thumb|Het standbeeld van Bedřich Smetana in zijn geboorteplaats Litomyšl Bedřich Smetana () (Litomyšl, 2 maart 1824 – Praag, 12 mei 1884) was een Tsjechisch componist die bekend werd door onder meer de opera Prodaná nevěsta (De verkochte bruid) en de cyclus van zes symfonische gedichten: Má Vlast (Mijn vaderland, waaronder het meest bekende de Moldau (Vltava)).
Levensloop Bedřich Smetana werd geboren in Litomyšl als zoon van een brouwer. Op jonge leeftijd speelde hij al piano en viool en speelde mee in het familiestrijkkwartet. Ondanks de aanvankelijke bezwaren van zijn vader studeerde hij muziek aan het conservatorium van Praag. Nadien kreeg hij een baan als muziekdocent bij een gegoede familie. In 1848 financierde Franz Liszt Smetana, zodat hij zijn eigen muziekschool kon oprichten; nadien nam Smetana deel aan demonstraties tegen de overheerser Oostenrijk en trouwde met de pianiste Kateřina Kolařová. Liszt introduceerde hem ook bij de muziekuitgeverij Kistner.
In 1856 ging Smetana naar Göteborg in Zweden waar hij het dirigeren onderwees en kamermuziekrecitals gaf. Hij werd er ook dirigent van de Philharmonische Gesellschaft. In 1859 vertrok Smetana weer naar Praag, omdat zijn vrouw niet tegen het koude weer kon; ze overleed vlak na de terugkeer (19 april 1859) in Dresden. Hij hertrouwde in 1860 met Bettina Fernandová; vertrok weer naar Zweden, maar kwam weer terug in 1861. In 1863 opende hij opnieuw een muziekschool, deze keer om de Tsjechische muziek te promoten. In 1866 werd hij dirigent van het Nationale Theater, om vooral Tsjechische opera's uit te voeren. In 1874 werd hij in korte tijd doof, een symptoom van syfilis, maar hij ging desondanks door met componeren. Má Vlast werd grotendeels geschreven na zijn doof worden. Zijn eerste strijkkwartet, Uit mijn leven, is een autobiografisch werk dat de tinnitus uitbeeldt waaraan hij tijdens zijn doofheid leed. Als gevolg van de syfilis werd Smetana in 1883 geestesziek; zijn familie kon hem uiteindelijk niet meer verzorgen en op 23 april 1884 liet men hem opnemen in de psychiatrische kliniek Kateřinky in Praag, waar hij een paar weken later, 12 mei 1884, op 60-jarige leeftijd is overleden. Hij werd begraven op de Nationale Begraafplaats op de vesting Vyšehrad in Praag. miniatuur|Graf van Bedřich Smetana op de Nationale Begraafplaats in Praag Smetana staat bekend als de eerste componist die muziek met een specifiek Tsjechisch karakter componeerde. Veel van zijn opera's zijn gebaseerd op Tsjechische thema's, met als bekendste De verkochte bruid uit 1866. Hij gebruikte veelal Tsjechische dansritmes en zijn melodieën hebben wel wat weg van volksliedjes. Hij was van grote invloed op Antonín Dvořák die op soortgelijke wijze Tsjechische thema's in zijn muziek verwerkte.
Composities Orkestwerken 1842 Menuetto in Bes groot, voor orkest 1854 Slavnostní symfonie "Triumfální" (Triomf Symfonie) in E groot 1858-1861 Cyklus Švédské písně Richard III, symfonisch gedicht (1858) Valdštýnův tábor - (Wallensteins legerplaats), symfonisch gedicht (1858) Haakon Jarl (Hakon Jarl), symfonisch gedicht (1861) 1863 Oldřich a Božena, ouverture voor een poppentheater-stuk van Matěje Kopeckého 1864 Pochod ku slavnosti Shakespearově (Mars voor een Shakespeare-feest) 1864-1866 Prodaná nevěsta - ouverture tot de opera (De Verkochte Bruid) 1868 Festival Ouverture, symfonisch gedicht 1869 Rybář, Muziek op een gedicht van Johann Wolfgang von Goethe, op. 103 1872 Má Vlast, cyclus van symfonische gedichten 1883 Pražský karneval - (Carnaval in Praag), symfonisch gedicht Doktor Faust, ouverture Jiřinková polka Louisina polka, voor strijkorkest Macbeth a čardějnice, muziek voor een scène uit de tragedie van William Shakespeare Selská slavnost, voor groot orkest Tsjechische Dansen Cibulička Dupák Furiant Hulán Medvěd Obkročák Oves Skočná Slepička Sousedská Valčíky Venkovanka, polka Ze studentského života (Uit het studentenleven)
