De tram van Gera is een onderdeel van het openbaar vervoer in deze Duitse stad in de deelstaat Thüringen. De exploitatie is in handen van de Geraer Verkehrsbetrieb (GVB) GmbH. Na de tram van Halle (Saale), heeft Gera het tweede oudste elektrische tramnet van Duitsland. Het werd op 22 februari 1892 geopend en heeft een spoorwijdte van 1 meter. De GVB vermarkt de tram, en vooral de jongste lijn 1, als lightrail. De reizigersvereniging Pro Bahn heeft de GVB in 2008 uitverkoren met haar prijs van de reiziger en dit voor de uitstekende verknoping van de tram aan de drie spoorwegstations of -haltes. In 2014 ontving ze dezelfde prijs voor de voorbeeldige uitwerking van de bruikbaarheid van het openbaar vervoer en de efficiënte organisatie van het onderhoud van de voertuigen.
Geschiedenis
Ontwikkeling tot 1971 De tramlijn opende op 22 februari 1892 en was daarmee de tweede elektrische tram in Duitsland. Het net was het werk van de Localbahn-Bau und Betriebs-Gesellschaft Wilhelm Hostmann & Co uit Hannover maar was eigendom van de Eisenbahn-Bau und Betriebs-Gesellschaft Vering & Waechter uit Berlijn. Op 31 december 1905 gingen de eigendom en de exploitatie over naar het Geraer Elektrizitätswerk und Straßenbahn AG.
De eerste twee lijnen met een totale lengte van 8,6 km liepen van Tinz naar Debschwitz (Südfriedhof) en van Untermhaus (Mühlgrabenbrücke) naar Lindenthal (nabij de huidige halte Wintergarten). Een jaar later volgde op 1 april 1893 een derde lijn van het huidige station naar Pöppeln. De lijnen kwamen samen in de Heinrichstraße (toen Roßplatz), die tot op heden de centrale overstapplaats van het openbaar vervoer in Gera is gebleven.
De lijn naar Lindenthal werd op 8 november 1901 verlengd naar het station van Pforten, van waar vier dagen later de smalspoorlijn naar Meuselwitz in bedrijf werd genomen. De tram behield op deze plaats een aansluiting op het spoornet die voortaan dienstdeed om goederenwagons naar de industriële bedrijven van Gera te kunnen vervoeren. Op 19 november 1925 kwam er een traject bij naar Zwötzen, die aan Wintergarten aftakte van de lijn naar Pforten en over de Ochsenbrug voer. De lijn naar Debschwitz werd in 1935 met één halte verlengd tot aan Schenkendorfstraße. Intussen was op 17 augustus 1930 al een eerste kort traject opgeheven, namelijk tussen de Wilhelmplatz (thans Friedrich-Naumann-Platz) en Mühlgrabenbrücke in Untermhaus.
In 1945 moest de lijn naar Pöppeln, die sinds de opening in 1939 van de trolleybuslijn naar Leumnitz, enkel tijdens het weekend uitgebaat werd, opgeheven worden als gevolg van oorlogsbeschadigingen. Ook de vertakking van Puschkinplatz naar het station van Gera verdween als gevolg van de oorlog. In de jaren 1950 werd het net naar het Zuiden uitgebreid: in 1956 van Debschwitz naar Lusan (Zoitzbergstraße) en in 1959 werd een verbinding gemaakt met het traject in Zwötzen waardoor de zogenaamde Südring (Zuidelijke ring) ontstond. In de jaren 1960 dacht de DDR-regering eraan om de tramexploitatie te staken in alle steden met minder dan 200.000 inwoners. Daardoor werd de lijn van het stadscentrum naar Untermhaus op 16 juni 1968 opgeheven, op 14 november 1971 gevolgd door het lijngedeelte stadscentrum - Wintergarten - Zwötzen. Daardoor bleef er in Gera slechts één tramlijn over, namelijk deze van Tinz via het stadscentrum en Debschwitz naar de keerlus van Zwötzen in de Höhe Wehrstraße. Ook in Tinz verscheen in de jaren 1960 een keerlus, waardoor de lijn kon bediend worden met eenrichtingtrams.
