De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017),Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 - wetstekst op wetten.nl ook wel aangeduid als de Sleepwet, is een Nederlandse wet in formele zin die het wettelijke kader voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) vormt. De wet regelt daarnaast de voorafgaande toetsing door de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) en het toezicht achteraf door de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Deze wet vervangt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002).
Aanvankelijk zou de Wiv 2017 per 1 januari 2018 in zijn geheel van kracht worden, maar omdat het langer duurde om kandidaten voor de nieuwe Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) te vinden, werd de inwerkingtreding uitgesteld tot 1 mei 2018.Parool.nl: Invoering 'sleepwet' uitgesteld tot 1 mei, 31 oktober 2017 De delen die nodig waren voor de werving van commissieleden en administratief personeel waarvoor een veiligheidsonderzoek vereist is traden al op 1 september 2017 in werking.
Voorafgaand aan de inwerkingtreding vond op 21 maart 2018 een raadgevend referendum over de Wiv 2017 plaats, waarna het kabinet op 6 april besloot om enkele kleine wijzigingen in de wet aan te brengen.
Ontstaansgeschiedenis Toen in 2012 de oude wet op de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten tien jaar bestond, verzocht de Tweede Kamer om een evaluatie. Daartoe werd in februari 2013 de Commissie Dessens ingesteld die op 2 december van dat jaar haar verslag uitbracht.AIVD.nl: Commissie-Dessens biedt evaluatierapport Wiv 2002 aan, 2 december 2013 De commissie adviseerde om voortaan ook ongerichte interceptie van kabelgebonden internet- en telefonieverkeer toe te staan. Vanwege het toegenomen wantrouwen jegens de geheime diensten moest daartegenover wel een grotere mate van "sturing, toezicht en transparantie" komen te staan.Volkskrant.nl: Commissie-Dessens: geef de AIVD meer bevoegdheden, 2 december 2013.
Wetgevingsprocedure De regering heeft het eerste ontwerp voor de nieuwe Wiv gepubliceerd op 2 juli 2015. Daarna kon gedurende twee maanden iedereen die dat wilde via een internetconsultatie een zienswijze over het ontwerp indienen.Internetconsultatie: Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 20.. Dit leidde tot ruim 1100 veelal kritische reacties, waaronder van uiteenlopende bedrijven en organisaties als KPN, Tele2, MKB-Nederland, VNO-NCW en het College voor de Rechten van de Mens.Zie bijv. ook de bezwaren van Amnesty Nederland uit december 2016 Naar aanleiding van deze kritiek kwam de regering in april 2016 met een aangepast wetsontwerp, waarin een extra toetsingscommissie was opgenomen en de kosten voor interceptie niet meer op de providers worden afgewenteld.Volkskrant.nl: Kabinet houdt vast aan massaal aftappen internetverkeer, 29 april 2016
Het ontwerp ging vervolgens naar de Raad van State, die op 21 september 2016 een tamelijk kritisch advies aan de regering uitbracht.Raad van State: Advies W04.16.0097/I, 21 september 2016 Dit leidde opnieuw tot enkele kleine aanpassingen aan het wetsontwerp, dat eind oktober naar de Tweede Kamer werd gestuurd.Rijksoverheid.nl: Wat is er gebeurd met het advies van de Raad van State op het voorstel voor de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten? De vaste Tweede Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken hield een drietal hoorzittingen met betrokkenen en deskundigenComputable.nl: Forse kritiek op wetsvoorstel inlichtingendiensten, 13 december 2016; Agenda en position papers voor de openbare Hoorzitting / rondetafelgesprek, 15 december 2016. en tijdens het plenaire debat op 7 februari werden ruim 30 amendementen ingediend, waarvan het overgrote deel door de regering ontraden en door een Kamermeerderheid afgewezen werd.Officiële bekendmakingen: ingediende amendementen op het voorstel van wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 20.., 8 februari 2017 Het wetsvoorstel werd uiteindelijk op 14 februari 2017 door de Tweede Kamer en op 11 juli 2017 door de Eerste Kamer aangenomen. De resultaten van beide stemmingen zijn hieronder weergegeven:
