Yoshitsugu Tatekawa (Japans: 建川美次) (Niigata, 3 oktober 1880 – Fuchu, 9 september 1945) Tatekawa is de familienaam. Hij was een luitenant-generaal bij het Japans Keizerlijk Leger (JKL). Hij was betrokken bij de moordcomplotten op de Chinese krijgsheer Zhang Zuolin in 1916 en 1928. Als generaal-majoor speelde hij een belangrijke rol bij het Mukden incident in 1931. Na zijn militaire loopbaan werd hij benoemd tot ambassadeur in Moskou waar hij in 1941 het Neutraliteitsverdrag tussen de Sovjet-Unie en Japan mee ondertekende.
Levensloop Yoshitsugu Tatekawa werd geboren op 3 oktober 1880 in Niigata in de Niigata Prefectuur als derde zoon van lokale ambtenaren. Hij genoot onderwijs aan de Niigata Takada Junior High School. In 1901 studeerde hij af aan de Imperial Japanese Army Academy. Na als jonge officier gediend te hebben in de Russisch-Japanse Oorlog was hij korte tijd instructeur bij de Cavalerieschool. Na een driejarige opleiding studeerde hij in 1909 af aan het Army War College en werd hij verbonden aan de Generale Staf van het Japans Keizerlijk Leger (JKL). Van 1911 tot 1913 was hij gestationeerd in het Verenigd Koninkrijk als militair waarnemer. Na een jaar instructeur militaire wetenschappen aan het Army War College was hij tot 1918 militair waarnemer in Europa. Na de Eerste Wereldoorlog werkte hij twee jaar voor de Minister van Oorlog Tanaka Giichi. Tussen 1920 en 1922 maakte hij deel uit van de Japanse militaire delegatie bij de Volkerenbond. Terug in Japan werd hij verbonden aan het 1e Regiment Cavalerie van het JKL en vanaf 1923 werd hij bevelvoerend officier van het 5e Regiment Cavalerie van het JKL. Hij bekleedde steeds hogere posities binnen het leger: in 1923 werd hij gepromoveerd tot kolonel, in 1928 tot generaal-majoor en in 1932 tot luitenant-generaal. Van 1924 tot 1928 was hij Hoofd van het 2e Bureau, 4e Afdeling (Europese en Amerikaanse Inlichtingendienst) van de Generale Staf van het JKL alsook instructeur militaire wetenschappen aan het Army War College. Aansluitend daarop was hij militair attachéeen militair attaché is een militaire expert die verbonden is aan een diplomatieke missie in China waarna hij terugkeerde naar Japan als hoofd van respectievelijk de 2e en 1e Afdeling van de Generale Staf van het JKL. In 1931 werd hij naar Shenyang Mukden in Mantsjoerije gestuurd om het gedrag van het Kanto-leger in toom te houden. Na het Mukden incident keerde hij terug naar Tokyo waar hij tot 1932 werkte bij de Inlichtingendienst van het JKL. In datzelfde jaar maakte Tatekawa deel uit van de Japanse militaire delegatie in het Zwitserse Genève waar hij de Ontwapeningsconferentie bijwoonde. Hij was vanaf 1932 ook permanent vertegenwoordiger bij de Volkerenbond tot Japan zich hieruit op 27 maart 1933 officieel terugtrok omwille van het Mantsjoerije incident.Japan werd door de Volkerenbond veroordeeld voor zijn optreden in 1931 in Mantsjoerije met 42 stemmen voor en 1 stem tegen (van Japan zelf) waarop het besliste uit de Volkerenbond te stappen. Van 1933 tot 1936 was luitenant-generaal Tatekawa bevelvoerder over achtereenvolgens de 10e Divisieeen infanteriedivisie met codenaam Iron Division en de 4e Divisieeen infanteriedivisie met codenaam Yodo Division van het JKL. Hij speelde tijdens zijn loopbaan een sleutelrol in enkele belangrijke militaire operaties (cfr. infra). Zijn actieve militaire loopbaan eindigde toen hij gedwongen werd zich terug te trekken uit militaire dienst wegens betrokkenheid bij de Staatsgreep van 26 februari 1936. In 1940 werd hij benoemd tot ambassadeur in Rusland. Hij keerde terug naar Japan in 1942 en overleed er op 9 september 1945 op 64-jarige leeftijd. Over zijn privéleven is niet veel bekend, wel dat hij gehuwd was. Hij werd begraven op het Tama kerkhof in Fuchu (Tokyo).
