Ladislaus IV van Hongarije

Ladislaus IV van Hongarije, bijgenaamd Ladislaus of Ladislas de Koemaan (Hongaars: IV. (Kun) László, Kroatisch: Ladislav IV. Kumanac, Slowaaks: Ladislav IV. Kumánsky; 5 augustus 1262 – 10 juli 1290), was koning van Hongarije en Kroatië van 1272 tot 1290. Zijn moeder, Elizabeth, was de dochter van een hoofdman van de heidense Koemanen die zich in Hongarije hadden gevestigd. Op zevenjarige leeftijd trouwde hij met Elizabeth (of Isabella), een dochter van koning Karel I van Sicilië. Ladislaus was slechts tien jaar oud toen een opstandige heer, Joachim Gutkeled, hem kidnapte en opsloot.

Ladislaus bevond zich nog steeds in gevangenschap toen zijn vader, Stefanus V, op 6 augustus 1272 stierf. Tijdens zijn minderjarigheid vochten verschillende groeperingen van baronnen—voornamelijk de Abas, Kőszegis en Gutkeleds—tegen elkaar voor de opperste macht. Ladislaus werd in 1277 meerderjarig verklaard op een bijeenkomst van prelaten, baronnen, edelmannen en Koemanen. Hij sloot met de rooms-koning Rudolf I een bondgenootschap tegen Ottokar II van Bohemen. Zijn strijdkrachten speelden een uitzonderlijke rol in Rudolfs overwinning op Ottokar in de slag op het Marsveld op 26 augustus 1278.

Ladislaus slaagde er echter niet in om het koninklijke gezag in Hongarije te herstellen. Een pauselijke legaat, Filip, bisschop van Fermo, kwam naar Hongarije om Ladislaus te helpen zijn autoriteit te consolideren, maar de prelaat was gechoqueerd door de aanwezigheid van duizenden heidense Koemanen in Hongarije. Ladislaus beloofde dat hij hen zou dwingen een christelijke levensstijl aan te nemen, maar ze weigerden te gehoorzamen aan de eisen van de legaat. Daarop besloot Ladislaus de kant van de Koemanen te kiezen, waarop Filip van Fermo hem excommuniceerde. De Koemanen sloten de legaat op en de aanhangers van de legaat namen Ladislaus gevangen. Begin 1280 stemde Ladislaus ermee in de Koemanen te overtuigen zich over te geven aan de legaat, maar verscheidene Koemanen kozen ervoor Hongarije te verlaten.

Ladislaus vernietigde een Koemaans leger dat in 1282 Hongarije binnenviel. Hongarije wist onder zijn leiding ook een Mongools invasie in 1285 te doorstaan. Ladislaus was tegen die tijd zo onpopulair geworden dat verschillende van zijn onderdanen hem ervan beschuldigden de Mongolen te hebben aangespoord om Hongarije binnen te vallen. Nadat hij in 1286 zijn vrouw had laten opsluiten, leefde hij samen met zijn Koemaanse minnares. Gedurende de laatste jaren van zijn leven, trok hij met zijn Koemaanse bondgenoten door het land, maar hij was niet meer in staat de machtigste edelen en bisschoppen te controleren. Paus Nicolaas IV plande op te roepen tot een Kruistocht tegen hem, maar drie Koemaanse sluipmoordenaars maakten een einde aan Ladislaus' leven.

Kindertijd (1262–1272) Ladislaus was de oudste zoon van Stefanus V, zoon van Béla IV van Hongarije, en diens vrouw, Elizabeth de Koemaan., art. IV. (Kun) László, in (edd.), Korai magyar történeti lexikon (9–14. század), Boekarest, 1994, p. 396, , Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 274, appendix 5. Elizabeth was de dochter van een hoofdman van de Koemanen die zich in Hongarije hadden gevestigd., Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 268. Ze was als heiden geboren en pas kort voor haar huwelijk met Stefanus gedoopt., At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and 'Pagans' in Medieval Hungary, c. 1000–c. 1300, Cambridge - New York - e.a., 2001, p. 261. Gearchiveerd op 7 september 2023. Ladislaus werd geboren onder het sterrenbeeld van Mars in 1262, volgens Simon of Kéza, die zijn kapelaan was in de jaren 1270., Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 274, , At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and 'Pagans' in Medieval Hungary, c. 1000–c. 1300, Cambridge - New York - e.a., 2001, p. 179.

De conflicten tussen Ladislaus' vader en grootvader zouden in 1264 uitlopen in een burgeroorlog., The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, Ann Arbor, 1994, p. 178, , Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 274. De troepen van Béla IV, die onder aanvoering van Ladislaus' tante, Anna, stonden, namen het kasteel van Sárospatak in, waar Ladislaus en zijn moeder verbleven, en sloten hen op., Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 274, , Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években, Boedapest, 2007, p. 141. Ladislaus werd aanvankelijk gevangen gehouden in het kasteel Turóc, maar werd twee maanden later naar hey hof van Boleslaw de Kuise, hertog van Krakau, gestuurd, die een schoonzoon van Béla IV was., Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években, Boedapest, 2007, pp. 79–80, 82, 141. Nadat zijn grootvader en vader in maart 1265 vrede hadden gesloten, werd Ladislaus vrijgelaten en keerde hij terug naar zijn vader., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, pp. 160-161.

