Marie (Rie) Cramer (Sukabumi (Java, Indonesië), 10 oktober 1887 – Laren (Noord-Holland), 16 september 1977) was een Nederlandse illustrator, boekbandontwerper en schrijver. Zij behoorde, samen met onder anderen Ben Wierink, Wilhelmina Drupsteen en Nelly Bodenheim, rond 1900 tot de eerste Nederlandse kunstenaars die vanuit artistieke principes werkten om esthetisch verantwoorde prentenboeken voor kinderen te maken. Nelly Bodenheim en Rie Cramer zouden uitgroeien tot de twee belangrijkste illustratoren van hun tijd. Cramers werk was omvangrijker en vlotter, maar Bodenheims werk werd gezien als oorspronkelijker en artistieker.
Biografie Rie Cramer groeide op in Nederlands-Indië als jongste in een gezin met vier meisjes. In Flitsen beschrijft ze de sfeer van het leven in Indië, het wonen in een groot huis met veel bediendes; een koele vrouw als moeder en een vader die er nooit was, omdat hij kapitein was. Toen Rie Cramer negen was ging haar moeder met de kinderen naar Nederland. Al heel vroeg ging zij naar de kunstacademie in Den Haag. Ze begon kinderverhalen te schrijven en tekeningen te maken. Als zeventienjarige liet zij een map met tekeningen en versjes zien aan de uitgever W. de Haan in Utrecht. Hij was geïmponeerd en gaf haar in 1906 een opdracht voor het boek Van meisjes en jongetjes. In dit genre heeft zij veel gepubliceerd.
Ze illustreerde ook sprookjes van de gebroeders Grimm, Charles Perrault (Sprookjes van Moeder de Gans), Hans Christian Andersen en Russische sprookjes. Daarnaast heeft ze boeken van Nienke van Hichtum en Anna Sutorius verlucht. Cramer verzorgde teksten en illustraties van in totaal 120 kinder- en sprookjesboeken en bepaalde als vaste illustrator mede het gezicht van het veelgelezen kinderblad Zonneschijn. Ook maakte ze tekeningen voor het kindermaandblad Ons Thuis van Henriëtte Dietz en Katharina Leopold. Zij was ook pottenbakster, ontwierp kostuums, exlibris, sierborden, menukaarten en decors. In de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw bevond haar carrière zich op het hoogtepunt.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden twee Franse vliegeniers bij Cramer thuis gearresteerd. De Fransmannen waren ontsnapt uit krijgsgevangenschap. Cramer was door haar zus Erry overgehaald om de mannen onderdak te verlenen.Mandy van Dijk (2021). Duivelseiland. Een interneringskamp, het eiland Urk en de Eerste Wereldoorlog. Amsterdam: Atlas Contact, p.116 De hulpverlening aan beide mannen bleef voor Cramer zonder gevolgen. Versjes van haar hand werden op muziek gezet door Nelly van der Linden van Snelrewaard en verschenen in de kinderliedbundeltjes Liedjes bij prentjes (ca. 1913), Nieuwe wijsjes (ca. 1920), Liedjes bij het vuur (ca. 1923) en Liedjes aan het raam (1923). Later schreef Cramer romans, toneelstukken en hoorspelen onder de pseudoniemen Marc Holman en Annie Smit. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef zij Verzen van Verzet.
Rie Cramer is driemaal getrouwd geweest, onder meer in 1922 met de acteur Eduard Verkade, maar ze vond zichzelf niet geschikt voor een gezinsleven en hechtte aan haar vrijheid. Ze trok veel naar het buitenland. Op Mallora kocht ze een huis. Ze maakte er tegels. Ook schreef ze drie boeken over Mallorca (Viva Mallorca, Mallorca - eiland van rust, en Mallorcanen). Ze heeft uiteindelijk vanaf 1954 tot begin jaren zeventig met vrienden op Mallorca gewoond. Toen dat niet meer ging, kwam ze terug naar Nederland.
