miniatuur|Modern beeld van Veles op de berg Velíz, Tsjechië Veles (Volos) is een god uit de Slavische mythologie. Hij is de koning van de onderwereld, de dood, handel en rijkdom en beschermer van het vee (skotji bog, 'veegod'), de boeren, herders en reizende muzikanten. Veles is de tegenspeler van de god Perunu en wordt onder meer als beer of wolf voorgesteld en volgens de filologen Vyacheslav Ivanov en Vladimir Toporov als slang en draak.Veles is sometimes incorrectly identified with a dragon or a serpent. This hypothesis, based on the reconstruction by Ivanov and Toporov and published in 1974, was already criticized eight years later by A. Giezstor, and it is no longer part of the modern scholarly consensus on Slavic mythology. "There is no adduced evidence, either by Ivanov, Toporov, or Katičić, of the existence of formula Perun smites the god Veles, as the indisputable proof (instead of mere conjecture), which is to be expected by an objective explorer." Hij wordt met water in verband gebracht.
Zijn naam is afgeleid van 'wel' (wol in het Proto-Indo-Europees) of 'volos' (haar in het Russisch). Veles wordt vergeleken met Velus (Letland), Vélinas (Litouwen), Vetha (Etrurië), Vala (India) en Varuna. Toporov later revisited this issue and recognized the association of Veles with Varuṇa instead of the demon Vṛtra, contrary to his earlier position. "The very name Varuṇa has been compared by scholars with the Hittite sea deity Aruna, with the ancient Greek sky god Ouranos, and finally with the Slavic Volos (Veles) and the Lithuanian Velnias, among others. Therefore, despite a number of remaining uncertainties, the Indo-European parallels of this name are beyond doubt." Vala werd net als zijn broer Vritra door Indra verslagen, nadat hij koeien in de bergen had gevangengezet. Na Indra's overwinning op de droogtedemon konden de rivieren weer stromen.
Volgens de 'stormmythe' of 'goddelijke strijd', opgesteld door Ivanov en Toporov, streden Perunu en Veles tegen elkaar. Veles had het vee van Perunu gestolen en opgesloten en toen Perunu Veles versloeg kwam de regen uit de hemel. De meeste onderzoekers, waaronder Leo Klejn en Igor M. Diakonoff., identificeren Veles echter niet als tegenstander van Perun.
Veles was bij de oude Slaven geen boze god, al werd hij, net als Loki bij de oude Scandinaviërs, ook als oplichter gezien. De strijd tussen Veles en Perunu verliep cyclisch: Veles stond na te zijn verslagen opnieuw uit de dood op.
Terwijl Perunu, de storm-, donder- en hemelgod, in Kiev op een hoge plaats werd vereerd, stond het beeld van Veles beneden op de markt. Toen het heidendom er in de 10e eeuw werd vervangen door het christendom werden Perunu en Veles respectievelijk omgezet in Sint Elias en Sint Nicolaas, welke laatste zich ook voor de boer en zijn vee inzet.
Categorie:God Categorie:Slavische mythologie