Tijdlijn Militaire graden Datum Graad 23/06/1902 Tweede Luitenant 22/11/1904 Luitenant 19/06/1909 Kapitein 02/05/1916 Majoor 25/07/1919 Luitenant-kolonel 06/08/1923 Kolonel 08/03/1928 Generaal-majoor 08/08/1932 Luitenant-generaal
Beroepsloopbaan DatumGebeurtenis22/11/1901studeerde af aan de 13e klas van de Imperial Japanese Army Academy (Rikugun Shikan Gakko)23/06/1902-11/12/1905Luitenant bij het 9e Regiment Cavalerie van het JKL11/12/1905-03/12/1906Instructeur bij de Cavalerieschool03/12/1909studeerde af aan de 21e klas van het Army War College (Rikugun Daigakko)03/12/1906-10/12/1909Luitenant en daarna kapitein bij het 9e Regiment Cavalerie van het JKL10/12/1909-08/1911verbonden aan de Generale Staf van het JKL08/1911-01/07/1913gestationeerd in het Verenigd Koninkrijk15/02/1915-24/07/1918verbonden aan de Generale Staf van het JKL15/02/1915-21/01/1916Instructeur militaire wetenschappen aan het Army War College21/01/1916-24/07/1918Militair waarnemer in Europa24/07/1918-16/07/1920Secretaris van de Minister van Oorlog, generaal Tanaka Giichi13/09/1920-09/12/1922Lid van de Japanse militaire delegatie bij de Volkerenbond09/12/1922-17/03/1923Cavalerie-officier bij het 1e Regiment Cavalerie van het JKL17/03/1923-15/12/1924Bevelvoerend officier van het 5e Regiment Cavalerie van het JKL15/12/1924-08/03/1928Hoofd van het 2e Bureau, 4e Afdeling (Europese en Amerikaanse Inlichtingendienst) bij de Generale Staf van het JKL23/01/1925-08/03/1928Instructeur militaire wetenschappen aan het Army War College08/03/1928-01/08/1929Militair Attaché in China01/08/1929-01/08/1931Hoofd van de 2e Afdeling (Inlichtingendienst) bij de Generale Staf van het JKL01/08/1931-05/02/1932Hoofd van de 1e Afdeling bij de Generale Staf van het JKL05/02/1932-05/07/1932Lid van de Japanse Militaire Delegatie in het Zwitserse Genève bij de Ontwapeningsconferentie05/02/1932-27/03/1933Permanent vertegenwoordiger van het Japanse leger bij de Volkerenbond18/03/1933-02/12/1935Bevelvoerder van de 10e Divisie JKLvan 18/03/1933-28/06/1934: bevelvoerder 10e Depot Divisie en van 28/06/1934-02/12/1935: bevelvoerder 10e Divisie02/12/1935-01/08/1936Bevelvoerder van de 4e Divisie JKL01/08/1936reserve – gedwongen zich terug te trekken uit militaire dienst wegens betrokkenheid bij de Staatsgreep van 26 februari 193614/09/1940-03/1942Ambassadeur in Rusland
Onderscheidingen Datum Onderscheiding 1/4/1906 Orde van de Gouden Wouw 4e klas 1/11/1920 Orde van de Rijzende Zon 3e klas 1/11/1930 Orde van de Heilige Schatten 2e klas 29/4/1934 Orde van de Rijzende Zon 1e klas
Militaire operaties De Russisch-Japanse Oorlog (1904-1905) Yoshitsugu Tatekawa onderscheidde zich tijdens de Russisch-Japanse Oorlog waar hij als jonge luitenant in de cavalerie deelnam aan gewaagde verkenningspatrouilles. Hij leidde een commando-eenheid van vijf cavaleriesoldaten diep achter de vijandelijke Russische linies in Zuid-Mantsjoerije om daar belangrijke informatie te verzamelen. In barre omstandigheden legden zij daarbij in een periode van 23 dagen ongeveer 1.200 kilometer af. Veilig terug in het hoofdkwartier werden zij als helden onthaald voor het verwezenlijken van deze bovenmenselijke prestatie. De daden en de moed van Tatekawa werden beschreven in een beeldroman en later ook verfilmd (cfr. infra).
Hij werkte tijdens die oorlog ook samen met de Chinese krijgsheer Zhang Zuolin bij diverse schermutselingen met Russische troepen. Later zou Tatekawa deel uitmaken van het complot en de organisatie van de moord op Zhang Zuolin.