Werk in openbare collecties (selectie) Rijksmuseum AmsterdamObjecten in het Rijksmuseum
Werk
1906 - Van meisjes en van jongetjes 1907 - Van jongetjes en meisjes (Digitale versie) 1909 - Kindjes nieuwe boek (Digitale versie) 1909 - Kindjesboek (Digitale versie) 1910 - Het diamanten prinsesje (Digitale versie) 1910 - Lente (Digitale versie) 1910 - Zomer (Digitale versie) 1911 - Herfst (Digitale versie) 1911 - Winter (Digitale versie) 1911 - Tire, lire, letje (Digitale versie) 1912 - Olof de vondeling (Digitale versie) 1913 - Prentjes bij versjes (Digitale versie) 1914 - Lenteliedjes 1914 - Lentebloemen (Digitale versie) 1915 - Van ditjes en datjes 1915 - Van kleine kleuters 1915 - Vriendjes en vriendinnetjes (Digitale versie) 1915 - Kijk, wat aardig! (Digitale versie) 1915 - Liedjes aan het raam (Digitale versie) 1916 - Het bloemenhuis (Digitale versie) 1916 - Mijn eigen tuintje (Digitale versie) 1916 - Zie, de maan schijnt door de bomen 1916 - Rozemarijn en boonekruid
1916 - Douw, douw, deine (Digitale versie) 1917 - Nieuwe liedjes en prentjes. Bevat de liedjes: Marion; Verlangen; Klein Janneke; Op reis; Zomerdag; Tamboertje; Walsewijsje; Liedje; Roezemoesje; Dreumesje; 't Paardje; Wiegeliedje (Digitale versie) 1918 - Rie Cramer's kleurboeken (Digitale versie) 1919 - Rammelrijmpjes 1919 - Een Hindoesche Liefdesgeschiedenis 191? - Sprookjes uit de oude doos. Bevat: Roodkapje; De gelaarsde kat; Asschepoes; De gouden gans; Doornroosje; Klein Duimpje; Sneeuwwitje; Hans en Grietje (Digitale versie) 1920 - Nieuwe wijsjes 1920 - Nieuwe rijmpjes. Bevat: Moeders huis; Liedje; Schommelliedje; Poppenfeest; Sterrekers; Verlegen; Snoepertje; Constantjes brief; De baker; In grootmoeders kamer; Pluisje; Gijsje 1920 - Het prentenboek van Gijsbert Jan (Digitale versie) 1920 - Tristan en Isolde 1921 - Het poppen A.B.C. 1921 - Pieternelletjes sprookjesreis (Digitale versie) 1922 - Kinderdeuntjes uit grootmoeders tijd (Digitale versie) 1923 - Liedjes bij het vuur (Digitale versie) 1923 - Liedjes aan het raam : teekeningen en versjes (Digitale versie) 1924 - Baby's boek 1925 - Doornroosje 1925 - Asschepoes 1925 - Roodkapje 1925 - Sneeuwwitje (Digitale versie) 1926 - De gelaarsde kat 1926 - Elfjesland (Digitale versie) 1926 - Wonderland (Digitale versie) 1926 - Liedjes uit Wonderland 1926 - Liedjes uit Elfjesland 1926 - Liedjes uit Kabouterland 1926 - Klein Duimpje (Digitale versie) 1927 - De gouden gans 1927 - Als 't haantje kraait (Digitale versie) 1927 - Liedjes van den mei 1927 - Liedjes van den zomer 1927 - Voor 't slapen gaan (Digitale versie) 1927 - Hans en Grietje (Digitale versie) 1927 - Zomerzon (Digitale versie) 1927 - Meiregen (Digitale versie) 1928 - Liedjes van vroeger (Digitale versie) 1928 - Kindertjes uit Zonneland (Digitale versie) 1928 - Mijn liefste hoekje (Digitale versie) 1928 - Kinderliedjes uit zonneland (Digitale versie) ca. 1928 - Aan grootmoeders schoot (Digitale versie) ca. 1928 - Op grootvaders knie (Digitale versie) 1929 - Ik en Artis (Digitale versie) 1929 - Vriendjes waar ik veel van hou (Digitale versie) 1930 - O regen - o regen 1930 - Klein, klein kleutertje 1931 - De muizenmarkt (Digitale versie) 1931 - Het hazekind 1931 - De verjaardag 1931 - Babette Josselin genaamd Babs 1932 - De reizen van Olle Patolle (Digitale versie) 1932 - Mijn liefste versjes 1932 - Spelers (Digitale