De fipronilcrisis of de eiercrisis was een voedselschandaal dat aan het licht kwam in 2017. Kippeneieren en afgeleide producten in 45 landen bleken het voor de mens schadelijke insecticide fipronil te (kunnen) bevatten. Het feit dat deze voor mensen toxische stof niet systematisch door de Belgische en Nederlandse controleorganen werd opgespoord maar pas na een eigen interne controle door een Belgisch pluimveebedrijf werd ontdekt, lokte grote publiekelijke verontwaardiging uit.Ook Nederland controleerde nooit op fipronil, De Standaard, 7 augustus 2017. Gearchiveerd op 27 januari 2022.Midden mei wist niemand dat er zich een probleem zou stellen met fipronil, VRT NWS, 8 augustus 2017. De laattijdige, gebrekkige en tegenstrijdige communicatie van zowel het Belgische Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) als de Nederlandse Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zorgde voor verwarring en onrust bij politici, consumenten(organisaties) en pluimveehouders.Artikelenreeks, Het Parool, 3 augustus-8 augustus 2017Minister Ducarme haalt uit naar Nederlanders; Directeur FAVV: "Altijd geprobeerd duidelijk te communiceren", De Standaard, 9 augustus 2017. Gearchiveerd op 28 oktober 2022. De handel in eieren werd hierdoor ernstig getroffen.Duitsland roept België op het matje over kippencrisis, De Standaard, 6 augustus 2017. Gearchiveerd op 24 mei 2022.
Feitenrelaas in België en Nederland Door het Belgische Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) is op 9 augustus 2017Chronologie onderzoek fipronil (pdf), FAVV, 9 augustus 2017, p. 12. Gearchiveerd op 15 oktober 2022. vastgesteld dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) al in november 2016 aan de verantwoordelijke minister de problemen rond fipronil en het gebruik ervan in de Nederlandse pluimveesector heeft gemeld zonder dat de NVWA dat toen publiekelijk heeft gemaakt. Volgens de NVWA had dat als reden dat er op dat moment geen of onvoldoende aanwijzingen waren voor acute risico's.Hoe lang wist de NVWA al dat er fipronil in eieren zat?, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Op 1 juni 2017 bracht een Belgische pluimveehouder na eigen onderzoek het FAVV ervan op de hoogte dat er mogelijk problemen waren met het gebruik van fipronil in de pluimveehouderij. Het FAVV heeft naar aanleiding daarvan een onderzoek ingesteld.Hoe het eierschandaal uitdijt, De Standaard, geraadpleegd op 7 augustus 2017 Op 2 juli werd fipronil gevonden bij een pluimveebedrijf in Sint-Niklaas. Een waarschuwing voor mogelijke besmetting van Nederlandse pluimveebedrijven was eerder al op 19 juni door het Belgische FAVV aan de Nederlandse NVWA doorgegevenbnr.nl, 3 augustus 2017, ‘Eierproblematiek al op 19 juni bekend bij NVWA’. Gearchiveerd op 21 mei 2022., alsook dat met fipronil besmette eieren mogelijk al in 2016 in de handel waren.ad.nl, ‘Gifeieren mogelijk ook in 2016 verkocht’. Gearchiveerd op 26 december 2018.
Op 20 juli 2017 deed de Belgische Justitie een inval in Weelde, bij het bedrijf Poultry-Vision dat de fipronil aan het Barneveldse bedrijf Chickfriend had geleverd.AgriHolland 26 juliLLTB-bericht 28 juli. Gearchiveerd op 27 mei 2022.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit maakte op 22 juli 2017 bekend dat ze de verboden toepassing in de pluimveesector aan het onderzoeken was. Zeven bedrijven waren inmiddels geblokkeerd wegens besmetting van hun eieren met fipronil. Van drie daarvan werden de eieren teruggehaald bij de handel.Rapport NVWA 22 juli 2017 Het voor kippenstallen toegestane bestrijdingsmiddel tegen bloedluis Dega 16, een natuurlijk product op basis van menthol en eucalyptus, bleek door Poultry-Vision te zijn vermengd met fipronil. De Nederlandse vof Chickfriend bleek willens en wetens dit mengsel te hebben gebruikt bij honderden pluimveebedrijven in Nederland, België en Duitsland.Hoe twee joviale kerels ons in fipronilcrisis stortten, De Morgen, 8 augustus 2017. Gearchiveerd op 3 april 2019.‘Bedrijf Chickfriend kocht bewust verboden gif’, NRC Handelsblad, 4 augustus 2017. Gearchiveerd op 1 juli 2023. Als gevolg daarvan raakten de eieren daar besmet met fipronil.RIVM over fipronil in eieren
Consumptie van die eieren werd na het ontdekken van de vervuiling door de instanties afgeraden, ze werden uit de verkoop genomen.NVWA-chef: wees terughoudend met het eten van eieren, Nieuwsuur, 1 augustus 2017. Gearchiveerd op 18 mei 2022. De NVWA publiceerde op haar website een lijst van eicodes van de betrokken pluimveebedrijven.NVWA over de fipronilcrisis. Gearchiveerd op 15 september 2022.