De moord op Zhang Zuolin (张作霖) (4 juni 1928) thumb|Zhang Zuolin (张作霖) Om de Japanse invloed in Mantsjoerije (Manzhouguo) te kunnen versterken genoot de Chinese krijgsheer Zhang Zuolin (1873–1928)ook Chang Tso-Lin genoemd; een van de krijgsheren die China begin 20e eeuw onder elkaar hadden verdeeld en er de controle verwierf over drie provincies in het noordoosten van Mantsjoerije jarenlang de steun en bescherming van de Japanse regering tegen de nationalisten van Chiang Kai-shek (江苏宜兴).Chiang Kai-shek werd gesteund door de communisten en de Sovjet-Unie. Zhang Zuolin bleek evenwel onvoldoende in staat om de controle over Mantsjoerije te behouden en voor Japan was het strategisch onaanvaardbaar dat Mantsjoerije onder Sovjet- of Nationalistisch bewind kwam. In officierskringen binnen het Kanto-legerook wel Kwantung-leger genoemd, een van de hoofdlegers van het JKL, gepositioneerd in Mantsjoerije, vond men Zhang Zuolin niet volgzaam genoeg en groeide het idee dat de Japanse belangen in Mantsjoerije enkel veilig gesteld konden worden door hem te vervangen. Zonder voorafgaandelijke toestemming van de Generale Staf van het JKL en de Japanse regering opereerden zij autonoom en besloten om Zhang Zuolin uit de weg te ruimen.
In 1916 werd een eerste poging ondernomen om Zhang Zuolin te vermoorden. Het initiatief voor dit moordcomplot ging uit van Doihara KenjiIn 1916 was Kenji Doihara militair attaché in China, later werd hij benoemd tot generaal van het JKL. die hiervoor een beroep deed op een van zijn officieren, Yoshitsugu Tatekawa. Op 15 oktober 1916 wachtte Tatekawa met een bende huurmoordenaars het konvooi op van Zhang Zuolin die in Mukden een feest ter ere van het bezoek van de Japanse prins Kan'in Kotohito zou bijwonen. De aanslag mislukte echter en Zhang Zuolin kon ontkomen.
In 1928 werd een tweede moordpoging op Zhang beraamd. De organisatie van de moord werd opnieuw toevertrouwd aan Generaal-majoor Yoshitsugu Tatekawa, op dat moment militair attaché in Peking. De keuze voor Tatekawa was niet toevallig want door zijn functie kon hij zonder argwaan te scheppen het doen en laten van Zhang observeren.
De praktische uitvoering van het moordcomplot liet Tatekawa over aan kolonel Komoto Daisakuofficier van het Kanto-leger gespecialiseerd in explosieven Hij bleef echter nauw betrokken bij het plan en was de ultieme toezichthouder.
thumb|Huanggutun Incident
Het nieuws van de moord werd pas twee weken later officieel bekendgemaakt door zijn zoon, Zhang XueliangZhang Xueliang volgde zijn vader op, uit vrees voor een conflict met Japan. Generaal-majoor Tatekawa, die zich diep geschokt toonde over de gebeurtenissen, had intussen alle relevante informatie verbrand. Het Kanto-leger probeerde de moord nog van zich af te schuiven maar de geruchten over een Japans complot verspreidden zich snel.
De moord had grote gevolgen in Japan en leidde tot het ontslag van het Tanaka-kabinet in juli 1929 omdat premier Tanaka Giichi (田中 義一) niet in staat bleek de schuldigen te laten straffen. Tatekawa werd nooit gestraft voor de moord op Zhang. Bovendien verzwakte de moord de positie van Japan in Mantsjoerije gezien de zoon van Zhang Zuolin, Zhang Xueliang, een politiek van verzoening voerde met de Nationalisten van Chiang Kai-shek.
Het Maart Incident (1931) De groeiende misnoegdheid van vooral jonge officieren over de corruptie en het wanbeheer van het bestuur in Japan lag aan de basis van de oprichting van hervormingsgezinde groeperingen binnen het leger. Vooral de Sakurakai (桜会) (Cherry Blossom Society), gesticht in 1930 door luitenant-kolonel Kingoro Hashimoto (橋本 欣五郎), was zeer actief om radicale politieke hervormingen te bewerkstelligen en een militaire regering te installeren, desnoods met geweld. Het programma van de Sakurakai kon rekenen op de sympathie en de steun van officieren bij de Generale Staf van het JKL waaronder ook generaal-majoor Yoshitsugu Tatekawa die als beschermheer van de Sakurakai fungeerde.
Met de steun van hun beschermheren bij de Generale Staf werkte de Sakurakai een concreet plan uit om op 20 maart 1931 via een militaire staatsgreep het kabinet Hamaguchi omver te werpen en de Minister van Oorlog, generaal Kazushige Ugaki (宇垣一成), aan de macht te brengen. Deze moest echter overtuigd worden om mee te werken aan dit plan. Generaal-majoor Tatekawa had op 11 februari 1931 een gesprek met Ugaki waarbij hij insinueerde dat ook keizer Hirohito genoeg had van de huidige politieke toestand en de tijd rijp was voor verandering. Ugaki zou als een geschikte kandidaat regeringsleider geaccepteerd kunnen worden. Van Ugaki werd verwacht dat hij het leger zou leiden in een Staatsgreep.