De Hongaarse spraakklanken, waarbij het gaat om de kleinste (betekenisloze) onderdelen van het gesproken Hongaars, vertonen een aantal fonologische kenmerken met betrekking tot de klemtoon en de intonatie, de aard van de medeklinkers en van de klinkers.
De klemtoon (woordaccent) van alleenstaande woorden, ook van de lange woorden en van leenwoorden, ligt op de eerste lettergreep en wordt nooit aangegeven.
De intonatie bij gewone zinnen is gewoonlijk geleidelijk dalend. Een specifieke intonatie komt voor bij beslissingsvragen (ja/nee-vragen): ze hebben een weinig dalende intonatie, met een stijging bij de voorlaatste lettergreep en dan weer een daling. Ontbreekt deze intonatie, dan wordt de zin gewoonlijk niet als vraag opgevat.
Zowel de klinkers als de medeklinkers komen in een korte en in een lange vorm voor. Lange klinkers hebben als diakritisch teken een enkel of een dubbel accenteken en lange medeklinkers worden dubbel geschreven. De lange klinkers, en ook de lange medeklinkers worden lang aangehouden. Stomme klinkers (zoals in het Nederlandse woordje "de") komen niet voor in het Hongaars. Voorbeeld van de lange klinkers: á, é, í, ó, ő, ú, ű.
De Hongaarse klinkers kunnen worden ingedeeld naar tongstand en naar lip- of klinkerronding, die van groot belang zijn voor de toepassing van de regels van de klinkerharmonie, zoals bij het toevoegen van uitgangen achter de woorden. Naar tongstand onderscheid men de achterklinkers (a, á, o, ó, u, ú) en voorklinkers; en deze laatste worden naar klinkerronding onderverdeeld in geronde (ö, ő, ü, ű) en ongeronde klinkers (e, é, i, í).
Het Hongaarse alfabet heeft 44 grafemen, inclusief di- en trigrafen, die vrijwel alle Hongaarse klanken (fonemen) weergeven: het Hongaars wordt vrijwel fonetisch geschreven. Grafemen komen min of meer overeen met wat gewoonlijk een letter wordt genoemd. Voorbeelden van di- en trigrafen: cs, dzs, gy, ly, sz, zs en de lange varianten: ccs, ddzs, ggy, lly, ssz.
Naast de spraakklanken die in het schrift worden weergegeven, zijn er ook aanpassingen van de klank, die afhangt van de omgeving van deze klanken.
Klemtoon en intonatie De klemtoon (woordaccent) ligt op de eerste lettergreep bij alleenstaande woorden, ook de bij lange woorden en bij leenwoorden. Dit woordaccent wordt niet aangegeven. Eventueel is er bij lange woorden een licht nevenaccent. (1983) p. 22. Het woordaccent en intonatie.
In zinnen kan de klemtoon van sommige woorden wegvallen door het in de uitspraak samenvoegen van woorden.Een voorbeeld is: Jó napot! = Goede dag!, wat wordt als één woord uitgesproken: "jónapot".
Intonatiegewone zin———————— .beslissingsvraag———————/\- ? De gewone (stellende) zinnen hebben gewoonlijk een geleidelijk dalende intonatie. De intonatie van beslissingsvragen (ja/nee-vragen)Een gesloten vraag of beslissingsvraag is een vragende zin, waarop met igen = ja of nem = nee geantwoord kan worden. wijkt af van die van de overige zinnen. Küszöbszint. A nyelvi formák rendszere: G. Hangsúly, hanglejtés.. Gearchiveerd op 11 april 2023. (1983) p. 183. Vraagzinnen. Beslissingsvragen hebben vaak een weinig dalende intonatie, met een stijging bij de voorlaatste lettergreep. Dit geldt voor zover de zin meer dan twee lettergrepen telt, maar ook de korte beslissingsvragen en beslissingsvragen die uit samengestelde zinnen bestaan hebben een afwijkende, specifieke intonatie. Ontbreekt deze intonatie, dan wordt de zin gewoonlijk niet als vraag opgevat.
Overige vraagzinnen en stellende zinnen hebben over het algemeen een dalende intonatie: de vraagzinnen met een vraagwoord hebben echter geen afwijkende intonatie.Vraagwoorden zijn onder andere Ki = Wie, Mi = Wat, Hol = Waar, Mikor = Wanneer, Miért = Waarom, Melyik = Welke, Hogy = Hoe, Milyen = Wat voor een .. .
Uitspraak klinkers De Hongaarse klinkers (1983) p. 21. De klinkers (2002) § 1.3., p. 8. Pronunciation, Letter-to-sound Correspondences. Vowels (2002) § 1.4., p. 12. Pronunciation, Letter-to-sound Correspondences. Vowelharmony kunnen worden ingedeeld volgens tongstand, ronding, lengte en openheid.
