwege de locatie in hoge bomen. Het wordt opgespoord door een gevangen hoornaar van een zendertje te voorzien.
Externe links
Aziatische hoornaar meldpunt voor Vlaanderen Aziatische hoornaar meldpunt voor Nederland
Categorie:Plooivleugelwespen Categorie:Aziatische exoot in Europa Categorie:Plaaginsect