Tot het einde van de jaren 1990 miniatuur|Straße der Republik (Heinrichstraße) 1968 miniatuur|Moderne doorgang van de tram onder een huizenblok in de Johannisstraße, juni 1984 miniatuur|Drie gekoppelde KT4D-trams, 1993 Vanaf 1972 bouwde men in het zuidwesten van de stad de nieuwbouwwijk Lusan die later met 45.000 inwoners het grootste nieuwbouwgebied werd in het Bezirk Gera. De wijk zou ontsloten worden door een nieuwe tramlijn tussen de keerlus van Tinz en Lusan-Brüte waarvan het eerste deel tot aan de keerlus Zeulenrodaer Straße (thans Lusan-Brüte) op 5 oktober 1977 werd geopend. Met het oog hierop werden de eerste nieuwe Tatratrams van het type KT4D aangeschaft. Deze lijn werd op 27 en 28 oktober 1979 tot Lusan-Zeulsdorf verlengd. De eindhalte Lusan-Brüte die oorspronkelijk slechts tijdelijk als eindhalte zou dienen, is thans nog steeds in dienst.
Op 1 juni 1984 werd in de Sorge, de hoofd-winkelwandelstraat van de stad, het laatste enkelsporig traject van het tramnet opgeheven. De tram kreeg een nieuwe eigen baan in de parallel aan Sorge gelegen straat Hinter der Mauer, die volledig heraangelegd werd en om politieke associaties te vermijden, hernoemd werd tot Am Leumnitzer Tor. Daartoe werd het tracé door en onder een appartementsgebouw gevoerd wat toen uniek was in de DDR. Vermeldenswaard is ook dat voor het Arbeidersfestival (Arbeiterfestspiele) dat in 1984 in Gera plaatsvond, rond het busstation aan het station van Gera een spoor voor een keerlus werd aangelegd dat echter nooit op het tramnet werd aangesloten. Recent (voor de laatste heraanleg van het stationsplein) getuigde een als snackbar dienstdoende tram nog van het plan om het station en busstation terug aan te sluiten op het tramnet.
Vanaf 1986 volgde in het noordoosten van de stad de aanleg van het nieuwbouwgebied Bieblach Ost, dat door de verlenging van de lijn Lusan - Tinz per tram werd bediend. Deze lijn wordt nog steeds ongewijzigd uitgebaat. Zoals in Lusan, werd de tramlijn ook in Bieblach Ost in verschillende fasen gebouwd en geopend. Eerst werd op 18 december 1986 het deel tot aan de halte Roschütz (thans Heidecksburgstraße) in exploitatie genomen; op 24 april 1989 volgde dan de rest tot aan het eindpunt Bieblach Ost. Anders dan in Lusan werd de voorlopige keerlus Roschütz terug ontmanteld. Voorbij de keerlus Bieblach Ost zou een nieuwe stelplaats verrijzen (naast de al in het zuiden van de stad geplande stelplaats) en daarom concipieerde men de keerlus al in functie van de latere uitbreiding. De Wende stopte echter veel plannen: in het nieuwbouwgebied werden niet alle geplande fasen effectief uitgevoerd en de stelplaats werd geschrapt. Enkel het tweede, parallel binnen de keerlus aangelegde maar ongebruikte spoor is nog een zichtbaar overblijfsel van dit project.
Na de Duitse hereniging volgde een snelle modernisering van het tramnet. Vanaf 26 oktober 1990 werden in regulier verkeer geen tweeassige trams (Gothatrams series ET57 tot 62, respectievelijk Tatra T2D) meer ingezet. Deze voertuigen dateerden immers nog deels uit de jaren 1950.
De tramstelplaats verhuisde van de De-Smit-Straße in het stadscentrum naar de zuidelijke stadsrand. Met de bouw van het nieuwe shoppingcentrum Gera-Arcaden werd de centrale overstaphalte Heinrichstraße volledig heraangelegd en in 1998 in dienst genomen.