In België stelden oppositiepartijen Groen en sp.a zich vragen bij de communicatie door het FAVV, dat in juni op de hoogte was van een Belgisch pluimveebedrijf dat mogelijk door een fipronilbesmetting was getroffen, maar dit nog wekenlang stilhield.Oppositie België wil spoedberaad over eieren, De Telegraaf, 6 augustus 2017. Tijdens de in spoedzitting bijeengekomen Kamercommissies Landbouw en Volksgezondheid op 9 augustus stelde de Belgische minister van Landbouw Denis Ducarme dat België de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) drie keer had aangemaand voor het informatie kreeg over Chickfriend en dat dit de eerder opgelopen vertraging in het onderzoek verklaarde.België moest Nederland drie keer manen voor info fipronil, Algemeen Dagblad, 9 augustus 2017.
Circa tweehonderd bedrijven, 20% van het totaal, worden door de NVWA in Nederland maandenlang geblokkeerd en honderden miljoenen eieren worden in september 2017 nog steeds vernietigd.Verslag schriftelijk overleg Tweede Kamer 18 augustus 2017. Ruim 1,5 miljoen kippen werden geruimd.Beantwoorde Kamervragen 18 augustus 2017 In een brief aan de Tweede Kamer op 10 augustus schreven minister Schippers en staatssecretaris Van Dam dat het kabinet bewust geen melding had gemaakt van een melding bij de NVWA in november 2016 tijdens een bevraging door de Kamer een week eerder, omdat de tip deel uitmaakte van een al lopend strafrechtelijk onderzoek.Kabinet zei bewust niets over fipronil-tip van vorig jaar, NOS, 10 augustus 2017. Gearchiveerd op 1 februari 2023.
Op 11 augustus 2017 werd de woning van Nick H., een van de verdachten en tevens tipgever, door de politie doorzocht. Nick H. is de eigenaar van Pro-farma, een groothandel in chemicaliën bestemd voor de bio-industrie.Bizarre wending in onderzoek gifeieren, De Telegraaf, 11 augustus 2017 Op dezelfde dag pakte de NVWA de beide bestuurders van Chickfriend op en doorzocht diverse panden.Bestuurders Chickfriend opgepakt in onderzoek naar fipronilschandaal, NRC Handelsblad, 10 augustus 2017. Gearchiveerd op 10 mei 2023. De NVWA publiceerde tevens het "Advies volksgezondheidsrisico's fipronil, deel 1 ei en ei-producten".Advies volksgezondheidsrisicos fipronil deel 1 ei en ei-producten
Op 23 augustus 2017 gaf de Nederlandse regering aan oud-minister Winnie Sorgdrager opdracht om de fipronilcrisis te onderzoeken.Oud-minister Sorgdrager gaat onderzoek naar besmette eieren leiden . Gearchiveerd op 28 mei 2023. De onderzoeksopzet werd op 11 september in detail aan de Tweede Kamer gezonden.Onderzoeksopzet ‘evaluatie crisis fipronil in eieren’ (bijlage bij Kamerstukken II 2016/17, 26 991, nr. 491). Gearchiveerd op 13 september 2017. De onderzoeksvragen werden al in detail in 4 hoofdstukken geformuleerd. Ook de NCAE, de Nederlandse Controle Autoriteit Eieren, moet worden onderzocht. De Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid startte op 8 augustus al een eigen onafhankelijk onderzoek.Kamerstukken II 2016/17, 26 991, nr. 491 (brief van de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Economische Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer, 5 september 2017).fipronil-in-voedselketen Onderzoeksraad voor Veiligheid, Onderzoeksraad, geraadpleegd op 26 september 2017
Op 13 september bracht de NVWA een tussenstand naar buiten. 271 stallen waren vrijgegeven omdat kippen en eieren fipronilvrij zijn, 114 stallen waren geruimd en 226 stallen waren geblokkeerd: die mogen (nog) geen kippen en broedeieren verkopen.Fipronil lastig te verwijderen, helft stallen schoon, Nos.nl, 14 september 2014. Gearchiveerd op 18 mei 2022.
