Samskara (Devanagari: संस्कार, Sanskriet: saṃskāra) zijn hindoeïstische overgangsriten of sacramenten die uitgevoerd worden tijdens belangrijke levensmomenten. Het betreft tientallen verschillende rites voor gebeurtenissen tijdens de zwangerschap, geboorte, kindertijd, puberteit, adolescentie, volwassenheid en dood. Twee daarvan zijn echte initiatieriten, de upanayana, waarmee iemand tweemaal-geborene wordt (dvija), en vivaha, het huwelijk. Een deel van de riten markeert de overgangen in het ashrama-systeem.
De riten worden in meer of mindere mate genoemd in de Veda's, de Brahmana's, de Grhyasoetra's, de Dharmasoetra's, de smriti's en latere werken. Het aantal riten en de systematiek van de beschrijvingen varieert daarbij. Zo noemt de Rigveda het huwelijk, de uitvaart en de conceptie, terwijl de Dharmasoetra van Gautama er veertig noemt, al is daarbij geen onderscheid gemaakt tussen riten en offers (yajna). Tegenwoordig worden veelal zestien riten genoemd, die onder te verdelen zijn in prenataal, geboorte, onderwijs, huwelijk en uitvaart: prenataal: garbhadhana, conceptie pumsavana, bespoedigen van mannelijke foetus simantonnayana, haarscheiding kindertijd: jatakarma, geboorte namakarana, naamgeving nishkramana, eerste uitstapje annaprasana, eerste vaste voedsel chuda karana, tonsuur, eerste knipbeurt karnavedha, gaatjes prikken in de oren onderwijs: vidhyarambha, leren van het alfabet upanayana, initiatie als tweemaal-geborene vedarambha, begin van de veda-studie keshanta, eerste scheerbeurt samavartana, voltooiing van de veda-studie vivaha, het huwelijk antyesti, uitvaart
Literatuur (1969): Hindu Saṁskāras. Socio-Religious Study of the Hindu Sacraments, Motilal Banarsidass
Categorie:Hindoeïstische cultuur