De drie klinkertypenbij de klinkerharmonielipronding,klinkerrondingtongstand,articulatieplaatsachterklinkervoorklinkerzonder rondinga, áe, é, i, ímet rondingo, ó, u, úö, ő, ü, ű De indeling naar tongstand en naar lipronding zijn van groot belang voor de klinkerharmonie, met name voor de keuze van de achtervoegsels die achter woorden geplaatst kunnen worden.
Tongstand De indeling naar tongstand bij de vorming van de klinkers heeft betrekking op de plaats in de mond van de articulatie van de klinkers: achterklinkers, achter in de mond gevormd of velair worden geschreven als: a, á, o, ó, u, ú voorklinkers, voor in de mond gevormd of palataal worden geschreven als: e, é, i, í, ö, ő, ü, ű
Klinker- of lipronding Bij de indeling naar klinker- of lipronding gaat het om de mate waarin de lippen zich tijdens de vorming van klinkers in een geronde stand bevinden: klinkers zonder lipronding worden geschreven als: á, e, é, i, í klinkers met lipronding worden geschreven als: a, o, ó, u, ú, ö, ő, ü, ű
Klinkerlengte en openheid De indeling naar klinkerlengte en naar openheid zijn verder van belang bij de uitspraak van de klinkers. Er zijn de korte van de lange klinkers te onderscheiden, wat te zien is aan de diakritische tekens als de enkele of dubbele streepjes boven de letters, zoals á, é, í, ó, ő, ú en ű. Omdat alleen de eerste lettergreep beklemtoond is, heeft de aan- of afwezigheid van deze streepjes boven de klinkers geen betekenis in verband met beklemtoning van lettergrepen. Bij de klinkerparen a ↔ á en e ↔ é is er niet alleen een verschil in lengte van de klinkers, maar ook een verschil in de klank. De á en e hebben een meer open uitspraak, de a en é zijn half gesloten. Stomme klinkers en halflange klinkers komen niet voor.
Klinkerlengte De indeling naar lengte (duur)van de klinkers gaat om het onderscheid tussen korte en lange klinkers, waarbij lange klinkers dubbel zo lang worden aangehouden als de korte: korte klinkers worden geschreven als: a, e, i, o, ö, u, ü lange klinkers worden geschreven als: á, é, í, ó, ő, ú, ű
Openheid Bij de indeling naar openheid van de klinkers onderscheidt men open klinkers worden geschreven als: á, e halfgesloten klinkers worden geschreven als: a, é, o, ó, ö, ő gesloten klinkers worden geschreven als: i, í, u, ú, ü, ű
Uitspraak van de Hongaarse klinkers volgens het standaard Hongaarsfoneem(IPA)HongaarseletterNaamComplementaire allofonen (IPA)Lijst van complementaire allofone varianten (waarschijnlijk niet compleet).VergelijkuitspraakOpmerkingenVoorbeeldenAa: "dat": bod, call beschrijft het misschien beter (hoger, meer afgerond; teken wordt hier te lang uitgesproken. Zeker niet Áádaar, kaalEebed, elkÉéeer, geelIiieder, biet(niet als bit)hetzelfde uitgesproken als Í, alleen kort(Y)ipszilontegenwoordig wordt de Y niet meer apart uitgesproken maar is deel van een digraaf (zoals ly, ny, ty);in leenwoorden gewoonlijk uitgesproken als of .Komt vaak voor in oude Hongaarse aristocratische achternamen waar het staat voor of Báthory Batthyány (n+y ∼ ∼ ∼ )Ííbierklinkerlengte is in het Hongaars fonemisch onderscheidend irt = hij ruimt op ↔ írt = hij schreefOoroleen kortere, meer open variant van Óminimaal paar : kor = leeftijd ↔ kór = ziekteÓózool, koorÖöhuteen kortere, meer open variant van Őminimaal paar : öt = vijf ↔ őt = hem/haarŐődeurUuboeteminimaal paar van : hurok = loop ↔ húrok = snarenÚúzwoerdÜüstudenteen kortere, meer open variant van űŰűduur
Uitspraak medeklinkers Hongaarse stemhebbende medeklinkers en stemloze pendantenStemhebbendStemloze pendantVoorbeeldenMedeklinker Grafeem Medeklinker Grafeem ~ bb ~ p p Budapest Pécs ~ d d ~ t t Debrecen Tata ~ dz dz ~ ts c edző (=trainer) Cegléd ~ dzj dzs ~ tsj cs Azerbajdzsán Csongrád ~ * g ~ k k Gödöllő Keszthely ~ dj gy ~ tj ty Győr Újhartyán ~ w v ~ f f Veszprém Fonyód ~ z z ~ s sz Zala Szeged ~ zj zs ~ sj s Zsámbék Sopron* als in: good, gut De uitspraak van de medeklinkers (1983) p. 25. De medeklinkers (2002) § 1.3., p. 9. Pronunciation, Letter-to-sound Correspondences. Consonants is ongeveer zo als in het Nederlands, behalve bij c, cs, dzs, gy, ly, ny, s, sz, ty, v en zs.