Stemverhoudingen Wiv 2017 in de Eerste en Tweede Kamer Partij Tweede kamer (aantal zetels)Stemmingsoverzicht Tweede Kamer Eerste Kamer (aantal zetels)Stemmingsoverzicht Eerste Kamer VVD Voor (40) Voor (13) PvdA Voor (35) Voor (8) SP Tegen (15) Tegen (9) CDA Voor (13) Voor (12) PVV Voor (12) Voor (9) D66 Tegen (12) Tegen (10) CU Voor (5) Voor (3) GL Tegen (4) Tegen (4) SGP Voor (3) Voor (2) PvdD Tegen (2) Tegen (2) 50PLUS Voor (1) Voor (2) Groep Bontes/Van Klaveren Voor (2) - Van Vliet Voor (1) - Klein Tegen (2) - Houwers Voor (1) - Monasch Voor (1) - OSF - Voor (1) Voor: 115 (77%) 50 (67%)
Raadgevend referendum thumb|Stembiljet voor het referendum over de Wiv2017 De wet was referendabel, onder de Wet raadgevend referendum. Een vijftal bètastudenten van de Universiteit van Amsterdam zette als reactie op de wet een website op om verzoeken te verzamelen voor een raadgevend referendum over de wet. In de inleidende fase werden voldoende verzoeken verzameld (meer dan 10.000) om vervolgens een campagne te beginnen voor het verzamelen van minstens 300.000 definitieve verzoeken.
Tijdens de periode waarin referendum-verzoeken konden worden ingediend lieten onder andere burgerrechtenbewegingen Bits of Freedom, Privacy First en Amnesty International weten tegen deze wet te zijn. Amnesty Nederland geeft op haar website de volgende kritiekpunten op de wet:Amnesty.nl: Steun voor referendum over Sleepnetwet, 12 september 2017 Er kan van iedereen communicatie worden afgetapt, ook van niet-verdachte burgers of van een buurt waarin een verdacht persoon vermeend wordt te verblijven. De geheime diensten krijgen toestemming om in te breken op telefoon, computers, televisies en andere apparaten. Verzamelde gegevens mogen zonder analyse doorgestuurd worden naar inlichtingendiensten van buitenlandse regimes.
Volgens de beheerders van de campagnewebsite was op 9 oktober 2017 het vereiste aantal van 300.000 verzoeken binnengekomen. In totaal werd het verzoekschrift door 407.582 personen ondertekend en deze handtekeningen werden op 16 oktober aan de Kiesraad aangeboden.Nu.nl: Verzoek om referendum 'aftapwet' ruim 400.000 keer ondertekend, 15 oktober 2017 Deze liet op 1 november 2017 weten dat er zo'n 384.000 geldige verzoeken waren ingediend en het referendum dus doorgang kon vinden. Het referendum werd tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018 gehouden.Volkskrant.nl: Kiesraad staat referendum over 'sleepwet' toe: 'Aan alle voorwaarden is voldaan', 1 november 2017Referendumcommissie: Datum referendum en aanduiding wet - 14 november 2017
Resultaat van het referendum thumb|Uitslag van het referendum over de Wiv per gemeente Met een opkomstpercentage van 51,54% werd de kiesdrempel van 30% ruim gehaald. Van de uitgebrachte stemmen was 46,53% voor invoering van de Wiv 2017, 49,44% tegen en stemde 4,03% blanco.Proces-verbaal van de uitslag van het referendum, Staatscourant 2018, nr. 19469, 4 april 2018 Het kabinet werd daardoor verplicht om de wet te heroverwegen en kondigde op 6 april de volgende aanpassingen aan:Kabinet doet handreiking aan tegenstemmer 'sleepnet'-referendum. Of toch niet?, volkskrant.nl, 6 april 2018Kabinet scherpt Wiv 2017 aan, rijksoverheid.nl, 6 april 2018 In de wet zal worden opgenomen dat de bijzondere bevoegdheden, waaronder ongerichte interceptie, zo gericht mogelijk moeten plaatsvinden Het delen van data uit ongerichte kabelinterceptie met buitenlandse diensten mag alleen voor landen waarvoor een zogeheten wegingsnotitie