thumb|De in de Panama Papers genoemde landen De Panama Papers is een grote verzameling vertrouwelijke documenten van de Panamese juridische en zakelijke dienstverlener Mossack Fonseca die in 2015 naar de internationale pers gelekt werden. Deze worden onderzocht in een internationaal journalistiek onderzoeksproject, en inmiddels ook door justitiële en belastingautoriteiten van diverse landen. Naast legale belastingontwijking kan het gaan om belastingfraude en/of andere illegale activiteiten, zoals het omzeilen van handelssancties of het afhandelen van omkoping, onder andere door prominente personen.Panama Papers van Trouw en Het Financieele Dagblad Panama Papers: Mossack Fonseca leak reveals elite's tax havens; BBC; 4 april 2016 (geraadpleegd op 4 april 2016) Mossack Fonseca was al eerder negatief in het nieuws gekomen, maar nog nooit op deze schaal.
Onderzoek Het openbaarmaken van rond de 11,5 miljoen e-mails, oorkondes, verdragen, declaraties en bankafschriften aan de internationale media is met 2,6 terabyte het tot dusver grootste datalek. Een anonieme informant deelde de documenten in 2015 met twee journalisten van de Duitse krant Süddeutsche Zeitung, Bastian Obermayer en Frederik Obermaier. Zij verwerkten het rapport in een boek. Vervolgens coördineerde het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) het eenjarige onderzoek. Op 3 april 2016 presenteerden 109 kranten, televisiestations en online media tegelijkertijd de eerste resultaten.
Mossack Fonseca, een van de grootste aanbieders van buitengaatse bedrijven, richtte in 21 belastingparadijzen rond de 214.000 brievenbusfirma's op voor klanten van het advocatenkantoor, onder wie meerdere belangrijke politici, zakenmensen en sporters, zodat het mogelijk zou zijn om hun financiële situatie te verhullen en om belastingen te ontduiken.
In het onderzoek worden 140 politici uit meer dan 50 landen genoemd, onder wie Mauricio Macri (president van Argentinië), Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (eerste minister van IJsland), Salman bin Abdulaziz bin Abdulrahman Al Saud (koning van Saoedi-Arabië), Nawaz Sharif (premier van Pakistan), Hosni Moebarak (ex-president van Egypte), Khalifa bin Zayed Al Nahayan (president van de Verenigde Arabische Emiraten) en Petro Porosjenko (president van Oekraïne).In beeld: Wie zijn de hoofdrolspelers in Panama Papers?; Knack; 4 april 2016 Voorts worden ook tal van familieleden en/of personen uit de entourage van figuren uit de politieke wereld genoemd. Zo komen onder meer de vader van de Britse premier David Cameron, de neef van de Syrische president Bashar al-Assad, de zus van de Spaanse koning Juan Carlos, de zwager van de Chinese president Xi Jinping, de hele familie van Ilham Alijev (president van Azerbeidzjan) en personen uit de entourage van de Russische president Vladimir Poetin in de documenten voor.Buitenlandse namen in de Panama Papers; De Standaard; 6 april 2016 In de nasleep van het schandaal kwam ook Hillary Clinton in opspraak. The Panama Papers could hand Bernie Sanders the keys to the Oval Office; The Independent; 5 april 2016 Panama Papers reveal Clinton's Kremlin connection; The Observer; 7 april 2016 The Panama Papers are exactly why Hillary Clinton can't be president; The Federalist; 8 april 2016 With Saudi and Russian ties, Clinton machine’s tentacles are far reaching, according to Panama Papers; SALON; 8 april 2016
Ook de namen van enkele prominente figuren binnen de FIFA, cineast Pedro Almodóvar, Dominique Strauss-Kahn « Panama papers » : le business offshore de LSK, l’ex-fonds d’investissement de Strauss-Kahn; Le Monde; 6 april 2016 (voormalige directeur-generaal van het IMF), Lionel Messi, Formule 1-coureur Rubens Barrichello, Franco Dragone (Cirque du Soleil), dopingarts Eufemiano Fuentes, 200.000 bedrijven en tal van miljardairs, bedrijfsleiders en figuren uit de misdaadwereld werden genoemd.De Panama Papers: Van Messi tot Jackie Chan; De Tijd; 4 april 2016#PanamaPapers: De geheime wereld van offshores; MO*; 3 april 2016
Uit de documenten blijkt dat honderden banken betrokken waren in het schandaal, alle samen zouden ze ongeveer 15.600 offshores hebben opgericht. De wereldwijde hoofdrollen zouden zijn weggelegd voor het Zwitserse UBS (1100) en Credit Suisse (1105), het Britse HSBC (2300), het Franse Société Générale (979) en de Royal Bank of Canada (378).Grootbanken spelen sleutelrol in het verbergen van rijkdom; MO*; 9 april 2016
In mei werd een gedeelte van de gegevens vrijgegevenPanama Papers vanaf vandaag deels openbaar; Trouw; 9 mei 2016 en op de website 'Offshore Leaks Database' van het ICIJ gepubliceerd.
