alt=Gage Skidmore als cosplayer|miniatuur|Gage Skidmore als cosplayer alt=Anti-Trump-demonstratie bij de verkiezingen in 2016|miniatuur|Anti-Trump-demonstratie bij de verkiezingen in 2016: Hebben we echt nog een reptielachtige gedaantewisselaar nodig als president? alt=Weird Tales, augustus 1926|miniatuur|Weird Tales, augustus 1926 miniatuur|Cosplay van de Green Goblin: niet expliciet aangeduid als reptilian, wel met diverse kenmerken alt=Cosplay van Siluriër in Doctor Who|miniatuur|Cosplay van Siluriër in Doctor Who alt=Een Gorn, een ras in Star Trek|miniatuur|Een Gorn, in 1967 een ras in Star Trek
Reptilians zijn fictieve reptielen of reptielachtige wezens, die een rol spelen in sciencefiction, fantasieliteratuur en mythologie, maar ook in pseudowetenschap en complottheorieën. Ze worden beschreven als mensachtige, intelligente levensvormen, die zich in veel gevallen door gedaanteverwisseling kunnen voordoen als mensen. De term wordt ook gebruikt voor echte mensen die aangestuurd zouden worden door reptielachtigen. Afhankelijk van het verhaal kan hun herkomst buitenaards zijn, of kunnen ze opduiken uit onderwerelden, verdwenen werelden zoals Atlantis of miljoenen jaren oude geologische perioden. Meestal zijn ze tweebenig en kwaadaardig; de dreiging voor mensen kan bestaan uit fysiek geweld, strategisch gebruik van macht of overheersing vanuit een hoogtechnologische beschaving. Vampirisme komt voor als het aftappen van bloed of van bestaansbronnen.
Veel teksten over dit onderwerp zijn Engelstalig; ze worden daarin ook aangeduid als reptoids, lizard people ('hagedismensen'), reptiloids, saurians en draconians.
Een aanzet van fictie over reptilians is er al in 1917, maar in de jaren 1930 wordt het thema populairder. Het vermogen tot regeneratie van lichaamsdelen is een veelvoorkomend motief, maar in werkelijkheid hebben reptielen zo'n vermogen niet; het betreft hier een ander verschijnsel, dat bekendstaat als autotomie. Reptilians krijgen verder een scala aan andere superkrachten aangemeten, waaronder bizarre spierkracht en schubben die hun een gepantserde huid geven. Ook zijn ze soms extreem snel, terwijl koudbloedige reptielen dat gewoonlijk niet zijn.
De opvatting dat reptilians in veel landen de samenleving beheersen bestaat minstens sinds 1998, maar behoort niet tot de populairste complottheorieën. Deze dystopie staat bekend als de Reptoid Hypothesis en de meest prominente verkondiger is de rechts-esoterische publicist David Icke.
Afbakening Het zelfstandig naamwoord reptilian in de zin zoals hier gebruikt, is weinig gangbaar in het Engels en de Oxford English Dictionary heeft het pas in 2009 opgenomen. Het verwante Lexico geeft de letterlijke betekenis 'zoals een reptiel' voor het bijvoeglijk naamwoord. Afgeleid en overdrachtelijk is het 'afstotelijk, weerzinwekkend'. Merriam-Webster geeft als overdrachtelijke betekenis 'koudbloedig onbetrouwbaar'. De Cambridge Dictionary geeft 'onprettig, vreemd en afstandelijk'. Deze woordenboeken noemen het zelfstandig naamwoord enkel als synoniem voor reptiel. Synoniemen zoals 'lizard people' en 'reptoid' zijn niet opgenomen in deze naslagwerken. De Urban Dictionary, waar iedereen een definitie kan plaatsen, noemt reptilians als 'ras in de vierde dimensie dat ons overheerst'.
Het gebrek aan gezaghebbende afbakening laat ruimte voor interpretatie. Een sprekend dier zoals de slang in het paradijs, die de zondeval uitlokt, heeft de typerende rol van arglistige vijand van de mensheid, maar behalve de spraak is er weinig menselijks aan. Dat geldt ook voor de Japanse tsuchinoko, die naast de neiging tot liegen nog een voorkeur voor alcohol heeft.
Voor het Wikipedia-artikel is als afbakening aangehouden, dat reptilians lichamelijk én geestelijk trekken moeten hebben die aan mensen en reptielen worden toegeschreven. De Egyptische god Sobek voldoet daaraan met een krokodillenkop op een menselijk lichaam; zie ook Krokodilachtigen in de cultuur. In moderne verhalen is een reptielenlichaam gangbaar.