Ladislaus' vader sloot een bondgenootschap met Karel I, koning van Sicilië, in september 1269., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 163, , The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 107. Gearchiveerd op 7 september 2023. In het verdrag werd ook overeengekomen dat Elizabeth, de vier jaar oude dochter van Karel I, zou worden verloofd met de toen zeven jaar oude Ladislaus., Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 274, , The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 107. Het huwelijk vond plaats in 1270.

Béla IV overleed op 3 Mei 1270 en Ladislaus' vader werd twee weken later tot koning gekroond;, The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 107, (edd.), Slovak History: Chronology & Lexicon, Wauconda, 2002, p. 33. Gearchiveerd op 7 september 2023. de nieuwe koning slaagde er echter niet in zijn heerschappij te vestigen., Millennium in Central Europe: A History of Hungary, Boedapest, 1999, p. 99. De naaste adviseurs van Béla IV — hertogin Anna en de voormalige paltsgraaf van Béla IV, Hendrik Kőszegi — vluchtten weg uit Hongarije en zochten de hulp van Anna's schoonzoon, koning Ottokar II van Bohemen., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 164, , The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 107. De nieuw benoemde Ban van Slavonië, Joachim Gutkeled, keerde zich ook tegen Stefanus V en ontvoerde Ladislaus in de zomer van 1272., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, pp. 164, 166. Gutkeled hield Ladislaus gevangen in het fort van Koprivnica in Slavonië., The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 107. Historicus Pál Engel suggereert dat Joachim Gutkeled van plan was Stefanus V te dwingen om Hongarije op te delen tussen hemzelf en Ladislaus. Stefanus V belegerde Koprivnica, maar kon het niet innemen. Stefanus werd ernstig ziek en overleed op 6 augustus.

Regering Minderjarigheid (1272–1277) Zodra het nieuws over het heengaan van Stefanus V de oren van Joachim Gutkeled had bereikt, reisde deze af naar Székesfehérvár, want hij wilde de kroning van de kind-koning regelen., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 166, , Az Árpád-ház uralkodói, Boedapest, 1996, p. 275. Ladislaus' moeder sloot zich nu bij hem aan, hetgeen de aanhangers van Stefanus V razend maakte en dezen beschuldigden ervan tegen haar echtgenoot te hebben samengezworen. Egyed Monoszló, de schatmeester van Stefanus V, belegerde haar paleis in Székesfehérvár, maar de aanhangers van Gutkeled verdreven hem., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 166. Monoszló vluchtte daarop naar Pressburg (het huidige Bratislava in Slovakije); hij nam de stad in en stond haar af aan Ottokar II van Bohemen. rechts|miniatuur|194x194px|Zegel van Ladislaus' moeder, Elizabeth van Koemanië. Aartsbisschop Filip van Esztergom kroonde in Székesfehérvár rond 3 september Ladislaus tot koning., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 166, (edd.), Slovak History: Chronology & Lexicon, Wauconda, 2002, p. 33. De tien jaar oude Ladislaus regeerde in theorie onder het regentschap van zijn moeder, maar in feite bestuurden partijen van de baronnen het koninkrijk., The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, Ann Arbor, 1994, p. 181, , Millennium in Central Europe: A History of Hungary, Boedapest, 1999, p. 83. In november van dat jaar keerde Hendrik Kőszegi terug uit Bohemen en vermoorde Ladislaus' neef, Béla van Macsó., The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 108, , Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években, Boedapest, 2007, p. 132. Hertog Béla's uitgestrekte domeinen, die waren langs de zuidelijke grenzen gelegen, werden onder Hendrik Kőszegi en zijn aanhangers verdeeld., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 166, , The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526, Londen - New York, 2001, p. 108. In een vergelding voor de Hongaarse invallen in Oostenrijk en Moravië, vielen Oostenrijkse en Moravische troepen in april 1273 de grensgebieden van Hongarije binnen., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, p. 168. Ze namen Győr en Szombathely in en plunderden de westelijke provincies. Joachim Gutkeled zou twee maanden later de twee forten heroveren, maar Ottokar II van Bohemen viel in de herfst Hongarije binnen en nam vele forten in, met inbegrip van Győr en Sopron., Az Árpádok királysága, 1000–1301, in (ed.), Magyarország történeti kronológiája, I: a kezdetektől 1526-ig, Boedapest, 1981, pp. 168–169, , Háborúk és hadviselés az Árpádok korában, Szeged, 2003, p. 186.