is opgesteld. Voor het uitzetten van die wegingsnotitie was eerst twee jaar uitgetrokken, nu dient die al in 2018 te zijn afgerond. Zonder afgeronde wegingsnotitie wordt geen ongeëvalueerde informatie gedeeld. Toezichthouder CTIVD wordt gevraagd hierop toe te zien en te rapporteren aan de Tweede Kamer. Voor het bewaren van gegevens die via ongerichte toegang tot de kabel zijn verkregen moet jaarlijks toestemming worden gevraagd aan de minister. De maximale bewaartermijn blijft drie jaar. Wanneer de diensten medische gegevens aantreffen die niet mogen worden ingezien, moeten deze direct vernietigd worden Gegevens over journalisten zullen niet worden gedeeld met buitenlandse diensten, tenzij dat noodzakelijk is voor de nationale veiligheid
De twee eerstgenoemde aanpassingen zullen in de Wiv 2017 worden opgenomen, de overige drie in beleidsregels. Totaan de aanpassing van de wet werden alle voorgenomen aanpassingen voorlopig vastgelegd in beleidsregels die per 1 mei 2018 van kracht zijn.Overheid.nl: Beleidsregels Wiv 2017
Wijziging van de wet Op 23 juli 2018 kwam de regering met een conceptvoorstel tot wijziging van de Wiv 2017.AIVD.nl: Conceptvoorstel voor wijziging Wiv 2017
Wijzigingen ten opzichte van de Wiv 2002 Onder de Wiv 2002 is het de inlichtingendiensten alleen toegestaan om communicatie via de ether (radio- en satellietverkeer) ongericht te onderscheppen. Onder de Wiv 2017 worden de AIVD en MIVD ook bevoegd tot 'ongerichte interceptie van kabelgebonden telecommunicatie'.E.R. Muller, commentaar op aanhef WIV 2017, aant. 2b, in: Tekst & Commentaar Openbare Orde en Veiligheid, Deventer: Wolters Kluwer 2017 (boek en online). De inzet van onderzoeksbevoegdheden jegens advocaten en journalisten wordt onderworpen aan voorafgaande toestemming van de rechtbank Den Haag.
Om het recht op privacy van burgers te waarborgen wordt de controle op de inlichtingendiensten aangescherpt. Zo komt er een Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB), die de toestemming van de minister tot het toepassen van onder meer ongerichte kabelinterceptie en telefoontaps en het hacken van computers aan een voorafgaande, bindende toetsing onderwerpt.
Ook kan onder de Wiv 2017 bij de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) geklaagd worden over het optreden van de betrokken ministers, de AIVD, de MIVD en de coördinator van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De Commissie wordt daartoe onderverdeeld in een afdeling toezicht en een afdeling klachtbehandeling.E.R. Muller, commentaar op aanhef WIV 2017, aant. 2c, in: Tekst & Commentaar Openbare Orde en Veiligheid, Deventer: Wolters Kluwer 2017 (boek en online).
Coördinatie en geïntegreerde aanwijzing Art. 3 van de wet bepaalt dat de ministers van Binnenlandse Zaken en van Defensie regelmatig overleggen over hun beleid met betrekking tot de AIVD, resp. de MIVD. Dit overleg wordt conform art. 4 voorbereid door de Coördinator Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Deze functie wordt vanouds vervuld door de secretaris-generaal van het ministerie van Algemene Zaken en beschikt over een eigen secretariaat.
De coördinator fungeert tevens als voorzitter van de Commissie Veiligheids- en Inlichtingendiensten Nederland (CVIN), die volgens art. 5 bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van Algemene Zaken, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Defensie, Buitenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. De CVIN heeft als taak het bepalen van de behoefte aan inlichtingen, de prioriteit en de dekkingsgraad daarvan. Dit ter voorbereiding van de Geïntegreerde Aanwijzing (GA). Dat staatsgeheime stuk wordt voor een periode van 4 jaar vastgesteld door de betrokken ministers die vergaderen in de Raad voor Veiligheid en Inlichtingen (RVI), een onderraad van de ministerraad.