Het is niet altijd uit te maken of een wezen amfibieachtig of reptielachtig is en voor de verhaallijnen is het niet van belang, dus dat onderscheid wordt niet gemaakt.
In fantasy
Uitwisseling rond Weird Tales Michael Barkun, een Amerikaanse politicoloog, brengt in zijn boek A Culture of Conspiracy : Apocalyptic Visions in Contemporary America het idee van kwaadaardige mensachtige reptielen in verband met het verhaal The Shadow Kingdom, dat Robert E. Howard in 1929 publiceerde in het pulptijdschrift Weird Tales. Daarin moet de hoofdrolspeler, koning Kull uit Atlantis, vechten tegen gedaanteverwisselende serpent-mensen, aanbidders van het Grote Serpent, die vanuit hun schaduwrijk de heerschappij over de mensheid willen krijgen. Zij zijn er in twee gedaanten: de oudste zijn de reptielachtige Serpent Men met slangenkoppen, die met magie een illusie van menselijkheid kunnen opwekken. Hun opvolgers zijn de Man-Serpents, die op hun slangenlichamen mensenhoofden hebben, waaruit bij wijze van haar kleinere slangen groeien, zoals bij Medusa.
Volgens Barkun werden de reptilians als motief overgenomen en gepopulariseerd door andere auteurs van Weird Tales. Zo maakte Clark Ashton Smith (1893–1961) gebruik van de mythe en de slangen. HP Lovecraft (1890–1937) voerde slangenmensen op en gebruikte Howards plaatsnamen in zijn verhaal The Haunter of the Dark (1936), een deel van de Cthulhu-mythe.
Visachtig Lovecraft beschrijft in zijn novelle The Shadow over Innsmouth uit 1931 de Deep Ones. Hij duidt deze sluwe wezens weliswaar aan als visachtig, maar ook als humanoïde en hij gebruikt enkele motieven die later gangbaar werden bij reptilians: ze hebben poten waarmee ze over land kunnen lopen en ze kunnen paren met de menselijke kustbewoners, wat een hybride ras oplevert van wezens die eerst mensachtig zijn en zich pas later ontpoppen als vrijwel onsterfelijke Deep Ones. De wezens zijn een uitwerking van de afgrijselijke schepsels die Lovecraft al in 1917 in zijn kortverhaal Dagon opvoerde en zijn daarmee ouder dat Howards verhaal The Shadow Kingdom.
Marvel Comics Ook Marvel Comics is schatplichtig aan Howard: begin jaren 70 verschenen reptilians als tegenstanders van Conan de Barbaar, een door Howard geschapen figuur. Sindsdien zijn er in het Marvel-universum vele tientallen mutanten verschenen, waarvan vele met reptielenkenmerken, onder andere in de X-Men-reeks.
Uit 1983 dateert Killer Croc, een krokodilachtige superschurk en tegenstander van Batman. Hij lijkt te lijden aan een agressieve vorm van atavisme, zodat hij kenmerken vertoont van evolutionaire voorlopers van de zoogdieren. Zijn huid is door een huidziekte zo hard dat veel kogels hem niet deren. Hij kan zeer snel genezen en lichaamsdelen regenereren. Ook beschikt hij over bovenmenselijke kracht en zeer snelle reflexen. In het water is hij net zo thuis als een echte krokodil. Zijn uiterlijk varieert van vrij menselijk tot zeer reptielachtig en ook zijn intelligentieniveau verschilt per strip, van normaal menselijk tot volslagen onnadenkend en impulsief.