Werken voor harmonieorkest 1848 Pochod studentské legie (Mars van de studentenlegion) 1848 Pochod národní gardy (Mars van de revolutionaire garde) Galopp Bajaderek (Bajaderen-galop) Fanfára z Dalibora Fanfáry z opery "Libuše" March of Freedom Valdštýnův tábor - (Wallensteins legerplaats), symfonisch gedicht - bewerking: Jan Uhlíř Venkovanka G-groot, polka
Missen, motetten en gewijde muziek Moteta, voor vrouwenkoor, strijkorkest, 2 hoorns en orgel
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1862-1863 Braniboři v Čechách 3 aktes 5 januari 1866, Praag, Prozatímní divadlo (Provisorisch Nationaltheater) Karel Sabina 1863-1866;2e versie: 1868-1869;3e versie: 1869;4e versie: 1870 Prodaná nevěsta(De Verkochte Bruid) 1e versie: 2 aktes;vanaf 3e versie:3 aktes 1e versie (met dialogen): 30 mei 1866, Praag, Prozatímní divadlo;2e versie (met recitatieven): 29 januari 1869, Praag, Prozatímní divadlo;3e versie: 1 juni 1869, Praag, Prozatímní divadlo;4e versie (uiteindelijke versie): 25 september 1870 , Praag, Prozatímní divadlo Karel Sabina 1865-1867;uiteindelijke versie: 1870 Dalibor 3 aktes 16 mei 1868, Praag, Novoměstské divadlo;uiteindelijke versie: 2 december 1870, Praag, Prozatímní divadlo Josef Wenzig, Ervín Špindler 1869-1872 Libuše 11 juni 1881, Praag, Národni divadlo (ter opening van het nieuwe opera gebouw) Josef Wenzig , Ervín Špindler 1873-1874;2e versie: 1877 Dvě vdovy(De Twee Weduwen) 2 aktes 1e versie: 27 maart 1874, Praag, Prozatímní divadlo;2e versie: 15 maart 1878, Praag, Prozatímní divadlo Emanuel Züngel, naar Les Deux Veuves van Jean Pierre Félicien Mallefille 1875-1876 Hubička (De Kus) 2 aktes 7 november 1876, Praag, Prozatímní divadlo Eliška Krásnohorská, naar Karolina Světlá 1877-1878 Tajemství(Het Geheim) 3 aktes 18 september 1878, Praag, Nové české divadlo Eliška Krásnohorská 1879-1882 Čertova stěna(De Muur van de Duivel) 3 aktes 29 oktober 1882, Praag, Nové české divadlo Eliska Krásnohorská 1874-1875/1883-1884 Viola (onvoltooid) concertante uitvoering: 11 oktober 1899, Praag, Umělecká beseda;toneeluitvoering: 11 mei 1924, Praag, Národní divadlo (Nationaal Theater) Eliška Krásnohorská, naar William Shakespeare "Twelfth Night"
Balletten Baletní hudba z opery "Prodaná nevěsta" Dvě vdovy - Baletní hudba z opery
Kamermuziek 1855 Pianotrio in g klein, voor viool, cello en piano, op. 15 1876 Strijkkwartet nr 1 in e klein "Z mého života (Uit Mijn Leven)" 1882-1883 Strijkkwartet nr 2 in d klein 1880 Z domoviny - Duetten (A groot, g-klein), voor viool en piano
Vocale muziek 1864 The Renegade, mannenkoor 1882 De Drie Ruiters, mannenkoor Česká píseň (Tsjechische liederen), voor gemengd koor en orkest Tři ženské sbory (Drie vrouwenkoren), voor vrouwenkoor Má hvězda Přiletěly vlaštovičky Za hory slunce zapadá
Werken voor orgel 1846 Šest preludií (Zes preludes) Fuga in A majeur
Werken voor piano 1844 Bagatelles et impromptus 1848 Šest lístků do památníku (Zes karakteristieke stukken), op. 2 1851 Albumbladen 1856-1857 Schetsen 1855 Tři salonní polky (Drie Polka's), op. 7 1859-1860 Herinneringen aan Bohemen 1862 Na břehu mořském (Aan de kust), concert-etude, op. 17 1874-1875 Vzpomínka - Dromen 1877-1879 Tsjechische Dansen Bettina polka Klavírní dílo 3 Klavírní dílo 4 Pocestný
Musea Verschillende musea wijden zich aan Smetana, waarvan het Bedřich Smetana Museum in Praag het grootste is. Een filiaal van dit museum het Smetanamuseum in Jabkenice. Verder zijn er nog het Bedřich Smetana Museum in Obříství en de geboortewoning van Bedřich Smetana in Litomyšl. Buiten Tsjechië is er nog de Smetanakamer in Göteborg over de tijd toen hij in Zweden woonde.