De Wageningen Universiteit heeft berekend dat de fipronilcrisis de pluimveehouders ongeveer 70 miljoen euro heeft gekost en dat de supermarkten en aanverwante bedrijven nog eens 7 à 8 miljoen schade hebben geleden.NOS Journaal, 20 oktober 2017. Gearchiveerd op 21 oktober 2017.
Op 13 december 2017 daagde LTO de NVWA voor de rechter wegens nalatigheid. Het uiteindelijke doel is de 70 miljoen schade te verhalen.LTO daagt NVWA voor de rechter. Gearchiveerd op 22 mei 2022. Op 25 juni 2018 concludeerde de speciaal ingestelde commissie-Sorgdrager dat alle instanties hadden gefaald. Vooral de NVWA wordt verweten interne signalen niet te hebben opgepikt en tot ver na het uitbreken van de crisis besmette eieren in de schappen te hebben toegelaten.Alle betrokkenen in de fout bij fipronilcrisis De rechtbank in Den Haag echter sprak op 10 juli 2019 de NVWA volledig vrij van falend toezicht.NVWA heeft niet onrechtmatig gehandeld in fipronil-incident In hoger beroep ging het gerechtshof in Den Haag hierin mee.
Op 20 mei 2020 oordeelde de rechtbank Gelderland dat de spuitende bedrijven Chickfriend en Chickclean wel schadeplichtig waren.Fipronilspuiters moeten schade vergoeden van pluimveehouders. Gearchiveerd op 12 april 2021. De twee leiders van de twee bedrijven hoorden 10 maart 2021 in de rechtbank te Zwolle twee jaar gevangenisstraf tegen zich eisen, waarvan zes maanden voorwaardelijk met een proeftijd van drie jaar. Daarnaast werd een beroepsverbod voor drie jaar geëist.Eigenaren Chickfriend horen anderhalf jaar cel eisen om gif in eieren. Gearchiveerd op 1 februari 2023. Op 12 april 2021 werden de twee veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf. Daarnaast werd 370.000 euro aan criminele winst ontnomen van Chickfriend en Chickclean en hun eigenaren.
Belgische Fipronilwet De Belgische federale regering besloot haar kippenboeren met 21,8 miljoen euro te compenseren.Nederland volgt Belgen niet in compensatie kippenboer, De Telegraaf, 12 december 2017. Gearchiveerd op 28 mei 2022. De EU ging hiermee akkoord.EU akkoord met Belgische schadevergoeding fipronil, pluimveeweb.nl, 13 december 2017.
Op 21 november 2017 ondertekende koning Filip de FipronilwetWet van 21 november 2017 betreffende compensaties ten gunste van bedrijven getroffen door de fipronilcrisis, Belgisch Staatsblad, 15 december 2017. Gearchiveerd op 9 juli 2023., die op 9 november unaniem was goedgekeurd door de Kamer van volksvertegenwoordigers.Hand. Kamer 2017-2018, 9 november 2017, p. 69. (pdf). Gearchiveerd op 23 mei 2022. Artikel 1 van deze wet omschrijft de fipronilcrisis als het geheel van buitengewone gebeurtenissen verbonden met de infiltratie van fipronil in de pluimveeketen, in België vastgesteld in 2017, en de maatregelen die de overheid ingevolge deze vaststelling heeft genomen om te beletten dat potentieel gecontamineerde, voor menselijke consumptie of vervoedering bestemde producten van dierlijke oorsprong in de handel komen of blijven of om in het belang van de volksgezondheid te zorgen voor de vernietiging van dieren of producten die werden geblokkeerd. Het koninklijk besluit ter uitvoering van deze wetKoninklijk besluit van 17 december tot vaststelling van de procedure en van de uitvoeringsbepalingen met betrekking tot de compensaties ten gunste van bedrijven van de primaire sector getroffen door de fipronilcrisis, Belgisch Staatsblad, 22 december 2017. Gearchiveerd op 9 juli 2023. volgde op 17 december en werd ondertekend door koning Filip, minister van Landbouw Denis Ducarme (MR) en minister van Justitie Koen Geens (CD&V).
Situatie in andere landen