Enkele reptielachtigen anno 2020:
De wetenschapper Dr. Curtis "Curt" Connors, van wie een arm geamputeerd is, hoopt die te regenereren met reptielen-DNA. Het serum dat Connors gebruikt verandert hem echter in een woeste man met een hagedisachtig voorkomen. Hij wordt uit die toestand gered door Spider-Man, maar dergelijke wisselingen van uiterlijk en karakter doen zich ook in latere episoden voor. Bij een expeditie in Vuurland wordt Karl Lykos aangevallen door een pteranodon, een vliegend reptiel dat samen met andere voorhistorische wezens heeft overleefd in een verborgen, tropisch deel van Antarctica. Daardoor krijgt hij vampierachtige eigenschappen, zij het dat hij geen bloed opzuigt, maar energie, enkel door zijn slachtoffers aan te raken. Op het moment dat hij energie aftapt van een superschurk, wordt hij Sauron, een hybride tussen mens en pteranodon waarvan de naam ontleend is aan Tolkiens kwade genius. Humberto Lopez, bijgenaamd Reptil, raakt verbonden met een gefossiliseerd amulet, waardoor hij zijn lichaamsdelen naar wens kan veranderen in die van dinosaurussen. Later leert hij volledig te transformeren in dinosaurussen en andere prehistorische dieren en ook in insecten. Zintuiglijke vermogens kan hij ook van dieren overnemen. Hij gebruikt zijn vermogens ten goede en is voorbestemd de dinosaurussen te redden. Victor Borkowski, bijgenaamd Anole, is een mutant met een geschubde huid, een sterke reptielenarm en een gevorkte tong die langer is dan zijn lichaam. Hij is snel, sterk en wendbaar en kan zich buitengewoon goed verbergen. Hij herstelt gemakkelijk van verwondingen, waarbij lichaamsdelen in reptielvorm kunnen aangroeien. Puriteinen beschouwen hem als de Antichrist, anderen zien hem als voorbestemd voor het goede. De Green Goblin wordt niet officieel aangeduid als reptilian, maar wordt wel zo opgevat en heeft typerende kenmerken: de groene kleur, waanzin, superkrachten en regeneratie van lichaamsdelen door een chemische cocktail.
Power Rangers In Power Rangers: Time Force, het negende seizoen van de televisieserie Power Rangers, komen tientallen mutanten voor, sommigen met reptielenkenmerken. Zie Mutanten in Power Rangers: Time Force. Reptielachtig zijn in elk geval Fearog (gekko), Turtlecon (schildpad), Chameliacon (kameleon) en Serpicon (reuzengordelstaarthagedis).
Teenage Mutant Ninja Turtles De Teenage Mutant Ninja Turtles worden zelden aangeduid als reptilians, maar voldoen als tweebenige, antropomorfe schildpadden wel aan de omschrijving.
Pokémon In Pokémon komen wezens voor die in uiterlijk of naam naar reptielen verwijzen, zoals Silicobra, Sandaconda en Golem. Die laatste zijn schildpadachtige schepsels met rotsachtige huid en kop, die behalve hun tweebenigheid weinig menselijks hebben.
In sciencefiction Reptilians komen veel voor in sciencefiction. Enkele voorbeelden:
V De tv-serie V (1983–1985) en de remake V (2009–2011) laten zien hoe de mensheid omgaat met de komst van buitenaardse reptilians. Sommigen hopen op samenwerking, anderen plegen verzet.
Enemy Mine In 1979 schreef Barry B. Longyear de novelle Enemy Mine, over twee gevechtspiloten, Willis Davidge en Jeriba Shigan. De ene is een man, afkomstig van de Aarde, de andere is een tweebenige reptielachtige, aseksuele Drac van de planeet Dracon. Na een gevecht zijn beider ruimteschepen neergestort op een onherbergzame planeet. Hoewel ze tot vijandige rassen en legers behoren en verschillende talen spreken, moeten ze samenwerken om te overleven. De plot werd in 1985 gebruikt als uitgangspunt voor de film Enemy Mine. Longyear publiceerde in 1988 een veel langere versie van het verhaal, die gebaseerd was op de film.
Uplift In het Uplift-universum van de Amerikaanse auteur David Brin (1950) worden de Soro afgeschilderd als vier meter lange, eierleggende, buitenaardse wezens, die vijandig staan tegenover mensen.
Perry Rhodan In de eerste afleveringen van de stuiversromans rond Perry Rhodan – sciencefiction uit de jaren zestig – kwamen de mensen (Terrans) in conflict met de reptielachtige Topiders, technologisch hoog ontwikkelde, hagedisachtige bewoners van het zonnestelsel rond Betelgeuze.
Doctor Who In de serie Doctor Who komen de Siluriërs voor, genoemd naar het Silurische tijdperk, hoewel vernoeming naar het veel recentere Eoceen beter zou zijn. Miljarden jaren geleden voorzag hun beschaving een botsing tussen de Maan en de Aarde, waarna ze zichzelf in een soort winterslaap brachten. Voor hun ontwaken hadden ze energie nodig, die pas in bruikbare vorm beschikbaar kwam toen de mensheid kernenergie ging gebruiken. In het verhaal tapten ze die af van een Britse kernreactor. Na mislukte en gedwarsboomde bemiddelingspogingen leidt wederzijds wantrouwen tussen mensen en Siluriërs tot een escalerende strijd, waarna de Siluriërs vernietigd worden. Dit tot afgrijzen van The Doctor, die dit als genocide beschouwt.
Star Trek