versie) 1934 - Pommie 1934 - Pompijntje het kabouterkind. Nieuwe rijmpjes (Digitale versie) 1934 - Vier aardige prentenboekjes De poppen-bruiloft Dokter Levertraan (Digitale versie) Dommie-Dik Luilekkerland 1934 - Rie Cramer's kleurboeken Alle eendjes zwemmen in het water De vier jaargetijden (Digitale versie) 1934 - Paradiso (Digitale versie) 1936 - A is een aapje (abecedarium) (Digitale versie) 1936 - Wat is dit? (Digitale versie) 1936 - De lachende Cupido (Digitale versie) 1937 - Het huis van Adriaan (Digitale versie) 1937 - Prijs heet mijn hennetje 1937 - Vrouw Hubbard en haar hondje (Digitale versie) 1937 - Hans wou niet naar school toe gaan (Digitale versie) 1937 - Zij, wij en jij (Digitale versie) 1937 - Otje de Bas (Digitale versie) 1938 - Het land van belofte (Digitale versie) 1938 - Het engeltjesboek (Digitale versie) 1938 - De familie van Muizesteijn (Digitale versie) 1938-1939 - Maandprentenboeken Januari, louwmaand (Digitale versie) Februari, sprokkelmaand (Digitale versie) Maart, lentemaand (Digitale versie) April, grasmaand; (Digitale versie) Mei, bloeimaand (Digitale versie) Juni, zomermaand Juli, hooimaand (Digitale versie) Augustus, oogstmaand September, herfstmaand October, wijnmaand November, slachtmaand (Digitale versie) December, wintermaand (Digitale versie) 1938 - Het Engeltjesboek 193? - Koningskindje. Versjes voor kinderen (Digitale versie) 1940 - Katrientje 1945 - Verzen van verzet (Digitale versie) 1947 - Rut Wijgant ca. 1947 - De logeerpartij ca. 1947 - De muizenbruiloft ca. 1947 - Het land van Sinterklaas ca. 1947 - Truitje Knagelijntje ca. 1948 - Van dit en van dat 1949 - An en Jan. Leesboekjes voor het eerste leerjaar 1949 - Pop en ik. Leesboekjes voor het eerste leerjaar ca. 1949 - Jan ca. 1949 - Het poppenmoedertje ca. 1950 - Tierlantijntjes voor de kleintjes ca. 1950 - Al mijn dieren ca. 1950 - De Spekkie Spaarduit Club. Een vrolijk verhaal van sparen en plezier ca. 1950 - Hannesje met Spekkie op reis 1951 - Mijn eerste leesboekje 1951 - Janneman 1951 - Klein Duimpje 1951 - Hans en Grietje 1951 - De gelaarsde kat 1951 - Roodkapje 1951 - Onze vriendjes 1951 - Speel je ook mee? 1951 - Assepoester 1951 - Sneeuwwitje ca. 1952 - Spelletjes 1953 - Gullivers reizen 1953 - Acht sprookjes van moeder de Gans 1954 - Katrientje woont buiten 1955-1956 - Prins Ronald serie De verjaardag van Prins Ronald Prins Ronald en de rozentuin Prins Ronald heeft een geheim Het feest van Prins Ronald Prins Ronald in de storm 1956 - Viva Mallorca 1958 - Kattebelletjes 1959 - Zus en Jan 195? - Jos slordervos 1960 - Meer van Zus en Jan 1961 - Mallorca, eiland van rust 1963 - Mallorcanen 1963 - Sinterklaasje bonne bonne bonne 1965 - Flitsen (autobiografische schetsen) 1974 - De vier jaargetijden 1978 - 10 kleine negertjes 1978 - Bont en blij 1996 - Sprookjesboeket Assepoester Duimelijntje Goudhaartje Hans en Grietje In Holland staat een huis De kleine zeemeermin Het meisje uit Spakenburg De sneeuwkoningin Boeken over Rie Cramer Jacqueline Burgers, Rie Cramer - leven en werk (Erven Thomas Rap, 1974)
Externe link
Bettina J. Mulder, 'Cramer, Marie (1887-1977)', in: Biografisch Woordenboek van Nederland 6..
Categorie:Nederlands schrijver Categorie:20e-eeuws schrijver Categorie:Nederlands illustrator Categorie:Nederlands boekbandontwerper Categorie:Nederlands kinderboekenillustrator