België In België zou het gaan om minstens 732 burgers die verbonden zijn aan minstens 1144 buitengaatse ondernemingen in elf verschillende belastingparadijzen. Ze zijn actief in tal van sectoren, maar de financiële sector, de diamanthandel en immobiliën springen er bovenuit. De meesten zouden afkomstig zijn uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de provincie Antwerpen. Opmerkelijk hierbij is dat 52 van hen in de gemeente Ukkel woonachtig zijn. Eén Belg blijkt verbonden aan 21 verschillende vennootschappen, een ander aan 17.Dossier:#Panamapapers: Belgen en hun talrijke bedrijven in belastingparadijzen; MO*; 3 april 2016 Tevens werden onder anderen staalmagnaat Lakshmi Mittal,'Onderzoek naar Panama Papers wordt absolute prioriteit'; De Standaard; 4 april 2016 de ondertussen overleden topman van Belgacom Didier Bellens, de op een na rijkste Belg Patokh ChodievPanama Papers: afkoopwet helpt Belgische miljardair Chodiev; Gazet van Antwerpen; 6 april 2016 en de Braziliaanse en BelgischeRijkste Belgische familie duikt op in Panama Papers; De Tijd; 4 april 2016 hoofdaandeelhouders van AB Inbev waaronder de familie de SpoelberchDeze namen duiken op in de Panama Papers; Het Laatste Nieuws; 4 april 2016 genoemd. Minstens zes van de rijkste Belgische families zouden opduiken in de lijst, naast de reeds genoemde familie De Spoelberch en Franco Dragone zou het onder meer de families Kandiyoto (textielhandel Chemitex), Swenden (baksteenindustrie Rupelstreek en voedingsbedrijf Vandemoortele), de familie van Eddy Van De Broucke (Eres), Gery De Cloedt (van de ondernemersdynastie De Cloedt), Stéphane Bleus (lichtte in het verleden voor tientallen miljoenen beleggers op) en Sebastiaan Saverys (Scheepswerf van Temse, oprichter Stevia One) betreffen.Minstens zes van rijkste Belgische families duiken op in Panama Papers; Het Laatste Nieuws; 5 april 2016Belgen betrokken bij de Panama Papers; De Standaard; 8 april 2016 De enige Belgische politicus die wordt genoemd is Hugo Schiltz (Volksunie). Panama Papers: le seul politicien belge mentionné est Hugo Schiltz; Le Soir; 9 april 2016
Een van de hoofdrolspelers in het schandaal was de toenmalige Dexia-dochteronderneming Experta (via Banque internationale à Luxembourg). Tussen 2002 en 2011 (dus ook nog nadat de bank was gered met overheidsgeld in 2008) werden meer dan 1600 offshores opgericht. Het merendeel in Panama, de overige in belastingparadijzen als de Bahama's, de Britse Maagdeneilanden en Niue. Toenmalige leden van de raad van bestuur van de BIL (en dus ook van advieskantoor Experta) waren onder meer Jean-Luc Dehaene, Jacques Rogge en voormalige Dexia-toplui Pierre Mariani,Axel Miller, Stefaan Decraene en François Narmon. Tevens lekte dat Exeperta zelfs stroman-directeurs leverde voor de offshores. Dat gebeurde door drie Luxemburgse bedrijven, die op hun beurt waren opgezet als offshores op de Britse Maagdeneilanden. Ook KBC, Bank Degroof en Fortis werden genoemd. Zo zou Fortis via haar dochteronderneming Intertrust Group niet enkel via Mossack Fonseca, maar ook via concurrent Trident Trust offshore structuren hebben opgericht en beheerd voor haar klanten. Zaken- en private bank Degroof (en de overgenomen Banque Nagelmackers Luxembourg) van haar kant liet de constructies opzetten in de Seychellen.Panama Papers: Fortis beheerde duizenden offshorestructuren; Knack; 23 april 2016