Bibliografie V. Reittererová, H. Reitterer: Vier Dutzend rothe Strümpfe... - Zur Rezeptionsgeschichte der "Verkauften Braut" von B. Smetana in Wien am Ende des 19. Jahrhunderts, Wien, VÖAW 2004. 475 S., Jiří Berkovec: Tématický katalog skladeb Bedřicha Smetana, Ministerstvo kultury (MK), 2001 Jiří Berkovec: Presumpce Smetanovy osobitosti : uvod k uvaham o umelcove originalite, Hudební věda 32:3-9 N1 1995 Jaroslav Smolka: Dějiny hudby, Togga, Českým hudebním fondem, Praha, Brno, 2001. Jaroslav Smolka: Smetanova symfonická tvorba (Smetana's Symphonic Work), 5th volume of the team monograph "Dílo a život Bedřich Smetana" (The Life and Work of Bedřich Smetana), Supraphon, Praha, 1984 Jaroslav Smolka: Smetanova vokální tvorba (Smetana's Vocal Work), 2nd volume of the team monograph "Dílo a život Bedřich Smetana" (The Life and Work of Bedřich Smetana), Supraphon, Praha 1980 Olga Mojzisova: The Bedrich Smetana Museum (A guidebook / Narodni muzeum, Praha), Praha, Narodni muzeum, 1999, 70 p., Olga Mojzisova: Smetanovske prameny : stav 1994, Hudební věda 32:19-27 N1 1995 Olga Mojzisova, Marta Ottlová: Bedřich Smetana: 1824 – 1884: report of the international musicological conference: Praha, 24th – 26th may 1994, Praha, Muzeum Bedricha Smetany, 1995 Marta Ottlová, Milan Pospíšil: Bedřich Smetana a jeho doba: Vybrane studie (Kniznice dejin a soucasnosti), Praha, Nakladatelství Lidové noviny, 1997, 144 p., Marta Ottlová, Milan Pospíšil: Bedřich Smetana v pojeti Elisky Krasnohorske, Hudební věda 32:42-54 N1 1995 Marta Ottlová: Smetanova Triumfalni symfonie, Hudební věda 32:27-34 N1 1995 Marta Ottlová: Smetana a Dvorak, Hudební věda 29:110-17 N2 1992 G. Melville-Mason: Britten and the Czech connection, Britten-Pears Foundation autumn festival in Aldeburgh, England, Czech Music N2:10 1996 D. Yeomans: Smetana's piano music reflects Bohemian culture, Clavier 35:16-22 N3 1996 Stewart Gordon: Other European Composers of the Twentieth Century, in: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., G. Asche: Den immensen Ansprüchen nur bedingt gerecht geworden, Opernwelt N4:48 Apr 1996 Gaspare nello Vetro: Nomi Citati Nella Cronologia, in: Teatro Reinach 1871-1944 : gli spettacoli musicali opere concerti operette, Parma: Comune di Parma - Archivo storico Teatro Regio, 1995, 653 p. Jarmil Burghauser: Smetanuv vliv na dvorakuv tvurci vyvoj, Hudební věda 32:9-19 N1 1995 Reinhold Weyer: Eine Partitur aus Bildern : Neue Zugänge zu Smetanas "Die Moldau" in der Hauptschule, Musik & Bildung 27:20-24 Nov-Dec 1995 Jarmila Garbrielová: J.P.E. Hartmann a jeho Hakon Jarl : predchudce Smetanovy symfonicke basne?, Hudební věda 32, 1995, č. 1, s. 35–41 Jarmila Garbrielová: Tragödie – Ouverture – Symphonische Dichtung: Hakon Jarl von Oehlenschläger, Hartmann und Smetana in: Bedřich Smetana 1824–1884, Report of the International Musicological Conference Praha 24th-26th May 1994, Praha: Muzeum Bedřicha Smetany 1995, s. 118–137. Jarmila Garbrielová: Oehlenschläger – Hartmann – Smetana, in: Musik & forskning 20, 1994–95, s. 55–80. Jarmila Garbrielová: Ke kompoziční práci v raných dílech B. Smetany, Hudební řeč B. Smetany. Sborník referátů z hudebně teoretických seminářů, Praha 1984, s. 37–48. Jarmila Garbrielová: Smetanovy „České tance“. Poznámky ke kompoziční a estetické problematice, in: Miscellanea musicologica 30, 1983, s. 115–128. Jarmila Garbrielová: Smetanas Klavierkompositionen im Kontext der europäischen Klaviermusik des 19. Jahrhunderts, in: Music of the Slavonic Nations and its Influence upon European Musical Culture, Colloquium Brno 1978, Brno 1980, s. 113–118. Jarmila Garbrielová: Šest charakteristických skladeb op. 1 Bedřicha Smetany, Hudební věda 11, 1974, s. 330–334. Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, Hans-Klaus Jungheinrich: Grundstein der tschechischen Nationaloper; in Deutschland erstaufgeführt : Smetanas Oper "Die Brandenburger in Böhmen", Das Orchester, 42:56 N7-8 1994 Joachim Kaiser: Erlebte Musik; eine persönliche Musikgeschichte vom 18. Jahrhundert bis zur Gegenwart; Erster Band, München: List verlag, 1994, 464 p. Jitka Slavíková: Endangered manuscripts, Music News From Prague N7-8:10-11 1994