Waterkruiskruid (Jacobaea aquatica) is een plantensoort uit de composietenfamilie (Asteraceae).
Determinatie Waterkruiskruid is een een- of tweejarige, kruidachtige plant die een hoogte kan bereiken van 30–120 cm. Ze heeft een korte wortelstok met daarop een stengel die boven het midden is vertakt. De lichtgroene stengelbladeren zijn liervormig; de eindlob ervan is ongeveer half zo lang als het blad. Waterkruiskruid bloeit vanaf juni tot in augustus. Tijdens de bloei zijn de bijna eironde wortelbladeren vaak nog aanwezig. De bloeiwijze omvat een schermachtige pluim met 20–30 mm grote hoofdjes. De straal- en buisbloemen zijn goudgeel. De straalbloemen zijn 10–15 mm lang. Het korte buitenomwindsel heeft één tot drie blaadjes met vaak een zwarte top. De vrucht is een nootje, De randstandige nootjes zijn kaal en de overige kaal tot spaarzaam behaard. Het vruchtpluis laat gemakkelijk los. Het aantal chromosomen is 2n = 40.
Ecologie Waterkruiskruid komt voor op vochtige tot natte, minerotrofe, mesotrofe, humeuze, zwak zure gronden. Het gaat om standplaatsen in de volle zon tot in de halfschaduw. De soort komt vooral voor in graslanden, langs waterkanten en in lichte moerasbossen.
Syntaxonomie thumb|Waterkruiskruid in een vochtig hooiland van de associatie van boterbloemen en waterkruiskruid. In de syntaxonomie staat waterkruiskruid te boek als kensoort voor de associatie van boterbloemen en waterkruiskruid.
Voedselbron De soort is een waardplant voor de zebrarups, de larve van de jakobsvlinder (Tyria jacobaea). Deze rupsen zijn niet gevoelig voor vergiftiging door de pyrrolizidine-alkaloïden die de plant bevat.
Biogeografie Het natuurlijke verspreidingsgebied strekt zich uit over West- en Centraal-Europa. De soort staat op de Nederlandse Rode Lijst als algemeen voorkomend en matig afgenomen.
Variëteiten Van waterkruiskruid komen in Nederland de onderstaande twee variëteiten voor.
Jacobaea aquatica var. aquatica Jacobaea aquatica var. erratica
Externe links Waterkruiskruid op Ecopedia
Categorie:Composietenfamilie