De Joepiken of Joepiks zijn een Eskimovolk in het oosten van Siberië en in Alaska. Zij zijn vaak beter bekend onder de Engelse schrijfwijzen Yupik(s), Yup'ik of Yuit(s). Zelf noemen ze zich Joepigyt (cyrillische schrijfwijze: Йупигыт), wat in hun eigen Joepiktaal 'gewone mensen' of 'echte mensen' betekent.
Men maakt een onderscheid tussen de Aziatische of Siberische Joepiken en de Alaska-Joepiken.
Verspreiding Volgens de volkstelling van de Verenigde Staten in 2001 was het aantal Joepiken in het land meer dan 24.000, dat is inclusief 2.355 verwante Sugpiaq.U.S. Census Bureau. (2004-06-30). "Table 1. American Indian and Alaska Native Alone and Alone or in Combination Population by Tribe for the United States: 2000." American Indian and Alaska Native Tribes for the United States, Regions, Divisions, and States (PHC-T-18). U.S. Census Bureau, Census 2000, special tabulation. Retrieved on 2007-04-12. Meer dan 22.000 wonen in het traditionele gebied van de Joepiken in west en zuidwest Alaska.U.S. Census Bureau. (2004-06-30). "Table 16. American Indian and Alaska Native Alone and Alone or in Combination Population by Tribe for Alaska: 2000." American Indian and Alaska Native Tribes for the United States, Regions, Divisions, and States (PHC-T-18). U.S. Census Bureau, Census 2000, special tabulation. Retrieved on 2007-04-12. In Alaska zijn ze het talrijkste inheemse volk. Ze spreken het Joepik van Centraal-Alaska dat behoort tot de Eskimo-Aleoetische talen. Volgens de Russische volkstelling van 2010 telde Rusland 1.738 Joepiken, waarvan 1.529 in het autonome district Tsjoekotka aan de Beringstraat.Russische volkstelling 2010 per regio In de Russische statistieken worden ze aangeduid als Эскимосы, Eskimo's.
Benaming Yup'ik (meervoud Yupiit) is afgeleid van het woord yuk uit het Joepik wat betekent "persoon" met het suffix -pik, dat is "echt". Letterlijk betekent het dus "echte mensen".Fienup-Riordan, 1993, p. 10. In de literatuur wordt het volk en de taal soms aangeduid als Yuk of Yuit. In de dialecten nabij Hooper Bay, in Chevak en op Nunivak worden het volk en de taal aangeduid als Cup'ik.
Weergave van het woord "persoon" (of "mens") in de Eskimotalen Joepik en Inuit:
Eskimotalen enkelvoud duaal meervoudJoepikSirenik joech(ontbreekt)joegyjSiberisch Joepik joek?joeitNaoekan Joepik joek?joegetYupik (Centraal-/Zuidwest-Alaska) yukyuukyuut (< yuuget)Chevak Cup’ik cukcuugekcuugetNunivak Cup’ig cugcuugcuugetAlutiiq (schiereiland+Kodiak) suksuuksuuget Inuittalen Inupiak (Noordwest-Alaska) iñuk iñuuk iñuit / iñuichInuvialuk of West-Canadees Inuit inukinnukinuitInuktitut of Oost-Canadees Inuit inukinuukinuitGroenlands (of Kalaallisut)inuk(ontbreekt)inuit Het Aleoetisch of Unangan, dat op de Aleoetische eilanden wordt gesproken, is in dit overzicht niet opgenomen.
Herkomst
Onderzoek naar bloedgroepen, DNA en talen, wijst erop dat de voorouders van de Indianen Amerika eerder bereikten dan de voorouders van de Joepiken, Eskimo's en Aleoeten.
miniatuur|Inheemse moedertalen van AlaskaOranje: Eskimo-Aleoetische talenBlauw: Na-Denétalen De Proto-Eskimo's, de voorouders van de Joepiken, Eskimo's en Aleoeten, hebben volgens archeologen hun oorsprong in Noordoost-Siberië. Omstreeks 1000 v.Chr. arriveerden ze in het gebied rond de Beringzee, waar ze de eerdere Paleo-Eskimo's verdrongen.Naske and Slotnick, 1987, p. 18. De voorlopers van de Joepiken vestigden zich langs de kustgebieden van wat nu West-Alaska is en migreerden langzaam verder langs de Yukon en de Kuskokwimrivier. Rond 1400 na Chr. waren ze gevorderd tot Paimiut en Crow Village.
De Siberische Joepiken zijn mogelijk een remigratie vanuit Alaska terug naar Siberië."New Light on first peopling of the Americas (summer 2015)," Popular Archaeology,
Taal De vijf Joepiktalen worden nog vrij algemeen gesproken; meer dan 75% van de Joepikbevolking beheerst de eigen taal.
De Joepiken van Siberië en Alaska namen, net als de Alaskaanse Inupiat, het schrijfsysteem over dat missionarissen rond 1760 in Groenland invoerden. Later raakte dit weer in onbruik. Eind-19e-eeuwse missionarissen die naar de Joepiken in Zuidwest-Alaska gingen, gebruikten het Joepik in hun kerkdiensten, en zorgden voor vertalingen van delen van de Bijbel.
De Eskimo–Aleoetische talen worden hieronder getoond:G. Holton, Language Relationships; Alaska Native Language CenterKrauss, Holton, Kerr, West (2011); Indigenous Peoples and Languages of Alaska, Alaska Native Language Center
Eskimo-Aleoetische talen. Aleoetisch Eskimotalen Inuit Joepiktalen Alaska: Centraal Alaska Joepik Alutiiq Siberië: Siberisch Joepik (Yuit) Naoekan Joepik Sirenisch (†1997)Eskimo-Aleut." Ethnologue. Retrieved 21 July 2012.
Zie ook Inheemse Alaskanen
Literatuur de Reuse, Willem J. (1994). Siberian Yupik Eskimo: The language and its contacts with Chukchi. Studies in indigenous languages of the Americas. Salt Lake City: University of Utah Press. .
Externe links Alaska Native Language Center Genealogical tree
Categorie:Volk in Siberië Categorie:Tsjoekotka Categorie:Volk in de Verenigde Staten Categorie:Alaska Categorie:Neo-Eskimo