Op 11 april 2016 werd bekend dat de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) van Gent in een concreet dossier reeds in juni 2009 geconfronteerd was met een Panama-constructie die door Dexia vanuit Luxemburg werd georganiseerd. Ondanks een verzoek van de Gentse BBI-directeur liet de BBI het echter na om het mechanisme te onderzoeken. De toenmalige bankentoezichthouder CBFA zou de constructie wel onderzocht hebben; het zou echter onduidelijk zijn wat met de onderzoeksresultaten nadien gebeurde.Fiscus wist van Panama-route Dexia, maar pakte ze niet aan; MO*; 11 april 2016
Nederland Uit onderzoek van Trouw en Het Financieele Dagblad blijkt dat honderden Nederlanders, onder wie veel mkb'ers, maar ook bekende personen, zoals de voormalige voetbalinternational Clarence Seedorf leden van de ondernemersfamilie Van der Vorm en Mexx-oprichter Rattan Chadha, via een Panamese tussenpersoon bedrijven hebben opgezet in belastingparadijzen.Veel mkb'ers kiezen voor belastingparadijs; Trouw; 5 april 2016 Tevens zou er een link zijn met witwaspraktijken in het voetbal.Panama Papers: Het balletje rolt via Nederland; Trouw; 3 april 2016 Naar aanleiding van de publicaties over de Panama Papers bleek op 10 april 2016 een Kamermeerderheid een parlementaire mini-enquête te willen instellen naar belastingconstructies die via Nederland lopen.Kamermeerderheid achter mini-enquête na Panama Papers; NOS.nl; 10 april 2016
Tevens kwam ABN Amro in opspraak: de bank zou via Martello aandeelhouder zijn van 25 nominee shareholdersvennootschappen op de Britse Maagdeneilanden. Ook zouden er nog minstens vijf andere dochterbedrijven van de bank zijn die zulke diensten aanbieden.ABN Amro helpt met verhullen mogelijke belastingontwijkers; NU.nl; 11 april 2016 ABN-commissaris Bert Meerstadt vertrok op 7 april 2016 per direct nadat die dag bekend werd dat zijn naam voorkwam in de Panama Papers. Een dag later trad hij om dezelfde reden per direct terug als vicevoorzitter van de raad van commissarissen van Lucas Bols Holding N.V., waar hij tien jaar commissaris was.Bert Meerstadt treedt af als commissaris bij Lucas Bols; NU.nl; 8 april 2016
Gevolgen In IJsland nam premier Sigmundur Davíð Gunnlaugsson op 5 april 2016 ontslag, toen de namen van hemzelf en zijn vrouw in de documenten opdoken. In Pakistan schorste het Hooggerechtshof premier Nawaz Sharif nadat uit de Panama Papers was gebleken, dat zijn kinderen kapitaal via Mossack Fonseca hadden weggesluisd naar offshore rekeningen.Knack 28 juli 2017 Op 13 juli 2018 werden Sharif en zijn dochter bij terugkeer uit Londen gearresteerd. In september werden ze weer vrijgelaten, na de parlementsverkiezingen. Op 16 oktober 2017 werd de Maltese journalist Daphne Caruana Galizia gedood door een onder haar auto verborgen bom nadat ze had onthuld, dat de minister van Energie Konrad Mizzi en de rechterhand van premier Joseph Muscat, stafchef Keith Schembri, via het Panamese concern Mossack Fonseca gelijktijdig offshore vennootschappen hadden opgezet.Het Parool 18 oktober 2017 Beiden zijn afgetreden.‘Corruptie hadden we in Malta altijd al, maar niet eerder een misdadiger aan de top’, NRC (zie kader), Merijn de Waal, 6 december 2019. Geraadpleegd 9 december 2019. Op 15 april 2016 nam José Manuel Soria, de Spaanse minister van Industrie, ontslag nadat hij werd genoemd in het schandaal.
Reacties