Stemhebbende medeklinkers (zoals b, d, v, z) blijven ook stemhebbend aan het einde van het woord. Voorbeelden: Een woord als pad = bank wordt dus uitgesproken als met een op het eind, en niet als , zoals men in het Nederlands zou doen.De woorden: az, ez = dat, dit hebben geen verscherping van de laatste medeklinker zoals in het Nederlands, maar deze moet met een stemhebbende worden uitgesproken.
De medeklinkers kunnen vrijwel allemaal kort of lang zijn. Korte medeklinkers worden enkel geschreven, maar de lange medeklinkers worden dubbel geschreven en worden ook dubbel lang aangehouden.
Uitspraak van de Hongaarse medeklinkers volgens het standaard Hongaarsfoneem(IPA)HongaarseletterNaamComplementaire allofonen (IPA)VergelijkuitspraakOpmerkingenVoorbeeldenBbébij, abdijCcétsunamiCscséhatsjoeDdédubbel, edelDzdzé -komt niet voor aan het begin van een woord. Wanneer noch na noch voor een medeklinker, dan altijd als een geminaat (dubbelklank).Dzsdzsé bridgewanneer aan het eind of tussen klinkers (intervocaal), dan meestal als een geminaatmaharadzsa = maharadjabridzs = bridge (het kaartspel)maar: dzsungel = junglefridzsider ~ coll. vriezerFeffantasie, tafelGgé: gut,: leg,: garçonGygyé Jakartaaanduiding door gy is een overblijfsel van (waarschijnlijk) een Italiaanse schrijfwijze waarbij getracht wordt het Hongaarse geluid weer te geven. dy zou een meer consistente notatie zijn in het licht van ty, ny, ly (zie aldaar), als de y bij deel van digrafen laat het bij de Hongaarse schrijfwijze palatalisatie (verschuiving richting gehemelte) zien.Hháhelpwanneer tussen klinkers. -wanneer aan het eind van een woord dan gewoonlijk niet uitgesprokenméh = bij, cseh = Tsjech, Tsjechischlachzelden aan het eind van een woorddoh = vochtigheid, MÉH ~ een metaalrecyclingbedrijfah!soms als in ihlet = inspiratieJjé, jou, jaallofonen komen voor wanneer voorkomt na een medeklinker; (niet uitgesproken na niet uitgesproken medeklinkers, uitgesproken na uitgesproken medeklinkers).férj = echtgenoot, kapj! = pak!/vang! (gebiedende wijs)'Kkákus, zwakLelblad, lijstLyely,el ipszilonmooi, gooien, yoghurtorthografische traditie. Ooit , nu in standaard Hongaars.Memmond, amenNen dun, langallofoon voor in láng = vlam, in bank = bankNyenyanjer,: new(in BE, niet in AE)Ppépeer, open(Q)kúQ komt alleen voor als deel van de digraaf qu in vreemde woorden,oorspronkelijk gespeld met qu woorden worden tegenwoordig gewoonlijk gespeld met k+vAquincum (naam van een oude Romeinse nederzetting op de huidige plaats Óbuda).(akvarell = aquarel, kvint = kwint)Reraar, radio (tong-r), R: sombreroook genoemd apical trill, omdat deze uitgesproken wordt door trilling van de punt van de tong en niet velaar.Sestasjein het Hongaars wordt vertegenwoordigd door sz.Szeszsoms: de ligatuur ß = s+z.Ttétol, betalenTytyébootjeVvéwater,bouwen(W)dupla vékomt alleen voor in vreemde woorden en in Hongaarse aristocratische achternamen.Voorbeeld: Weöres(X)ikszexamen, extrakomt alleen voor in leenwoorden en alleen bij betekenis? ; wordt geschrevenextra, Alexandra, maar egzakt 'exact', egzotikus 'exotisch'.Zzézalm, dezelazac = zalm; ez = deze, ditZszséjournaal
Ontronding Ontronding is een verschijnsel dat optreedt bij uitgangen met een beginklinker. Het houdt in dat de beginklinker van de uitgang verschuift van een hogere naar een lagere klinker zoals ö → e of o → a;, maar -e blijft gelijk. Een dergelijke ontronding vindt onder andere plaats bij: achter een groot aantal zelfstandige naamwoorden, waarvan veel ook een alternerende stam hebben voorbeeld: madár = vogel → madarak (meervoud) = vogels (en niet met de uitgang -ok) vrijwel alle zelfstandig gebruikte bijvoeglijke naamwoorden (uitzondering: nagy = groot)