Stadtbahnprogramma en toetreding tot het verkeersverbond Midden-Thüringen
Stadtbahnprogramma fase I In de periode 2002 tot 2008 werd de eerste fase van de uitbouw van het tramnet gerealiseerd. Dit ging gepaard met een investering van 92 miljoen euro, waarvan 64 miljoen euro afkomstig van fondsen. Nieuwbouw van lijn 1 miniatuur|Nieuw aangelegd traject van lijn 1 in Elsteraue Tussen 2002 en 2006 werd Stadtbahn lijn 1 van Untermhaus via het station/Theater en Heinrichstraße naar Zwötzen heraangelegd. Het project werd sterk gepromoot door Norbert Vornehm, de toenmalige CEO van het vervoerbedrijf en later (2006-2012) burgemeester van Gera. Wegens omissies bij de planning van de spoorwegbrug bij Pforten, was het niet mogelijk om samen met de oude lijn 2, een ringvormige lijn te vormen. De nieuwe, zes kilometer lange lijn, die voor 80% op een vrije bedding ligt, werd aangelegd voor snelheden tot maximum 70 kilometer/uur. Vanaf beide eindhaltes bereikt men het centrale overstappunt binnen de tien of, bij optimalisering van de verkeerslichten, acht minuten. Een half jaar voor de oorspronkelijke planning kon de lijn op 3 november 2006 geopend worden en op 5 november 2006 kwam de lijn in dienst. Het project ging gepaard met de organisatie van de Bundesgartenschau 2007 (tuinbouwtentoonstelling in Duitsland) in Gera en Ronneburg. Aan het station werd voor de Stadtbahn een eigen onderdoorgang gebouwd; de tramhalte sluit er rechtstreeks aan op de perrons wat de overstap sterk vergemakkelijkt. Verbouwing van lijn 2 Aan Zwötzener Bahnhof werd voor lijn 2 een nieuwe keerlus aangelegd die in 2004 in dienst werd genomen. Deze kan ook gebruikt worden door bussen. Sindsdien stoppen trams en bussen aan dezelfde halte als de treinen op de spoorlijn van Gera naar Saalfeld, respectievelijk Zeulenroda. De oude keerlus in de Zwötzener Straße werd verlaten en lijn 2 als gevolg daarvan ingekort. Uitbreiding van lijn 3 In het stadscentrum werd een keerlus aangelegd, die thans deel uitmaakt van Stadtbahnlijn 1. Zij ontstond bij de heraanleg op vrije bedding van de Berliner Straße, alsook in de Heinrichstraße aan het Park der Jugend en op de Heinrichbrücke. De halteperrons van het Südbahnhof werden naar het Noorden tot aan de tramhalte Park der Jugend verschoven, zodat een verknoping ontstond tussen lijn 3 en de spoorweg, vergelijkbaar met lijn 1 ter hoogte van het station van Gera. In de Tinzer Straße werd een groene bedding aangelegd, de keerlus Tinz verwijderd en aan de beroepsacademie (Berufsakademie) verrees een nieuwe overstaphalte tussen stadsbus, streekbus en tram. Het plan uit de periode na de Wende om de keerlus in beide richtingen berijdbaar te maken in geval van verkeersstoringen of ongevallen, werd daarmee gerealiseerd.
Stadtbahnprogramma fase II In juli 2007 besliste de gemeenteraad de verderzetting van het door het vervoerbedrijf uitgewerkte Stadtbahnprogramma. Oorspronkelijk voorzien in 2009, werd de tweede fase uiteindelijk pas in 2010 opgestart omwille van moeilijkheden met het ter beschikking stellen van de nodige fondsen. Tot 2015 zou 50 miljoen euro worden geïnvesteerd, waarvan 32 miljoen afkomstig uit fondsen.
In juli 2012 werd de financieringsprocedure echter opgeschort. Hoewel de federale overheid zijn aandeel van 30 miljoen euro in het budget had toegezegd en ook de deelstaat groen licht had gegeven, ging de voor mei 2012 verhoopte vrijgave van middelen na een finale evaluatie door het verkeersministerie van Thüringen niet door. De opschorting kwam er op aandringen van de nieuwe vrouwelijke burgemeester van Gera die op 1 juli was aangetreden. Aan het vervoerbedrijf werd gevraagd om de berekeningen voor het ondertussen vijf jaar oude programma over te doen en mogelijke alternatieven uit te werken. Daarbij stonden de nieuwbouw van lijn 4, het behoud van het traject tussen de beroepsacademie en Bieblach Ost en de omvang van de uitbouw van de Wiesestraße ter discussie. In augustus bevestigde een in opdracht van de burgemeester uitgevoerde audit de cijfers van het vervoerbedrijf en het rendement van het project. De werken zouden nu in januari 2013 starten. Uitbouw van lijn 3 In 2010 begon de vernieuwing van het traject in de omgeving van Hinter der Mauer tot groene bedding en met nieuwe haltes. De start van de sanering van het traject voorbij de Berufsakademie tot Bieblach Ost en uitbouw tot Stadtbahnnormen was voorzien voor 2012. Deze werf werd in 2013 gerealiseerd.
Verder zou het traject tussen de keerdriehoek Lusan en Brüte en aansluitend de daar aanwezige keerlus uitgebreid of omgebouwd worden. De start van deze werken was eveneens in 2012 gepland. Daarnaast zou de Wiesestraße tussen 2013 en 2015 gerenoveerd worden, inclusief de herinrichting van de verkeersafwikkeling. Als gevolg van financiële problemen verdwenen beide laatste projecten in de koelkast. Nieuwbouw van lijn 4